Tez Önerisi Nasıl Yazılır? Yöntem ve Analiz Planı

Basira Editör Ekibi · · 12 dk okuma · Bilimsel inceleme: Doç. Dr. Hasan Yıldırım

Aa Yazı boyutu
Yazı boyutu

Anahtar çıkarımlar

  • Tez önerisinin yöntem ve analiz planı, veri toplanmadan önce her araştırma sorusunu bir desene, ölçek düzeyi belli değişkenlere, gerekçeli bir örneklem büyüklüğüne ve adı konmuş bir analize bağlar.
  • Örneklem büyüklüğü birincil hipotezin testi için gerekçelendirilir; etki büyüklüğü ve dayanağı, α, hedef güç, yazılım ve kayıp payı birlikte yazılır.
  • Her hipotez için birincil test ve duyarlılık analizi önceden belirlenir. Varsayılan test parametriktir; parametrik olmayan test yalnız bağımlı değişken sıralıysa ya da bir grup belirgin biçimde normal dışıysa birincil olur. Shapiro-Wilk ve Levene testi belirlemez.
  • Eksik veri, aykırı değer, varsayım ve çoklu karşılaştırma kuralları veri görülmeden yazılır; öneri ile etik kurul protokolü aynı deseni, örneklemi ve analiz planını anlatır.
  • Sayfa sayısı, form ve bölüm başlıkları enstitüden enstitüye değişir; bağlayıcı olan enstitünüzün güncel kılavuzudur.

İçindekiler

İçindekiler

Tez önerisi, araştırmanın hangi soruyu, kimde, hangi desenle ve hangi analizlerle yanıtlayacağını veri toplanmadan önce danışmana ve enstitünün öngördüğü kurula sunan plan belgesidir. Tez önerisi nasıl yazılır? Araştırma sorusu sınanabilir hipotezlere çevrilir; desen, örneklem ve güç analizi gerekçesi, ölçme araçları ve planlanan analizler gelecek zaman kipinde ve her karar gerekçesiyle yazılır.

Bu yazı önerinin istatistikle ilgili kısmına, yöntem ve veri analizi planına odaklanır. Önerinin öteki bölümleri (amaç ve önem, kuramsal çerçeve, takvim) ile sayfa sınırı, form ve başlık düzeni enstitüden enstitüye değişir; bunlar için enstitünüzün güncel kılavuzuna ve form şablonuna bakın. Veri toplandıktan sonraki analiz adımları tez istatistik analizi yol haritasında anlatılır; burada tekrar edilmez.

Tez önerisi hangi adımlarla yazılır?

Önerinin yöntem ve analiz planı sekiz adımda yazılır; her adım bir öncekinin kararına dayanır ve sonunda her araştırma sorusu tek bir analize bağlanmış olur.

AdımÖneride yazılanAyrıntılı anlatım
1. Soru ve hipotezlerNumaralı araştırma soruları, birincil ve ikincil hipotezlerHipotez nasıl yazılır
2. DesenDesenin adı, gerekçesi ve izin verdiği çıkarımTarama modeli
3. DeğişkenlerHer değişkenin rolü, nasıl ölçüleceği ve ölçek düzeyiİstatistiksel ölçekler
4. ÖrneklemEvren, örnekleme yöntemi, güç analizi ve kayıp payıÖrneklem büyüklüğü hesaplama
5. Ölçme araçlarıKaynak, yapı, puanlama, izin ve güvenirlik planıGeçerlik ve güvenirlik
6. AnalizlerHer hipotez için birincil test, duyarlılık analizi ve etki büyüklüğüİstatistiksel test seçimi
7. Veri hazırlama kurallarıEksik veri, aykırı değer, varsayımlar ve çoklu karşılaştırmaEksik veri analizi
8. Etik kurulProtokolle tutarlılık, onay ve değişiklik bildirimiEtik kurul başvurusu

Öneri formunun başlıkları bu sırayı izlemeyebilir; önemli olan her bilginin formda bir yeri olmasıdır.

