Tez İstatistik Analizi Nasıl Yapılır? Adım Adım Yol Haritası
Basira Editör Ekibi · · 13 dk okuma · Güncellendi: 22 Kasım 2026 · Bilimsel inceleme: Doç. Dr. Hasan Yıldırım
Aa Yazı boyutu
Anahtar çıkarımlar
- Analiz planı (hipotezler, değişkenler, örneklem hesabı, testler ve çoklu karşılaştırma kuralı) veri toplanmadan önce yazılır; sonuca bakarak test ya da hipotez değiştirmek yanlış pozitif oranını şişirir.
- Veri bir kod kitabıyla girilir; ham dosya değiştirilmez, eksik veri, aykırı değer ve ters kodlama kararları gerekçesiyle kayda geçirilir.
- Varsayılan test parametriktir (iki grupta Welch t-testi, üç ve daha fazla grupta Welch ANOVA ve Games-Howell). Parametrik olmayan test yalnız bağımlı değişken sıralıysa ya da bir grup belirgin biçimde normal dışıysa birincil olur; Shapiro-Wilk ve Levene raporlanır, testi belirlemez.
- Her hipotez testi etki büyüklüğü ve güven aralığıyla raporlanır; anlamlı olmayan sonuç "etki yok" demek değildir.
İçindekiler
Tez istatistik analizi nasıl yapılır? Araştırma sorusu sınanabilir hipotezlere çevrilir, örneklem güç analiziyle hesaplanır ve analiz planı veri toplanmadan yazılır; ardından veri bir kod kitabıyla girilip temizlenir, planlanan testler etki büyüklüğüyle yapılır ve bulgular APA 7’ye göre raporlanır. Bu yol haritası süreci on bir adımda ele alır; ilk üçü veri toplanmadan önce atılır.
Tez istatistik analizi hangi adımlardan oluşur?
Tez istatistik analizi on bir adımdan oluşur: ilk üçü veri toplanmadan önce atılır, sonraki ikisi veriyi analize hazırlar, dördü analizi yürütür, son ikisi bulguları raporlar ve yorumlar. Aşağıdaki tablo adımları ve her adımın sonunda elinizde olması gereken çıktıyı özetler. Ayrıntılar ve her adımdaki sık hata sonraki bölümlerdedir.
| Adım | Ne yapılır? | Çıktı |
|---|---|---|
| 1. Araştırma sorusu ve hipotezler | Soru, sınanabilir H₀ ve H₁ çiftlerine çevrilir | Hipotez listesi (birincil ve ikincil) |
| 2. Değişkenler ve ölçekler | Her değişkenin rolü ve ölçek düzeyi belirlenir | Değişken tablosu |
| 3. Örneklem ve güç analizi | A priori güç analizi yapılır, analiz planı yazılır | Örneklem gerekçesi ve analiz planı |
| 4. Veri toplama ve kodlama | Veri bir kod kitabına göre girilir | Ham veri dosyası ve kod kitabı |
| 5. Veri temizliği | Eksik veri, aykırı değer ve ters kodlama işlenir | Temizlenmiş dosya ve karar kaydı |
| 6. Betimsel istatistikler | Örneklem ve değişkenler özetlenir | Betimsel tablo ve grafikler |
| 7. Varsayımlar | Ölçek düzeyi ve dağılım biçimi incelenir | Test seçiminin gerekçesi |
| 8. Hipotez testleri ve etki büyüklüğü | Planlanan testler yapılır | Test istatistikleri, etki büyüklükleri, güven aralıkları |
| 9. Çoklu karşılaştırma | İkili karşılaştırma ve düzeltme uygulanır | Düzeltilmiş p değerleri |
| 10. Raporlama | Bulgular APA 7 biçiminde yazılır | Bulgular bölümü ve tablolar |
| 11. Yorum ve sınırlılıklar | Sonuç, sorunun ve desenin sınırları içinde yorumlanır | Tartışma bölümü |
Veri toplanmadan önce ne yapılır?
