Tez Analizi Örneği: Baştan Sona Çözümlü Bir Veri Seti

Basira Editör Ekibi · · 10 dk okuma · Bilimsel inceleme: Doç. Dr. Hasan Yıldırım

Aa Yazı boyutu
Yazı boyutu

Anahtar çıkarımlar

  • Bir tezin analizi araştırma sorularıyla başlar: her soru sınanabilir bir hipoteze, her değişken bir ölçek düzeyine bağlanır; test seçimi hipotezden, ölçek düzeyinden ve dağılımın biçiminden çıkar.
  • Hipotez testinden önce veri hazırlanır ve tanıtılır: ters madde çevrilir, ölçek puanı hesaplanır, eksik değerler sayılır, ölçeğin güvenirliği tezin kendi verisinde raporlanır.
  • Varsayılan test parametriktir (iki grupta Welch t-testi, iki sürekli değişkende Pearson korelasyonu); öteki test duyarlılık analizi olarak yanında verilir, Shapiro-Wilk ve Levene testi belirlemez.
  • Anlamlı çıkmayan hipotez de etki büyüklüğü ve güven aralığıyla raporlanır; sıfırı ve büyük bir etkiyi birlikte içeren geniş bir aralık "fark yok" değil, "bu örneklemle belirsiz" demektir.
  • Bulgular bölümü sayıları ve hipotezin desteklenip desteklenmediğini yazar; sonucun anlamı ve literatürle karşılaştırılması araştırmacının tartışma bölümündeki işidir.

İçindekiler

İçindekiler

Bu tez analizi örneği, 42 lisans öğrencisinden toplanmış öğretici bir veri setinin analizini baştan sona yürütür. Araştırma soruları hipotezlere çevrilir, eksik veri ve ölçeğin güvenirliği denetlenir, betimsel tablo kurulur, her hipotez birincil testle ve duyarlılık analiziyle sınanır; sonuçlar etki büyüklüğü, güven aralığı ve APA 7 cümleleriyle yazılır.

Adımların neden bu sırayla atıldığı tez istatistik analizi yol haritasında anlatılır; bu yazı o adımların tek bir veri setine uygulanmış hâlidir. Her adımın verisi indirilebilir ve sayıların hepsi bağımsız olarak yeniden hesaplanmıştır. Veri öğreticidir, gerçek bir kişiye ya da kuruma ait değildir. Daha büyük bir anket verisinde aynı türden adımların R koduyla yürütülüşü anket analizi yazısındadır.

Örnek tezin araştırma soruları ve verisi nedir?

Örnek tez, yarı zamanlı işte çalışmanın ve ders çalışma süresinin lisans öğrencilerinin akademik ertelemesiyle ilişkisini inceleyen bir yüksek lisans tezidir. Öğrenciler beş maddelik bir akademik erteleme ölçeğini yanıtlamış, haftalık ders çalışma süresini ve yarı zamanlı bir işte çalışıp çalışmadığını bildirmiştir. Araştırmacının iki sorusu vardır:

  1. Yarı zamanlı işte çalışan ve çalışmayan öğrencilerin akademik erteleme puanları farklı mıdır?
  2. Akademik erteleme ile haftalık ders çalışma süresi arasında ilişki var mıdır?

Sorular, veri toplanmadan önce yöntem bölümünde sınanabilir hipotezlere çevrilmiştir. Hipotezin araştırma sorusundan nasıl kurulduğu hipotez yazımı rehberindedir.

  • H1: Yarı zamanlı işte çalışan öğrencilerin erteleme puanı ortalaması çalışmayanlarınkinden farklıdır. H₀: iki grubun kitle ortalamaları eşittir.
  • H2: Erteleme puanı ile haftalık ders çalışma süresi arasında doğrusal bir ilişki vardır. H₀: kitledeki korelasyon sıfırdır.

İki hipotez de çift yönlüdür ve anlamlılık düzeyi .05’tir. Hangi değişkenin hangi ölçek düzeyinde ölçüldüğü test seçimini doğrudan belirlediği için analiz bir değişken tablosuyla başlar:

DeğişkenNasıl ölçüldüÖlçek düzeyiHipotezdeki yeri
Yarı zamanlı işte çalışmaEvet ya da hayır (1 = çalışıyor, 0 = çalışmıyor)İsimsel, iki kategoriH1’in grup değişkeni
E1–E5 maddeleri1 = hiç katılmıyorum … 5 = tamamen katılıyorumSıralı (tek madde)Ölçek puanının bileşenleri
Akademik erteleme puanıBeş maddenin ortalaması (1–5)Aralık ölçeğinde işlenirH1’in bağımlı değişkeni, H2’nin bir değişkeni
Haftalık ders çalışma süresiÖğrencinin bildirdiği saatOranlıH2’nin öteki değişkeni

Tek bir Likert maddesi sıralı bir değişkendir. Beş maddenin ortalaması ise 1 ile 5 arasında çok sayıda ara değer alan bir puandır ve aralık ölçeğinde bir değişken gibi analiz edilebilir (Sullivan ve Artino, 2013). Ayrımın gerekçesi ölçek türleri ve Likert ölçeği analizi yazılarındadır.