Tez önerisi tezin yöntem bölümünden nasıl ayrılır?

Öneri yapılacak olanı ve gerekçesini, tezin yöntem bölümü ise yapılanı ve plandan sapmaları anlatır; iki metin aynı iskeleti paylaşır ama zaman kipi ve kanıtın kaynağı farklıdır.

ÖğeTez önerisindeTezin yöntem bölümünde
Zaman kipiGelecek zaman: “karşılaştırılacaktır”Geçmiş zaman: “karşılaştırılmıştır”
ÖrneklemHedeflenen sayı ve gerekçesiUlaşılan ve analize giren sayı
Ölçme araçlarının güvenirliğiÖnceki çalışmalarda raporlanan kanıt ve hesaplanacak katsayılarKendi örnekleminizde hesaplanan katsayılar
AnalizlerPlanlanan birincil ve duyarlılık analizleriYapılan analizler ve plandan sapmalar
Etik kurulBaşvurulacak ya da başvurulan kurulKurulun adı, karar tarihi ve sayısı

Veri toplanmadan önce yazılıp onaylanan bir öneri, tarihli bir plan olarak ön kayda (preregistration) benzer bir işlev görebilir: hangi analizin önceden öngörüldüğü, hangisinin veriyi gördükten sonra eklendiği ayırt edilebilir (Nosek vd., 2018). Tezdeki karşılığının nasıl yazıldığı tezin yöntem bölümü yazısındadır.

Araştırma sorusundan değişkenlere nasıl gidilir?

İlk üç adım araştırma sorusunu analiz edilebilir bir yapıya çevirir: numaralı hipotezler, gerekçeli bir desen ve ölçek düzeyi belli değişkenler.

Bu yazıdaki örnekler, lise öğretmenlerinde tükenmişliği inceleyen kurgusal bir yüksek lisans tezi önerisi üzerinden verilir. Önerinin beş sorusu vardır: tükenmişliğin okul türüne göre farkı, mesleki deneyimle ilişkisi, mesleği yeniden seçme isteğinin okul türüne göre farkı, dönem başından dönem sonuna değişimi ve iş yükü algısının tükenmişliği yordayıp yordamadığı.

Adım 1: Soruları ve hipotezleri numaralandırın

Her araştırma sorusu ya da hipotez bir numara alır; bu numara analiz planında, etik kurul protokolünde ve sonra tezin bulgular bölümünde aynı kalır. Birincil hipotez tezin ana sorusudur ve örneklem hesabı ona göre yapılır; ikincil hipotezler ayrıca işaretlenir. Örnek öneride birincil soru, tükenmişliğin okul türüne göre farkıdır (S1).

Hipotezin değişkeni, ölçümü ve yönüyle nasıl yazıldığı hipotez yazımı rehberinde adım adım anlatılır. Yönü ve kuramsal dayanağı bulmak için literatür taraması adımları izlenebilir.

Dikkat

Sık hata: Hipotez yerine ”… ilişkisi incelenecektir” diye uzayan bir konu listesi yazmak ya da hipotezleri veriyi gördükten sonra kurmak. Sonuçlar bilindikten sonra kurulan hipotez, rastlantısal bir örüntüyü önceden öngörülmüş bir bulgu gibi gösterir (Kerr, 1998).

Adım 2: Deseni ve izin verdiği çıkarımı yazın

Desen, tartışma bölümünde yazılabilecek cümleyi baştan sınırlar; bu yüzden öneride desenin yalnız adı değil, araştırma sorusuna neden uyduğu da yazılır. Rastgele atama yoksa gruplar arasındaki fark başka değişkenlerle de açıklanabilir; ilişkisel desenlerde “etkisi” yerine “ilişkisi” ya da “farkı” yazılır (korelasyon ve nedensellik). Örnek önerinin deseni olan tarama modeli ve türleri tarama modeli, nicel ve nitel yaklaşımın farkı nitel ve nicel araştırma yazısında anlatılır.

Ölçümün kaç kez yapılacağı da yazılır. Örnek öneride aynı öğretmenler dönem başında ve dönem sonunda ölçülür; dördüncü soru bu yüzden eşleştirilmiş veriyle yanıtlanır.