Veri toplanmadan önce hipotezler, değişkenlerin ölçek düzeyleri, örneklem büyüklüğü ve analiz planı yazılır.
Adım 1: Araştırma sorusunu hipotezlere çevirin
Araştırma sorusu ne ölçüleceğini, kimde ölçüleceğini ve neyin neyle karşılaştırılacağını söylemelidir. “Sosyal medya kullanımı öğrencileri etkiler mi?” geniş bir sorudur. “Günlük sosyal medya kullanım süresi ile sınav kaygısı puanı arasında ilişki var mı?” sınanabilir bir sorudur. Bu örnekteki gibi hiçbir değişkene müdahale etmeden değişkenler arasındaki ilişkiyi inceleyen bir araştırmanın deseni ilişkisel taramadır; desen türleri tarama modeli yazısında anlatılır.
Nicel ve nitel araştırmanın farkı nitel ve nicel araştırma yazısında, iki yaklaşımı tek çalışmada bütünleştiren desenler karma desen araştırması yazısında anlatılır.
Her soru bir istatistiksel hipotez çiftine dönüşür: H₀ (ilişki ya da fark yoktur) ve H₁ (vardır). Tek yönlü hipotez, yön kuramla önceden belirlenmişse kurulur. Yönü belirleyen kuramı ve önceki çalışmaları bulmak için literatür taraması yazısındaki adımlar izlenebilir.
Hipotezleri birincil ve ikincil diye ayırın. Birincil hipotez tezin ana sorusudur; ikincil hipotezler keşif amaçlıdır ve öyle raporlanır. Hipotezin yazımı adım adım hipotez nasıl yazılır yazısındadır.
Sık hata: Hipotezi veriye bakıldıktan sonra yazmak ya da değiştirmek. Sonuca göre kurulan hipotez, rastlantısal bir örüntüyü bulgu gibi gösterir.
Adım 2: Değişkenleri ve ölçek düzeylerini belirleyin
Her hipotezdeki bağımlı ve bağımsız değişkenleri yazın. Sonra her değişkenin ölçek düzeyini belirleyin: isimsel (cinsiyet, bölüm), sıralı (tek bir Likert maddesi, eğitim düzeyi), aralıklı ya da oranlı (ölçek toplam puanı, yaş, süre). Ölçek düzeyi kullanılacak testi doğrudan etkiler; ayrıntı istatistiksel ölçekler ve istatistiksel değişkenler yazılarındadır.
Ölçek kullanıyorsanız alt boyutları, madde sayısını, puanlama yönünü ve ters puanlanan maddeleri bu aşamada not edin; Likert verisine hangi testin uygulanacağı Likert ölçeği analizi yazısında anlatılır. Uyarlanmış bir ölçekte geçerlik ve güvenirlik kanıtı kaynağıyla birlikte tez önerisine girer; yeni geliştirilen bir ölçeğin faktör yapısının nasıl ortaya konduğu açıklayıcı faktör analizi yazısındadır. Ölçek çalışmasının öteki adımları ayrı yazılarda anlatılır:
- Ölçeği kendiniz geliştiriyorsanız: ölçek geliştirme aşamaları ve uzman görüşüyle kapsam geçerliği.
- Başka dilden uyarlıyorsanız: ölçek uyarlama adımları.
- Faktör yapısını sınamak için doğrulayıcı faktör analizi; gruplar karşılaştırılacaksa ölçme değişmezliği.
- Geçerlik kanıtı için yapı geçerliği ve ayırt edici geçerlik.
- İki uygulama arasındaki tutarlılık için test tekrar test güvenirliği.
- Maddeleri örtük özellik modeliyle incelemek için madde tepki kuramı.
Veriyi bir anketle toplayacaksanız soruların ve yanıt seçeneklerinin yazımı anket nasıl hazırlanır yazısında adım adım anlatılır. Toplanan yanıtların kod kitabıyla veri dosyasına girilmesi anket veri girişi yazısındadır.