Veri analiz için nasıl hazırlandı?

Analizden önce ham dosyanın bir kopyasında dört iş yapılmış ve her karar bir veri günlüğüne yazılmıştır:

  1. Ham dosya korundu. Bütün işlemler kopyada yapıldı; ham dosya değiştirilmedi.
  2. Ters madde çevrildi. E4 olumlu ifadeli bir maddedir (“Ödevlerime zamanında başlarım”); puanı 6 eksi ham puan olarak çevrildi. Ayrıntı ters madde kodlama yazısındadır.
  3. Ölçek puanı hesaplandı. Her öğrencinin erteleme puanı beş maddenin ortalamasıdır; yüksek puan daha çok ertelemeyi gösterir.
  4. Eksik değerler sayıldı. Ölçek maddelerinde ve çalışma durumunda eksik değer yoktur; haftalık ders çalışma süresi 2 öğrencide (%4,8) boştur.

Eksik değerlerin yerine ortalama yazılmamıştır, çünkü bu işlem değişkenin varyansını yapay olarak küçültür. Her analiz, o analizin değişkenlerini yanıtlayan öğrencilerle yapılmıştır: H1 bütün örneklemle (42 öğrenci), H2 iki değişkeni de yanıtlayan 40 öğrenci ile sınanır. Bulgularda her analizin kendi örneklem büyüklüğü ayrıca yazılır.

Eksikliğin mekanizması veriden kesin olarak belirlenemez; kalan öğrencilerle analiz yapmak, iki değerin tamamen rastlantısal olarak (MCAR) eksik olduğu varsayımına dayanır. Araştırmacı bu varsayımı ve eksikliği sınırlılıklar arasında yazar. Eksiklik gözlenen başka değişkenlerle ilişkili görünseydi (MAR) çoklu atama gibi yöntemler gerekirdi (Schafer ve Graham, 2002). Seçenekler eksik veri yazısında karşılaştırılır.

Bir yüksek lisans tezinin analiz veri seti: 42 lisans öğrencisinin akademik erteleme puanı (1–5), haftalık ders çalışma süresi (saat) ve yarı zamanlı işte çalışma durumu (1 = çalışıyor, 0 = çalışmıyor) (öğretici veri; boş hücre eksik değerdir)
ertelemecalisma_saatiyari_zamanli_is
3.681
2.4141
391
4.261
2.8121
3.4131
2.2101
3.851
3.2111
2.691
3.21
491

İlk 12 satır (toplam 42) · Bu örnekteki tüm sayılar SciPy 1.16.3 ile bağımsız olarak yeniden hesaplanır. Veriyi indirin (CSV)

İpucu

Veri günlüğüne her kararı gerekçesiyle yazın: hangi madde ters çevrildi, hangi değer eksik sayıldı, hangi analizde kaç kişi kaldı. Yöntem bölümündeki veri hazırlığı paragrafı bu günlükten kurulur.

Betimsel istatistikler ve güvenirlik ne gösteriyor?

Bu örnekte iki sürekli değişkenin dağılımı normale yakındır ve ölçeğin maddeleri tutarlı bir puan üretir. Betimsel tablo örneklemi tanıtır ve testlerin hangi sayılara dayandığını gösterir; hipotezi sınamaz (betimsel ve çıkarımsal istatistik). Tablo 1 iki sürekli değişkenin dağılımını özetler.

Tablo 1

Akademik Erteleme Puanı ve Haftalık Ders Çalışma Süresinin Betimsel İstatistikleri

DeğişkennMSSÇarpıklıkBasıklık
Akademik erteleme (1–5)422.940.680.15−0.60
Haftalık ders çalışma (saat)4010.353.080.24−0.04

Not. M = ortalama; SS = standart sapma. Çarpıklık ve basıklık yanlılığı düzeltilmiş G1 ve G2 değerleridir; basıklık fazla basıklıktır.