Adım 3: Değişkenleri ve ölçek düzeylerini tanımlayın

Her değişken için üç bilgi yazılır: rolü (bağımlı, bağımsız ya da kontrol değişkeni), nasıl ölçüleceği ve ölçek düzeyi. Roller bağımlı ve bağımsız değişkenler, düzeyler istatistiksel ölçekler yazısında anlatılır. Ölçek düzeyi testi doğrudan belirler:

  • İsimsel: okul türü, cinsiyet. Sayıyla kodlansa da kategori olarak analiz edilir.
  • Sıralı: tek bir Likert maddesi, eğitim düzeyi. Bağımlı değişken sıralıysa sıra temelli test birincildir.
  • Aralıklı ya da oranlı: ölçek toplam ya da alt boyut puanı, yaş, mesleki deneyim yılı.

Ölçek puanının nasıl hesaplanacağı da bu adımda yazılır: toplam mı ortalama mı alınacağı, hangi maddelerin ters puanlanacağı ve alt boyut puanlarının ayrı analiz edilip edilmeyeceği. Tek bir Likert maddesi ile birden çok maddeden oluşan ölçek puanının farkı Likert ölçeği analizi yazısındadır.

Örneklem ve ölçme araçları öneride nasıl gerekçelendirilir?

Bu bölümde iki karar gerekçelendirilir: katılımcı sayısının nereden geldiği ve ölçme araçlarının sizin örnekleminizde güvenilir puan vereceğine dair kanıt.

Adım 4: Örneklem büyüklüğünü birincil hipotezin testine göre gerekçelendirin

Öneride önce hedef evren, erişilebilir evren ve örnekleme yöntemi tanımlanır (örnekleme yöntemleri). Ardından katılımcı sayısının nereden geldiği yazılır. Lakens (2022), örneklem büyüklüğünün güç analizi, istenen kestirim kesinliği ya da kaynak kısıtı gibi farklı yollarla gerekçelendirilebileceğini ve seçilen yolun açıkça yazılması gerektiğini anlatır.

Güç analizi seçildiyse hesap birincil hipotezin testi için yapılır; örnek öneride bu, üç okul türünün karşılaştırılmasıdır. Hesabın yinelenebilmesi için test, α, hedef güç, etki büyüklüğü ve dayanağı, yazılım ve sürümü ile beklenen kayıp payı birlikte yazılır.

Etki büyüklüğünün dayanağı önerinin en zayıf halkası olabilir. Önceki çalışmalardan ya da pratikte anlamlı sayılacak en küçük etkiden gerekçelendirilen değer, dayanaksız bir “orta etki” varsayımından güçlüdür; yayımlanmış etkilerin yayın yanlılığı yüzünden şişik olabileceği de hesaba katılır (Lakens, 2022). Küçük bir pilot çalışmadan alınan etki ise çok belirsizdir ve güç analizini yanıltabilir (Albers ve Lakens, 2018).

Öneride nasıl yazılır

Örneklem büyüklüğü, birincil araştırma sorusu (S1) için [test] esas alınarak [yazılım ve sürümü] ile hesaplanmıştır. Hesapta α = [değer], hedef güç [değer] ve [etki büyüklüğü ölçüsü] = [değer] kullanılmıştır; etki büyüklüğü [dayanak: önceki çalışma ya da en küçük ilgili etki] temel alınarak belirlenmiştir. Hesabın verdiği [sayı] öğretmene beklenen [oran] kayıp payı eklenerek toplam [sayı] öğretmene ulaşılması hedeflenmektedir.

Hesabın kendisi örneklem büyüklüğü hesaplama ve G*Power ile güç analizi yazılarında anlatılır. Etik kurullar da katılımcı sayısının gerekçesini sorar; öneride yazdığınız hesap kurul başvurusunda da kullanılır.