Dikkat
Sık hata: Sayıyla kodlanmış bir kategoriyi (1 = kadın, 2 = erkek) sürekli değişken gibi analize sokmak.
Adım 3: Örneklemi ve güç analizini planlayın, analiz planını yazın
Önce kitle ve örneklemi tanımlayın: sonuçları kime genellemek istiyorsunuz ve bu kişilere nasıl ulaşacaksınız? Seçenekler örnekleme yöntemleri yazısında karşılaştırılır.
Sonra a priori güç analizi ile kaç katılımcı gerektiğini hesaplayın. Bunun için beklenen etki büyüklüğü, anlamlılık düzeyi (α) ve hedef güç gerekir. Etki büyüklüğü önceki çalışmalardan ya da pratikte anlamlı sayılacak en küçük etkiden gerekçelendirilir; Cohen’in “küçük, orta, büyük” eşikleri son çaredir (Lakens, 2022). Tıpta uzmanlık tezlerinde sık görülen retrospektif dosya taramasında örneklemin nasıl gerekçelendirildiği tıpta uzmanlık tezi istatistik yazısında anlatılır.
G*Power ile örneklem hesabı yazısındaki örnekte iki bağımsız grup, d = 0.5, α = .05 ve .80 güç için grup başına 64 katılımcı gerekir. Ayrılma ve eksik yanıt bekleniyorsa toplanacak sayı buna göre artırılır. Hesabın adımları örneklem büyüklüğü hesaplama ve G*Power ile güç analizi yazılarındadır.
- Ardından analiz planını yazın: her hipotez için kullanılacak test ve parametrik olmayan karşılığı, etki büyüklüğü ölçüsü, eksik veri ve aykırı değer kuralı, çoklu karşılaştırma düzeltmesi. Planın tez önerisinde nasıl yazıldığı tez önerisi nasıl yazılır yazısındadır.
- Simmons, Nelson ve Simonsohn (2011), veri toplamayı ne zaman durduracağına, hangi gözlemleri dışarıda bırakacağına ya da hangi ölçümü raporlayacağına analiz sırasında karar veren araştırmacının yanlış pozitif oranının belirgin biçimde arttığını göstermiştir.
- Önceden yazılmış bir plan bu esnekliği kapatır.
Sık hata: Örneklemi “en az 30 kişi” ya da “ulaşabildiğim kadar” diye belirlemek. Sabit bir sayı, hesaplanmış bir gerekçenin yerini tutmaz.
Veri nasıl kodlanır ve temizlenir?
Veri kod kitabıyla girilir, ham dosyanın kopyasında kayıtlı adımlarla temizlenir.
Adım 4: Veriyi bir kod kitabıyla toplayın ve girin
Kod kitabı, veri dosyasındaki her sütunun ne anlama geldiğini anlatan belgedir. Her değişken için şunları içerir: kısa ad (sinav_kaygisi_t), açıklama, değer etiketleri (1 = Hiç katılmıyorum … 5 = Tamamen katılıyorum), ölçek düzeyi, eksik değer kodu ve ters puanlanan madde olup olmadığı. Dosyada her satır bir katılımcı, her sütun bir değişkendir; katılımcı kimliği yerine bir numara kullanılır.
Ham veri dosyası hiç değiştirilmez. Temizlik bir kopyada yapılır ve her adım (sözdizimi, betik ya da yazılı bir günlük) kaydedilir; böylece analiz baştan tekrarlanabilir. Temizleme adımlarının sırası ve kontrol listesi veri temizleme yazısında anlatılır. Veri ve veri kaynakları yazısı etik izin ve veri gizliliğini de anlatır.
Dikkat
Sık hata: Eksik yanıtları 99 gibi bir sayıyla kodlayıp programda eksik değer olarak tanımlamamak. O sayı ortalamaya girer ve sonuçları bozar.