İki değişkende de çarpıklık ve basıklık sıfıra yakındır. Shapiro-Wilk testi iki değişkende de normallikten anlamlı bir sapma göstermemiştir (erteleme p = .814, çalışma süresi p = .945). Bu sonuç raporlanır, ama test seçimini belirlemez.

Tablo 1'in birinci satırının verisi: 42 öğrencinin akademik erteleme puanı (öğretici veri)
Gruplara göre veri noktaları ve ortancalar Tablo 1'in birinci satırının verisi: 42 öğrencinin akademik erteleme puanı (öğretici veri) 1 2 3 4 5 erteleme erteleme erteleme: 3.6erteleme: 2.4erteleme: 3erteleme: 4.2erteleme: 2.8erteleme: 3.4erteleme: 2.2erteleme: 3.8erteleme: 3.2erteleme: 2.6erteleme: 3.2erteleme: 4erteleme: 2erteleme: 3.4erteleme: 2.8erteleme: 3.6erteleme: 2.6erteleme: 3.2erteleme: 2erteleme: 3.8erteleme: 2.4erteleme: 3erteleme: 1.8erteleme: 2.8erteleme: 3.4erteleme: 2.2erteleme: 3.6erteleme: 2.6erteleme: 4erteleme: 2.4erteleme: 3erteleme: 1.6erteleme: 2.8erteleme: 3.2erteleme: 2.2erteleme: 3.4erteleme: 2.6erteleme: 3erteleme: 2erteleme: 4.4erteleme: 2.8erteleme: 2.4 Ortanca 2.9
erteleme
3.6
2.4
3
4.2
2.8
3.4
2.2
3.8
3.2
2.6
3.2
4

İlk 12 satır (toplam 42) · Bu örnekteki tüm sayılar SciPy 1.16.3 ile bağımsız olarak yeniden hesaplanır. Veriyi indirin (CSV)

Tablo 1'in ikinci satırının verisi: çalışma süresini yanıtlayan 40 öğrencinin haftalık ders çalışma süresi (öğretici veri)
Gruplara göre veri noktaları ve ortancalar Tablo 1'in ikinci satırının verisi: çalışma süresini yanıtlayan 40 öğrencinin haftalık ders çalışma süresi (öğretici veri) 0 5 10 15 20 calisma_saati calisma_saati calisma_saati: 8calisma_saati: 14calisma_saati: 9calisma_saati: 6calisma_saati: 12calisma_saati: 13calisma_saati: 10calisma_saati: 5calisma_saati: 11calisma_saati: 9calisma_saati: 9calisma_saati: 15calisma_saati: 7calisma_saati: 8calisma_saati: 10calisma_saati: 14calisma_saati: 8calisma_saati: 12calisma_saati: 9calisma_saati: 11calisma_saati: 12calisma_saati: 16calisma_saati: 10calisma_saati: 6calisma_saati: 13calisma_saati: 11calisma_saati: 8calisma_saati: 4calisma_saati: 15calisma_saati: 10calisma_saati: 13calisma_saati: 12calisma_saati: 9calisma_saati: 10calisma_saati: 12calisma_saati: 7calisma_saati: 18calisma_saati: 7calisma_saati: 11calisma_saati: 10 Ortanca 10
calisma_saati
8
14
9
6
12
13
10
5
11
9
9
15

İlk 12 satır (toplam 40) · Bu örnekteki tüm sayılar SciPy 1.16.3 ile bağımsız olarak yeniden hesaplanır. Veriyi indirin (CSV)

Ölçek puanı analizde kullanılmadan önce maddelerin birlikte tutarlı bir puan üretip üretmediğine bakılır. Ters madde çevrildikten sonra hesaplanan Cronbach alfa α = .87, %95 GA [.79, .92] bulunmuştur (Cronbach, 1951); aralık Feldt vd. (1987) yöntemiyle hesaplanmıştır. McDonald omega da benzerdir, ω = .87.

Düzeltilmiş madde-toplam korelasyonları .50 (E4) ile .81 (E1) arasındadır. Ters madde E4 çıkarılırsa alfa biraz yükselir (α = .88), ama madde ölçeğin kendi yapısının parçası olduğu için çıkarılmamıştır. Madde atma kararı tezin verisine bakılarak değil, ölçeğin geliştirme ve uyarlama çalışmalarına dayanarak verilir. Alfa ile omeganın farkı güvenirlik analizi yazısındadır.