Adım 5: Ölçme araçlarını ve güvenirlik planını yazın

Her ölçme aracı için kaynağı, varsa Türkçe uyarlama çalışması, madde ve alt boyut yapısı, yanıt biçimi, puanlaması, kullanım izni ve önceki çalışmalarda raporlanan geçerlik ve güvenirlik kanıtı yazılır. Öneride bunlara bir plan eklenir: kendi örnekleminizde hangi güvenirlik katsayılarının (ör. Cronbach α ve McDonald ω, güven aralığıyla) hesaplanacağı. Güvenirlik ölçeğin değil, belirli bir örneklemdeki puanların özelliğidir; uyarlama çalışmasındaki katsayı sizin verinizin yerine geçmez.

Ölçeği kendiniz geliştirecek ya da başka bir dilden uyarlayacaksanız bu iş tezin içinde ayrı bir çalışmadır; kendi örneklemi, analizi ve takvimiyle öneride gösterilir. Aşamaları ölçek geliştirme ve ölçek uyarlama yazılarında anlatılır.

Planlanan analizler öneride nasıl yazılır?

Analiz planı her hipotez için tek bir birincil testi, onun duyarlılık analizini ve etki büyüklüğünü önceden adlandırır; testin hangi koşulda değişeceği de veri görülmeden yazılır.

Adım 6: Her hipotez için birincil testi ve duyarlılık analizini belirleyin

Test seçiminin ilkesi öneride bir kez yazılır:

  • Varsayılan test parametriktir: iki bağımsız grupta Welch t-testi, üç ve daha fazla grupta Welch ANOVA ve Games-Howell, tek örneklemde ve eşleştirilmiş veride t-testi.
  • Parametrik olmayan test yalnız iki durumda birincil olur: bağımlı değişken sıralıysa (sıralılık beyan edilmişse ya da, beyan yoksa, değişken en çok 7 farklı tam sayı alıyorsa) ya da bir grup (eşleştirilmiş veride farklar) belirgin biçimde normal dışıysa, yani yanlılığı düzeltilmiş G1/G2 ile |çarpıklık| > 2 ya da |fazla basıklık| > 7 ise (West vd., 1995).
  • Sıralı ölçekte tek örneklem ve eşleştirilmiş veride Wilcoxon işaretli sıralar testi değil, işaret testi kullanılır.
  • Öteki test duyarlılık analizi olarak raporlanır; iki sonuç ayrışırsa bu bulgularda açıkça yazılır.

Shapiro-Wilk ve Levene testlerinin sonuçları raporlanır ama testi belirlemez. Grup büyüklükleri farklıyken Levene sonucuna göre Student ile Welch arasında seçim yapmak, Welch t-testini baştan kullanmaktan daha kötü birinci tür hata oranları verir (Zimmerman, 2004; Delacre vd., 2017). Ayrıntı istatistiksel test seçimi ve parametrik ve parametrik olmayan testler yazılarındadır.

Örnek önerinin analiz planı aşağıdaki gibidir. Tabloda sayı yoktur; öneride sonuç değil karar yazılır.

Araştırma sorusuDeğişkenler ve ölçek düzeyiBirincil analizDuyarlılık analizi
S1 (birincil). Tükenmişlik puanı okul türüne göre farklı mı?Okul türü (isimsel, üç grup); tükenmişlik toplam puanı (aralıklı)Welch ANOVA ve Games-Howell; ω² ve %95 GAKruskal-Wallis H testi
S2. Mesleki deneyim ile tükenmişlik arasında ilişki var mı?Mesleki deneyim yılı (oranlı); tükenmişlik toplam puanı (aralıklı)Pearson korelasyonu, %95 GASpearman korelasyonu
S3. Mesleği yeniden seçme isteği okul türüne göre farklı mı?Okul türü (isimsel, üç grup); tek Likert maddesi (sıralı)Kruskal-Wallis H testi ve Dunn karşılaştırmalarıWelch ANOVA
S4. Tükenmişlik puanı dönem başından dönem sonuna değişiyor mu?Aynı öğretmenlerin iki ölçümü (aralıklı, eşleştirilmiş)Eşleştirilmiş t-testi; dzd_z ve %95 GAWilcoxon işaretli sıralar testi
S5. İş yükü algısı, mesleki deneyim kontrol edildiğinde tükenmişliği yordar mı?Tükenmişlik toplam puanı (bağımlı, aralıklı); mesleki deneyim yılı (oranlı) ve iş yükü algısı puanı (aralıklı) (yordayıcılar)Çoklu doğrusal regresyon (mesleki deneyim ilk adımda, iş yükü algısı ikinci adımda); B ve %95 GA, β, ΔR²Cook uzaklığı önceden yazılan ölçütü aşan gözlemler çıkarılarak kurulan model