Adım 5: Eksik veriyi, aykırı değerleri ve ters kodlamayı işleyin
Eksik veri. Önce ne kadar ve hangi değişkenlerde eksik olduğunu raporlayın. Eksikliğin mekanizması önemlidir: tamamen rastlantısal eksiklikte (MCAR) eksik satırları atmak sonucu yanlı kılmaz ama güç kaybettirir; eksiklik gözlenen başka değişkenlerle ilişkiliyse (MAR) çoklu atama ya da tam bilgi en çok olabilirlik daha uygundur (Schafer ve Graham, 2002). Eksik değerin yerine ortalamayı koymak varyansı küçültür ve önerilmez.
Aykırı değerler. Önce veri giriş hatası olup olmadığına bakın; hata düzeltilir. Gerçek ama uç bir değerse, hangi kuralla belirleneceği analiz planında yazılmış olmalıdır.
Leys vd. (2013), ortalamadan standart sapma uzaklığı yerine ortancadan uzaklığı, ortanca mutlak sapmanın 1.4826 ile ölçeklenmiş biçimi (MAD) cinsinden ölçmeyi, varsayılan eşik olarak da 2.5 MAD’yi önerir; çünkü uç değerler ortalamayı ve standart sapmayı kendine doğru çeker. Uç değeri çıkardıysanız analizi bu değerle ve onsuz raporlayın.
Ters kodlama. Olumsuz ifadeli maddeler toplam puan hesaplanmadan önce ters çevrilir: 1–5 arasında puanlanan bir maddede ters puan 6 eksi eski puandır. Ölçeğin güvenirlik analizi (Cronbach alfa ya da McDonald omega) ters kodlamadan sonra yapılır.
Sık hata: Ters maddeleri çevirmeden alfa hesaplamak. Madde-toplam korelasyonları negatif çıkar ve güvenirlik olduğundan düşük görünür.
Analiz nasıl yürütülür?
Analiz betimsel istatistiklerle başlar; ardından test seçimi gerekçelendirilir, planlanan testler etki büyüklüğüyle yapılır ve çoklu karşılaştırmalar düzeltilir.
Adım 6: Betimsel istatistikleri hesaplayın
Bulgular bölümü örneklemi tanıtan betimsel istatistiklerle başlar. Sürekli değişkenler için n, ortalama ve standart sapma; çarpık dağılımlar ve sıralı değişkenler için ortanca ve çeyrekler arası genişlik; isimsel değişkenler için sıklık ve yüzde verilir. Merkezi eğilim ölçüleri ve dağılım ölçüleri yazıları hangi ölçünün ne zaman seçileceğini anlatır. Betimsel ve çıkarımsal istatistik farkı da bu adımda önemlidir: betimsel tablo hipotezi sınamaz, örneklemi tanıtır.
Histogram ve kutu grafiği hem dağılımın biçimini hem de gözden kaçan kodlama hatalarını gösterir.
Katılımcıların cinsiyet, yaş ve öğrenim düzeyi gibi özelliklerini özetleyen tablonun nasıl kurulduğu demografik değişkenler yazısında APA 7 örneğiyle anlatılır.
Dikkat
Sık hata: Betimsel tabloda yalnız yüzde vermek. Yüzdenin yanında sıklık (n) da yazılır.
Adım 7: Varsayımları inceleyin ve testi gerekçelendirin
Test seçiminin dört sorusu (fark mı ilişki mi, bağımlı değişkenin türü, grup sayısı, bağımsız mı tekrarlı mı) istatistiksel test seçimi rehberinde anlatılır. Bu adımda yalnız planlanan testin verinize uyup uymadığına bakılır.
Varsayılan test parametriktir: iki bağımsız grupta Welch t-testi, üç ve daha fazla grupta Welch ANOVA ve Games-Howell karşılaştırmaları, tek örneklemde ve eşleştirilmiş ölçümlerde t-testi. Parametrik olmayan test iki durumda birincil olur. Birincisi, bağımlı değişken sıralıdır: veri setinde sıralı olarak tanımlanmıştır ya da tanım yoksa en çok 7 farklı tam sayı alır.