Beş maddelik akademik erteleme ölçeğine 42 lisans öğrencisinin yanıtları (öğretici veri; 1 = hiç katılmıyorum, 5 = tamamen katılıyorum; E4 ters maddedir ve tabloda ters çevrilmiş hâliyle yer alır)
E1E2E3E4E5
43434
23232
33423
45444
32333
43343
22322
44344
34333
32233
33343
44534

İlk 12 satır (toplam 42) · Bu örnekteki tüm sayılar SciPy 1.16.3 ve factor_analyzer 0.5.1 ile bağımsız olarak yeniden hesaplanır. Veriyi indirin (CSV)

Test seçimi: her hipotez için hangi test, neden?

Testler sonuçlara bakılarak değil, yöntem bölümünde önceden yazılan kurala göre seçilmiştir: varsayılan test parametriktir, öteki test duyarlılık analizi olarak raporlanır. İki bağımsız grupta Welch t-testi, iki sürekli değişken arasında Pearson korelasyonu birincildir. Parametrik olmayan karşılık yalnız iki durumda birincil olur: bağımlı değişken sıralıysa (sıralı olarak tanımlanmışsa ya da en çok 7 farklı tam sayı alıyorsa) ya da bir grup belirgin biçimde normal dışıysa, yani |çarpıklık| > 2 ya da |fazla basıklık| > 7 ise (West vd., 1995). Korelasyonda bu iki koşul iki değişkenin her birine ayrı ayrı bakılarak uygulanır.

HipotezVeriBirincil testDuyarlılık analiziGerekçe
H1İki bağımsız grup, sürekli bağımlı değişkenWelch t-testiMann-Whitney U testiPuan sıralı değil (ondalıklı çok sayıda değer); iki grupta da çarpıklık ve basıklık eşiğin altında
H2İki sürekli değişkenPearson korelasyonuSpearman sıra korelasyonuİki değişken de sürekli; çarpıklık ve basıklık eşiğin altında (Tablo 1)

H1’de grupların dağılımı da eşiğin çok altındadır: çalışan öğrencilerde G1 = −0.16 ve G2 = −0.75, çalışmayanlarda G1 = 0.40 ve G2 = −0.13. Welch testi varyansların eşit olmasını gerektirmediği için Levene testinin sonucu seçimi değiştirmez. Student ile Welch arasında Levene’e bakarak seçim yapan iki aşamalı yol önerilmez (Zimmerman, 2004; Delacre vd., 2017).

Gerekçenin ayrıntısı Welch mi Student mı ve Pearson mu Spearman mı yazılarındadır. Analiz planının yöntem bölümünde nasıl yazıldığı tezin yöntem bölümü rehberinde anlatılır.

H1 bulgusu: çalışan öğrenciler daha mı çok erteliyor?

Yarı zamanlı işte çalışan öğrencilerin erteleme puanı ortalaması biraz daha yüksektir, ancak fark istatistiksel olarak anlamlı değildir ve H₀ reddedilememiştir. Grupların betimsel istatistikleri Tablo 2’dedir.

Tablo 2

Yarı Zamanlı İşte Çalışma Durumuna Göre Akademik Erteleme Puanı

GrupnMSS
Çalışan163.140.64
Çalışmayan262.820.69

Not. M = ortalama; SS = standart sapma. Puanlar 1 ile 5 arasındadır; yüksek puan daha çok ertelemeyi gösterir.

Welch t-testinin sonucu t(33.7) = 1.54, p = .133’dir. Ortalama fark 0.32 puandır ve %95 güven aralığı [−0.10, 0.75] sıfırı içerir. Havuzlanmış standart sapmayla Cohen d = 0.48, %95 GA [−0.17, 1.13]. Duyarlılık analizi olarak yapılan Mann-Whitney U testi de aynı kararı vermiştir (p = .125); iki test ayrışmamaktadır.

Ortalamaya göre merkezlenmiş Levene testi F(1, 40) = 0.03, p = .869’dir. Bu sonuç grupların yayılımının benzer olduğunu betimler; Welch testi zaten baştan seçildiği için hiçbir kararı değiştirmez.