İkincisi, bir grup (eşleştirilmiş ölçümde farklar) belirgin biçimde normal dışıdır: |çarpıklık| > 2 ya da |fazla basıklık| > 7 (yanlılığı düzeltilmiş G1 ve G2; West vd., 1995). Sıralı ölçekte tek örneklem ve eşleştirilmiş ölçüm için Wilcoxon işaretli sıralar testi değil işaret testi kullanılır.
Hangi test birincil olursa olsun öteki test duyarlılık analizi olarak raporlanır. Ayrıntı parametrik ve parametrik olmayan testler yazısındadır.
Normallik testi (Shapiro-Wilk) ve Levene testi raporlanır ama testi belirlemez. Küçük örneklemde normallik testinin gücü düşüktür, büyük örneklemde önemsiz sapmaları da anlamlı bulur. Levene sonucuna göre Student ile Welch arasında seçim yapmak da önerilmez; Welch baştan kullanılır (Delacre vd., 2017).
Sık hata: “Örneklem 30’dan küçük, bu yüzden parametrik olmayan test kullandım” diye yazmak. Seçimi ölçek düzeyi ve dağılımın biçimi belirler, örneklem büyüklüğü tek başına belirlemez.
Adım 8: Hipotez testlerini yapın, etki büyüklüğünü raporlayın
Planladığınız testleri planladığınız sırayla yapın. Her test için test istatistiği, serbestlik derecesi, kesin p değeri, etki büyüklüğü ve güven aralığı birlikte raporlanır. p değeri yalnız verinin H₀ ile ne kadar uyumsuz olduğunu söyler; farkın ya da ilişkinin büyüklüğünü etki büyüklüğü gösterir. Hangi analizde neyin raporlandığı aşağıdaki tabloda:
| Analiz | Raporlananlar |
|---|---|
| t-testi | Her grubun n, M ve SS değeri; t, sd, p; ortalama fark ve güven aralığı; Cohen’s d |
| Tek yönlü varyans analizi | Grup betimselleri; F, iki serbestlik derecesi, p; η² ya da ω²; ikili karşılaştırmalar |
| Ki-kare bağımsızlık testi | Çapraz tablo (n ve yüzde); χ², sd, N, p; Cramér’s V |
| Korelasyon | r ya da Spearman ρ, sd, p, güven aralığı |
| Regresyon | B, standart hata, β, t, p; R² ve modelin F testi |
Testlerin ayrıntıları için korelasyon analizi, ki-kare bağımsızlık testi ve çoklu doğrusal regresyon yazılarına bakabilirsiniz. Betimsel istatistiklerden güvenirliğe, grup farklarından ilişkilere bu adımların bir anket verisinde birlikte uygulanışı anket analizi nasıl yapılır yazısında sentetik bir veri setiyle gösterilir. Küçük bir tez veri setinde bu adımların hepsinin, eksik veriden APA cümlelerine, baştan sona uygulanışı tez analizi örneği yazısındadır. Ön ve son ölçümü olan müdahale çalışmalarında kullanılabilecek analizler ön test son test modeli yazısında aynı veride karşılaştırılır.
Sık hata: Yalnız p değerini raporlamak ya da programın gösterdiği p = .000 değerini olduğu gibi yazmak. p değeri sıfır olamaz; çok küçük p değeri p < .001 diye yazılır.
Adım 9: Çoklu karşılaştırmayı denetleyin
Her test α = .05 ile yapılıyorsa, sınanan bütün H₀’lar doğru olsa bile yirmi testten birinin şans eseri anlamlı çıkması beklenir. İki durumda düzeltme gerekir.
Birincisi, üç ve daha fazla grup karşılaştırıldıktan sonra hangi grupların farklı olduğuna bakılırken: Welch ANOVA’dan sonra Games-Howell, Kruskal-Wallis’ten sonra düzeltilmiş ikili karşılaştırmalar kullanılır (tek yönlü varyans analizi yazısındaki ikili karşılaştırmalar bölümü). İkincisi, aynı soruyu birden çok bağımlı değişkende sınarken: Holm ya da Bonferroni düzeltmesi uygulanır. Hangi testlerin bir aile oluşturduğu analiz planında belirtilir.