H1: yarı zamanlı işte çalışan (16) ve çalışmayan (26) öğrencilerin akademik erteleme puanı (öğretici veri; puan 1–5)
Gruplara göre veri noktaları ve ortancalar H1: yarı zamanlı işte çalışan (16) ve çalışmayan (26) öğrencilerin akademik erteleme puanı (öğretici veri; puan 1–5) 1 2 3 4 5 ÇalışanÇalışmayan Erteleme puanı (1–5) Çalışan: 3.6Çalışan: 2.4Çalışan: 3Çalışan: 4.2Çalışan: 2.8Çalışan: 3.4Çalışan: 2.2Çalışan: 3.8Çalışan: 3.2Çalışan: 2.6Çalışan: 3.2Çalışan: 4Çalışan: 2Çalışan: 3.4Çalışan: 2.8Çalışan: 3.6Çalışmayan: 2.6Çalışmayan: 3.2Çalışmayan: 2Çalışmayan: 3.8Çalışmayan: 2.4Çalışmayan: 3Çalışmayan: 1.8Çalışmayan: 2.8Çalışmayan: 3.4Çalışmayan: 2.2Çalışmayan: 3.6Çalışmayan: 2.6Çalışmayan: 4Çalışmayan: 2.4Çalışmayan: 3Çalışmayan: 1.6Çalışmayan: 2.8Çalışmayan: 3.2Çalışmayan: 2.2Çalışmayan: 3.4Çalışmayan: 2.6Çalışmayan: 3Çalışmayan: 2Çalışmayan: 4.4Çalışmayan: 2.8Çalışmayan: 2.4 Ortanca 3.2Ortanca 2.8
ÇalışanÇalışmayan
3.62.6
2.43.2
32
4.23.8
2.82.4
3.43
2.21.8
3.82.8
3.23.4
2.62.2
3.23.6
42.6

İlk 12 satır (toplam 26) · Bu örnekteki tüm sayılar SciPy 1.16.3 ile bağımsız olarak yeniden hesaplanır. Veriyi indirin (CSV)

Dikkat

Anlamlı çıkmayan bir sonuç “iki grup arasında fark yoktur” diye yazılmaz. Güven aralığı hem sıfırı hem de büyükçe bir farkı içeriyorsa veri bu iki olasılığı ayırt edecek kadar kesin değildir; doğru cümle “H₀ reddedilememiştir” ya da “hipotez desteklenmemiştir” olur.

H2 bulgusu: erteleme ile ders çalışma süresi ilişkili mi?

Erteleme puanı yüksek olan öğrencilerin haftalık ders çalışma süresi daha kısadır; ilişki negatif yönlü ve anlamlıdır. İki değişkeni de yanıtlayan 40 öğrencide Pearson korelasyonu r(38) = −.69, p < .001, %95 GA [−.82, −.48] bulunmuştur. r² = .47’dir; bu değer iki değişkenin ortak varyans payıdır.

H2: akademik erteleme puanı ve haftalık ders çalışma süresi, iki değişkeni de yanıtlayan 40 öğrenci (öğretici veri)
Saçılım grafiği H2: akademik erteleme puanı ve haftalık ders çalışma süresi, iki değişkeni de yanıtlayan 40 öğrenci (öğretici veri) 0 5 10 15 20 12345 Erteleme puanı (1–5) Haftalık ders çalışma (saat) erteleme 3.6, calisma_saati 8erteleme 2.4, calisma_saati 14erteleme 3, calisma_saati 9erteleme 4.2, calisma_saati 6erteleme 2.8, calisma_saati 12erteleme 3.4, calisma_saati 13erteleme 2.2, calisma_saati 10erteleme 3.8, calisma_saati 5erteleme 3.2, calisma_saati 11erteleme 2.6, calisma_saati 9erteleme 4, calisma_saati 9erteleme 2, calisma_saati 15erteleme 3.4, calisma_saati 7erteleme 2.8, calisma_saati 8erteleme 3.6, calisma_saati 10erteleme 2.6, calisma_saati 14erteleme 3.2, calisma_saati 8erteleme 2, calisma_saati 12erteleme 3.8, calisma_saati 9erteleme 2.4, calisma_saati 11erteleme 3, calisma_saati 12erteleme 1.8, calisma_saati 16erteleme 2.8, calisma_saati 10erteleme 3.4, calisma_saati 6erteleme 2.2, calisma_saati 13erteleme 3.6, calisma_saati 11erteleme 2.6, calisma_saati 8erteleme 4, calisma_saati 4erteleme 2.4, calisma_saati 15erteleme 3, calisma_saati 10erteleme 1.6, calisma_saati 13erteleme 3.2, calisma_saati 12erteleme 2.2, calisma_saati 9erteleme 3.4, calisma_saati 10erteleme 2.6, calisma_saati 12erteleme 3, calisma_saati 7erteleme 2, calisma_saati 18erteleme 4.4, calisma_saati 7erteleme 2.8, calisma_saati 11erteleme 2.4, calisma_saati 10
ertelemecalisma_saati
3.68
2.414
39
4.26
2.812
3.413
2.210
3.85
3.211
2.69
49
215

İlk 12 satır (toplam 40) · Bu örnekteki tüm sayılar SciPy 1.16.3 ile bağımsız olarak yeniden hesaplanır. Veriyi indirin (CSV)

Aynı 40 öğrencide duyarlılık analizi olarak hesaplanan Spearman sıra korelasyonu aynı yönde ve benzer büyüklüktedir, rₛ = −.66, p < .001, %95 GA [−.82, −.41]. İki katsayının yönü ve büyüklüğü benzer olduğu için ilişkinin birkaç uç değerden kaynaklandığına dair bir işaret yoktur; ilişkinin biçimi örnekteki saçılım grafiğinde görülür.

H2'nin duyarlılık analizi: aynı 40 öğrencide Spearman sıra korelasyonu (öğretici veri)
Saçılım grafiği H2'nin duyarlılık analizi: aynı 40 öğrencide Spearman sıra korelasyonu (öğretici veri) 0 5 10 15 20 12345 Erteleme puanı (1–5) Haftalık ders çalışma (saat) erteleme 3.6, calisma_saati 8erteleme 2.4, calisma_saati 14erteleme 3, calisma_saati 9erteleme 4.2, calisma_saati 6erteleme 2.8, calisma_saati 12erteleme 3.4, calisma_saati 13erteleme 2.2, calisma_saati 10erteleme 3.8, calisma_saati 5erteleme 3.2, calisma_saati 11erteleme 2.6, calisma_saati 9erteleme 4, calisma_saati 9erteleme 2, calisma_saati 15erteleme 3.4, calisma_saati 7erteleme 2.8, calisma_saati 8erteleme 3.6, calisma_saati 10erteleme 2.6, calisma_saati 14erteleme 3.2, calisma_saati 8erteleme 2, calisma_saati 12erteleme 3.8, calisma_saati 9erteleme 2.4, calisma_saati 11erteleme 3, calisma_saati 12erteleme 1.8, calisma_saati 16erteleme 2.8, calisma_saati 10erteleme 3.4, calisma_saati 6erteleme 2.2, calisma_saati 13erteleme 3.6, calisma_saati 11erteleme 2.6, calisma_saati 8erteleme 4, calisma_saati 4erteleme 2.4, calisma_saati 15erteleme 3, calisma_saati 10erteleme 1.6, calisma_saati 13erteleme 3.2, calisma_saati 12erteleme 2.2, calisma_saati 9erteleme 3.4, calisma_saati 10erteleme 2.6, calisma_saati 12erteleme 3, calisma_saati 7erteleme 2, calisma_saati 18erteleme 4.4, calisma_saati 7erteleme 2.8, calisma_saati 11erteleme 2.4, calisma_saati 10
ertelemecalisma_saati
3.68
2.414
39
4.26
2.812
3.413
2.210
3.85
3.211
2.69
49
215

İlk 12 satır (toplam 40) · Bu örnekteki tüm sayılar SciPy 1.16.3 ile bağımsız olarak yeniden hesaplanır. Veriyi indirin (CSV)

Veri kesitseldir ve öğrenciler herhangi bir koşula atanmamıştır. Bu yüzden ilişki “erteleme ders çalışma süresini azaltır” diye yazılmaz. Etki ters yönde de olabilir (ders çalışma süresinin kısalığı ertelemeyi artırıyor olabilir), iki değişkeni birlikte etkileyen üçüncü bir etken (ör. ders yükü) de olabilir (korelasyon ve nedensellik).

Etki büyüklüğü ve güven aralığı sonuca ne ekler?

p değeri yalnız verinin H₀ ile ne kadar uyumsuz olduğunu söyler; etkinin ne kadar büyük olduğunu ve bu kestirimin ne kadar kesin olduğunu etki büyüklüğü ile güven aralığı gösterir (Cumming, 2014). İki hipotezde bu bilgi farklı şeyler söyler:

  • H1: d = 0.48, ortalamalar arasında yarım standart sapmaya yakın bir farktır. Ama aralık [−0.17, 1.13] hem küçük bir ters farkı hem de büyük bir farkı içerir. 16 ve 26 kişilik gruplarla veri bu olasılıkları ayıramaz; sonuç “fark yok” değil, “bu örneklemle belirsiz”dir.
  • H2: r = −.69 ve aralığı [−.82, −.48] sıfırı içermez. İlişkinin yönü güvenle söylenebilir; büyüklüğü ise aralığın genişliği kadar belirsizdir.