Sık hata: Ölçeğin her alt boyutunu ve her demografik değişkeni ayrı ayrı sınayıp yalnız anlamlı çıkanları raporlamak.
Bulgular nasıl raporlanır ve yorumlanır?
Bulgular APA 7 biçiminde hipotez sırasıyla raporlanır; yorum, araştırma sorusunun ve desenin sınırları içinde kalır.
Adım 10: Bulguları APA 7’ye göre raporlayın
APA 7 (American Psychological Association, 2020) bulguların biçimi için şu kuralları koyar; testlere göre örnek cümleler ve tablolar APA 7’ye göre istatistik raporlama yazısındadır:
- İstatistik simgeleri italik yazılır (M, SS, t, F, p, r).
- p değeri kesin olarak iki ya da üç ondalıkla verilir; .001’den küçükse p < .001 yazılır.
- 1’i aşamayan değerlerde (p, r, η²) baştaki sıfır yazılmaz; aşabilen değerlerde (d, t) yazılır.
- Güven aralığı köşeli parantezle verilir: %95 GA [alt sınır, üst sınır].
- Tablonun numarası kalın, başlığı bir alt satırda italik yazılır; tabloda dikey çizgi kullanılmaz, açıklamalar tablonun altındaki nottadır.
Bulgular bölümü hipotez sırasını izler; her hipotez için önce betimsel değerler, sonra test sonucu ve etki büyüklüğü, en sonda bir cümlelik sözel özet yazılır. Yöntem bölümünde kullanılan program ve sürümü, test seçiminin gerekçesi, eksik veri ve aykırı değer kararları da raporlanır. Yöntem bölümünün bütün alt başlıklarıyla nasıl yazıldığı tezin yöntem bölümü yazısında örnek metinlerle anlatılır.
Korelasyon matrisinin APA 7 tablosuna nasıl döküldüğü korelasyon tablosu yazısında örnek tablolarla anlatılır. Regresyon sonuçlarının APA 7 tablosuna nasıl yazıldığı ve tablonun nasıl okunduğu regresyon tablosu yazısındadır. Tezdeki tabloların ve sonuçların bir dergi makalesine nasıl aktarılacağı tezden makale yazısında anlatılır.
Sık hata: Program çıktısını tabloya olduğu gibi yapıştırmak. Tablo yalnız okurun sonucu anlaması için gereken değerleri taşır.
Adım 11: Sonucu yorumlayın ve sınırlılıkları yazın
Yorum, araştırma sorusuna ve desene bağlı kalır. İstatistiksel anlamlılık pratik önem demek değildir; etki büyüklüğünü alanınızdaki ölçütlerle karşılaştırın. Tartışma bölümünün yazımı ve zayıf ile güçlü yorum cümlesi örnekleri tez tartışma bölümü yazısındadır.
Anlamlı olmayan bir sonuç “fark yok” diye okunmaz: H₀ reddedilemez ve güven aralığı genişse etkinin sıfır da büyük de olabileceğini gösterir. Ayrıntı p değeri yazısındadır. Rastgele atama yoksa ilişki nedensellik olarak yorumlanmaz. Rastgele atamanın yapılamadığı müdahale çalışmalarında iç geçerliği tehdit eden etkenler ve tasarımı güçlendirme yolları yarı deneysel desen yazısında anlatılır.
Sınırlılıklar bölümünde örneklemin kitleyi ne kadar temsil ettiği, ölçme araçlarının güvenirliği, eksik veri, desenin iç ve dış geçerliği ve ikincil analizlerin keşif amaçlı olduğu açıkça yazılır. Sınırlılık paragrafının adım adım nasıl yazıldığı ve zayıf ile güçlü cümle örnekleri araştırmanın sınırlılıkları yazısındadır.
Sık hata: Anlamlı bir korelasyonu “X, Y’yi artırır” diye yazmak.