Etki büyüklüğünün “küçük, orta, büyük” diye adlandırılması bağlamdan bağımsız bir kural değildir. Etki, alandaki önceki çalışmaların bulduğu büyüklüklerle karşılaştırılarak değerlendirilir ve bu karşılaştırma tartışma bölümünün işidir. Ayrıntı etki büyüklüğü ve güven aralığı yazılarındadır.

Sonuçlar bulgular bölümüne nasıl raporlanır?

Aşağıdaki metin bu analizlerin bulgular bölümüne girecek hâlidir; sayılar yukarıdaki çözümlü örneklerden, sıra yöntem bölümündeki hipotez sırasındandır. Tablo 1 ve Tablo 2 metinde anıldıkları paragraftan sonra yerleştirilir.

Tezde nasıl yazılır

4.1. Veri Hazırlığı ve Betimsel İstatistikler

Araştırmaya 42 öğrenci katılmıştır; bunların 16’sı yarı zamanlı bir işte çalışmakta, 26’sı çalışmamaktadır. Haftalık ders çalışma süresi 2 öğrencide (%4,8) eksiktir; eksik değerler atanmamış, her analiz ilgili değişkenleri yanıtlayan öğrencilerle yapılmıştır. Akademik erteleme ölçeğinin bu örneklemdeki iç tutarlılık katsayısı Cronbach α = .87, %95 GA [.79, .92]‘dir. Değişkenlerin betimsel istatistikleri Tablo 1’de verilmiştir.

4.2. Birinci Hipotez

Grupların betimsel istatistikleri Tablo 2’de verilmiştir. Yarı zamanlı işte çalışan öğrencilerin erteleme puanı ortalaması (M = 3.14, SS = 0.64) çalışmayanlarınkinden (M = 2.82, SS = 0.69) yüksek olmakla birlikte fark anlamlı değildir, Welch t(33.7) = 1.54, p = .133, ortalama fark = 0.32 puan, %95 GA [−0.10, 0.75], d = 0.48, %95 GA [−0.17, 1.13]. Duyarlılık analizi olarak yapılan Mann-Whitney U testi de anlamlı bir fark göstermemiştir (p = .125). Birinci hipotez desteklenmemiştir.

4.3. İkinci Hipotez

İki değişkeni de yanıtlayan 40 öğrencide akademik erteleme puanı ile haftalık ders çalışma süresi arasında negatif yönlü, anlamlı bir ilişki bulunmuştur, Pearson r(38) = −.69, p < .001, %95 GA [−.82, −.48]. Duyarlılık analizi olarak hesaplanan Spearman sıra korelasyonu aynı sonucu vermiştir, rₛ = −.66, p < .001. İkinci hipotez desteklenmiştir.

Metnin yapısı bulgular bölümü rehberini, simgelerin ve sayıların yazımı APA 7’ye göre istatistik raporlama kurallarını izler (American Psychological Association, 2020). Örnekte üç şeye dikkat edilir:

  • Her analizin örneklemi ayrı yazılır. H1 42, H2 40 öğrenciyle sınanmıştır; okur farkın nedenini veri hazırlığı paragrafından öğrenir.
  • Anlamlı çıkmayan hipotez aynı öğelerle raporlanır. Birinci hipotez de test istatistiği, etki büyüklüğü, güven aralığı ve duyarlılık analiziyle verilir; sona saklanmaz.
  • Bulgularda yorum yoktur. Metin ilişkinin nedenini, literatürle uyumunu ya da önemini söylemez; yalnız hipotezin desteklenip desteklenmediğini söyler.

Yorum nerede biter, tartışma nerede başlar?

Bulgular bölümü sayının ne olduğunu söyler; sayının ne anlama geldiğini, literatürle nasıl örtüştüğünü ve neden böyle çıkmış olabileceğini tartışma bölümünde araştırmacı yazar. Bu örnekte bulgulara giren tek değerlendirme, sonucun hipotezi destekleyip desteklemediğidir.

Tartışmada sorulacak sorular araştırmacınındır: çalışan öğrencilerdeki küçük farkın daha büyük bir örneklemde belirginleşip belirginleşmeyeceği, ertelemenin ders yükü gibi üçüncü bir etkenle ilişkisi ya da örneklemin hangi öğrencileri temsil ettiği. Örneklemin küçüklüğü ve iki eksik değer de sınırlılıklarda yazılır.

Analiz planının ve sonuçlarının bir uzmanla birlikte gözden geçirilmesi tez istatistik analizi desteği sayfasında anlatılır. Uzmanla Çalış analiz ve yöntem desteğidir; tezi ya da bölümlerini yazmak, bulguları yorumlamak ve savunmak araştırmacının kendi işidir.