Tez istatistik analizi kontrol listesi
Her aşamanın sonunda o aşamanın maddelerini işaretleyin. Her maddenin gerekçesini ve kaynağını veren 42 maddelik ayrıntılı sürüm tez istatistik analizi kontrol listesi yazısındadır.
Veri toplanmadan önce
- Araştırma soruları birincil ve ikincil hipotezlere çevrildi.
- Her değişkenin rolü ve ölçek düzeyi yazıldı.
- Örneklem büyüklüğü a priori güç analiziyle gerekçelendirildi.
- Analiz planı (testler, etki büyüklüğü ölçüleri, eksik veri ve aykırı değer kuralı, çoklu karşılaştırma düzeltmesi) yazıldı.
Veri ve temizlik
- Kod kitabı hazır; eksik değer kodları programda tanımlı.
- Ham veri dosyası değişmeden saklanıyor; temizlik adımları kayıtlı.
- Eksik verinin miktarı ve işlenme biçimi raporlandı.
- Aykırı değer kuralı uygulandı; gerekiyorsa analiz uç değerle ve onsuz yapıldı.
- Ters puanlanan maddeler çevrildi; güvenirlik ondan sonra hesaplandı.
Analiz
- Betimsel tablo n, ortalama, standart sapma ya da ortanca ve yüzdelerle hazır.
- Test seçimi ölçek düzeyi ve dağılım biçimiyle gerekçelendirildi; Shapiro-Wilk ve Levene raporlandı.
- Öteki test duyarlılık analizi olarak raporlandı.
- Her test etki büyüklüğü ve güven aralığıyla raporlandı.
- Çoklu karşılaştırma düzeltmesi uygulandı.
Raporlama ve yorum
- Simgeler italik, p değerleri kesin, p < .001 doğru yazıldı.
- Tablolar APA 7 biçiminde numaralı ve başlıklı.
- Anlamlı olmayan sonuçlar da raporlandı.
- Sınırlılıklar ve ikincil analizlerin keşif amaçlı olduğu yazıldı.
Sık sorulan sorular
Analiz planını danışmana ve etik kurula ne zaman sunmalıyım?
Veri toplanmadan önce. Etik kurul başvurusu veri toplamadan önce yapıldığı için örneklem gerekçesi ve veri toplama araçları o aşamada hazır olmalıdır; başvuruda neyin istendiği kurumdan kuruma değişir, kurumunuzun yönergesine bakın. Planı danışmanınızla birlikte yazmak sonradan yapılacak değişiklikleri azaltır.
Tez istatistiği için hangi programı kullanmalıyım?
Aynı test aynı ayarlarla yapıldığında programlar aynı sonucu verir; ama varsayılan ayarlar programdan programa değişebilir (ör. Levene testinin ortalamaya ya da ortancaya göre merkezlenmesi). Seçim danışmanınızın ve bölümünüzün kullandığı programa, lisansa ve alışkanlığa bağlıdır; SPSS, jamovi ve JASP yazıları seçenekleri tanıtır. Excel’in Çözümleme Araç Takımı t-testi, varyans analizi, korelasyon ve regresyon gibi temel analizleri yapar (Excel’de t-testi); ikili karşılaştırmalar ve etki büyüklükleri ise ayrıca hesaplanmalıdır. Hangi programı kullanırsanız kullanın, adını ve sürümünü Yöntem bölümünde yazın.
Tez istatistik analizi ne kadar sürer?
Tek bir süre vermek yanıltıcı olur. Süre; verinin ne kadar temiz geldiğine, hipotez sayısına, modellerin karmaşıklığına ve danışman geri bildiriminin kaç tur süreceğine bağlıdır. Takvimi planlarken hipotez testlerinin yanında veri temizliği, raporlama ve danışman geri bildirimi için de ayrı zaman ayırın.
Hipotezim desteklenmezse tez başarısız mı olur?
Hayır. Gücü yeterli, iyi planlanmış bir çalışmada anlamlı olmayan sonuç da bir bulgudur ve raporlanır. Sonucu anlamlı kılmak için hipotezi, testi ya da örneklemi sonradan değiştirmek ise bulguyu geçersiz kılar.