Sık sorulan sorular

Tezin analiz bölümü ile bulgular bölümü aynı şey midir?

Genellikle değildir. Analiz planı ve test seçiminin gerekçesi yöntem bölümüne, analizlerin sonuçları bulgular bölümüne yazılır. Enstitünüzün tez yazım kılavuzu farklı bir düzen istiyorsa o uygulanır.

42 kişilik bir örneklemde parametrik test kullanılabilir mi?

Evet. Test seçimini örneklem büyüklüğü tek başına belirlemez; bağımlı değişkenin ölçek düzeyi ve dağılımın biçimi belirler. Bu örnekte bağımlı değişken sıralı değildir ve hiçbir grup belirgin biçimde normal dışı değildir. Küçük örneklemin asıl bedeli güç kaybıdır; H1’deki geniş güven aralığı bunu gösterir.

Birincil test ile duyarlılık analizi farklı sonuç verirse hangisi raporlanır?

İkisi de. Sonuç cümlesi yöntem bölümünde birincil olarak planlanan teste dayanır; öteki test tam sonucuyla yanında verilir ve ayrışma aynı paragrafta açıklanır. Bu örnekte iki hipotezde de testler aynı kararı vermiştir.

Ölçeğin güvenirliği tezin kendi verisinde mi hesaplanır?

Evet. Ölçeğin geliştirme ya da uyarlama çalışmasındaki alfa başka bir örnekleme aittir; tezde ölçeğin bu veride verdiği değer raporlanır. İkisi yan yana da verilebilir.

Veriyi indirip aynı sonuçları kendim bulabilir miyim?

Evet. Her çözümlü örnekteki veri CSV olarak indirilebilir ve aynı analiz istediğiniz istatistik programında yapılabilir. Programınız t-testinde varsayılan olarak Student testini veriyorsa Welch seçeneğini açmanız gerekir. Bu yazıda Cohen d’nin güven aralığı yaklaşık bir standart hatayla kurulmuştur; merkezi olmayan t dağılımını kullanan programlar, süreklilik düzeltmesi uygulamayan Mann-Whitney hesapları ve başka yöntemle kurulan Spearman aralıkları ikinci ondalıkta farklı sayılar verebilir.

  • #tez-istatistik-analizi
  • #akademik-yazim
  • #betimsel-istatistik
  • #etki-buyuklugu
  • #apa-7

Bilimsel inceleme

Doç. Dr. Hasan Yıldırım

Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Öğretim Üyesi

İnceleme tarihi:

Makine öğrenmesi ve biyoistatistik alanlarında çalışır; sağlık, fen ve sosyal bilimlerde disiplinlerarası araştırmalarda istatistik danışmanlığı yürütür.

Kaynakça

  1. American Psychological Association. (2020). Publication manual of the American Psychological Association (7th ed.).
  2. Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297–334.
  3. Cumming, G. (2014). The new statistics: Why and how. Psychological Science, 25(1), 7–29.
  4. Delacre, M., Lakens, D., & Leys, C. (2017). Why psychologists should by default use Welch's t-test instead of Student's t-test. International Review of Social Psychology, 30(1), 92–101.
  5. Feldt, L. S., Woodruff, D. J., & Salih, F. A. (1987). Statistical inference for coefficient alpha. Applied Psychological Measurement, 11(1), 93–103.
  6. Schafer, J. L., & Graham, J. W. (2002). Missing data: Our view of the state of the art. Psychological Methods, 7(2), 147–177.
  7. Sullivan, G. M., & Artino, A. R., Jr. (2013). Analyzing and interpreting data from Likert-type scales. Journal of Graduate Medical Education, 5(4), 541–542.
  8. West, S. G., Finch, J. F., & Curran, P. J. (1995). Structural equation models with nonnormal variables: Problems and remedies. In R. H. Hoyle (Ed.), Structural equation modeling: Concepts, issues, and applications (pp. 56–75). Sage.
  9. Zimmerman, D. W. (2004). A note on preliminary tests of equality of variances. British Journal of Mathematical and Statistical Psychology, 57(1), 173–181.

Analizinizi şimdi yapın

Basira’da kendiniz yapın

Verinizi yükleyin; Basira doğru testi önerir, varsayımları denetler ve sonucu raporlar.

Ücretsiz deneyin Panele git

Uzmanla çalışın

Tez ya da makaleniz için doktora düzeyinde uzmanlar analizinizi yapar veya denetler.

Nasıl çalışır?

İlgili yazılar