Örneklemim küçük; parametrik olmayan test mi kullanmalıyım?
Tek başına hayır. Seçimi ölçek düzeyi ve dağılımın biçimi belirler (Adım 7). Küçük örneklemde asıl sorun güçtür: etki gerçek olsa bile test onu yakalayamayabilir. Bu yüzden örneklem veri toplanmadan önce hesaplanır.
Analiz için destek almak etik mi?
Danışmanlık almak ya da analizinizi bir uzmana denetletmek yaygın bir yoldur. Analizin sorumluluğu ise tez yazarındadır: kullanılan her yöntemi anlamanız, savunmada gerekçesini anlatabilmeniz ve alınan desteği kurumunuzun tez yazım kılavuzunun istediği biçimde belirtmeniz gerekir. Basira’nın tez istatistik analizi ve raporlama desteği de bu çerçevede çalışır: analizi ve teknik raporu uzman ekip hazırlar, bulguların yorumu ve tezin metni sizde kalır.
- #tez-istatistik-analizi
- #istatistiksel-test-secimi
- #istatistiksel-guc
- #betimsel-istatistik
- #apa-7
Bilimsel inceleme
Makine öğrenmesi ve biyoistatistik alanlarında çalışır; sağlık, fen ve sosyal bilimlerde disiplinlerarası araştırmalarda istatistik danışmanlığı yürütür.
Kaynakça
- American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.).
- Delacre, M., Lakens, D., & Leys, C. (2017). Why psychologists should by default use Welch's t-test instead of Student's t-test. International Review of Social Psychology, 30(1), 92–101.
- Lakens, D. (2022). Sample size justification. Collabra: Psychology, 8(1), 33267.
- Leys, C., Ley, C., Klein, O., Bernard, P., & Licata, L. (2013). Detecting outliers: Do not use standard deviation around the mean, use absolute deviation around the median. Journal of Experimental Social Psychology, 49(4), 764–766.
- Schafer, J. L., & Graham, J. W. (2002). Missing data: Our view of the state of the art. Psychological Methods, 7(2), 147–177.
- Simmons, J. P., Nelson, L. D., & Simonsohn, U. (2011). False-positive psychology: Undisclosed flexibility in data collection and analysis allows presenting anything as significant. Psychological Science, 22(11), 1359–1366.
- West, S. G., Finch, J. F., & Curran, P. J. (1995). Structural equation models with nonnormal variables: Problems and remedies. In R. H. Hoyle (Ed.), Structural equation modeling: Concepts, issues, and applications (pp. 56–75). Sage.
Analizinizi şimdi yapın
Basira’da kendiniz yapın
Verinizi yükleyin; Basira doğru testi önerir, varsayımları denetler ve sonucu raporlar.
Ücretsiz deneyin Panele gitUzmanla çalışın
Tez ya da makaleniz için doktora düzeyinde uzmanlar analizinizi yapar veya denetler.
Nasıl çalışır?İlgili yazılar
Akademik Yazım
Tez İstatistik Analizi Kontrol Listesi: 42 Madde
Tez istatistik analizi kontrol listesi: plandan raporlamaya altı aşamada 42 madde; her maddenin gerekçesi ve kaynağı, danışman görüşmesine götürülecek biçimde.
Basira ·
Akademik Yazım
Bulgular Bölümü Nasıl Yazılır? Tezde Sıra, Tablo ve Örnek
Bulgular bölümü nasıl yazılır? Betimsel istatistikler, varsayım denetimi, hipotezlerin sırayla sınanması, tablo yerleşimi, tartışmadan ayrım ve bir örnek.
Basira ·
Akademik Yazım
Demografik Değişkenler: Tezde Betimsel Tablo Nasıl Kurulur?
Tezde demografik değişkenler nasıl raporlanır: hangi değişkene sayı ve yüzde, hangisine ortalama ya da ortanca verilir, APA 7 tablo örneği ve sık hatalar.
Basira ·