Not. GA = güven aralığı. S3’ün bağımlı değişkeni tek bir beşli Likert maddesidir ve sıralıdır; bu yüzden sıra temelli test birincildir ve Dunn karşılaştırmalarındaki düzeltme yöntemi planda adıyla yazılır. S2’de değişkenlerden biri sıralı ya da belirgin biçimde normal dışıysa Spearman birincil, Pearson duyarlılık olur. S4’te farklar belirgin biçimde normal dışıysa Wilcoxon işaretli sıralar testi birincil, eşleştirilmiş t-testi duyarlılık olur.

Öneride nasıl yazılır

Analizler [program adı ve sürümü] ile yapılacaktır. Okul türlerinin tükenmişlik puanları Welch ANOVA ve Games-Howell ikili karşılaştırmalarıyla karşılaştırılacak, Kruskal-Wallis H testi duyarlılık analizi olarak raporlanacaktır. Bir grupta |çarpıklık| > 2 ya da |fazla basıklık| > 7 olursa Kruskal-Wallis H testi birincil olacaktır. Shapiro-Wilk ve Levene testlerinin sonuçları raporlanacak, test seçiminde kullanılmayacaktır.

Adım 7: Eksik veri, aykırı değer ve çoklu karşılaştırma kurallarını yazın

Veri hazırlama kuralları veri görülmeden yazılır. Hangi gözlemin dışarıda bırakılacağına sonuçlara bakarak karar vermek, yanlış pozitif sonuç olasılığını belirgin biçimde artıran araştırmacı esnekliklerinden biridir (Simmons vd., 2011). Öneride şu kurallar yer alır:

  • Eksik veri: eksikliğin nasıl raporlanacağı, en çok kaç boş maddeye kadar ölçek puanının hesaplanacağı ve eksikliğin nasıl ele alınacağı. Eksikliğin gözlenen değişkenlerle açıklanabildiği varsayımında (MAR) çoklu atama ya da tam bilgi en çok olabilirlik uygundur; ortalamayla atama önerilmez (Schafer ve Graham, 2002). Ayrıntı eksik veri analizi yazısındadır.
  • Aykırı değer: hangi yöntemle ve hangi eşikle belirleneceği, bulunursa ne yapılacağı. Eşik sonuçlara bakılmadan yazılır (Leys vd., 2019); yöntemler aykırı değer yazısındadır.
  • Varsayımlar: hangi varsayımların nasıl inceleneceği (gruplarda çarpıklık ve fazla basıklık, regresyonda artıklar) ve sonucun testi nasıl değiştireceği. Adım 6’daki ilke burada uygulanır.
  • Çoklu karşılaştırma: ikili karşılaştırma yöntemi, düzeltme (ör. Holm) ve ikincil hipotezlerin nasıl yorumlanacağı.
  • Program: analizlerin yapılacağı program ve sürümü; aynı test programdan programa farklı varsayılan ayarlarla çalışabilir.

Adım 8: Öneriyi etik kurul protokolüyle tutarlı tutun

Etik kurul başvurusundaki araştırma protokolü öneriyle aynı deseni, örneklemi, ölçme araçlarını ve analiz planını anlatır; kurulun onayladığı protokol ile tezde yazılan yöntem uyuşmalıdır. Öneri kabulü ile etik kurul başvurusunun sırası kurumdan kuruma değişir; bunu enstitünüzün kılavuzundan ve etik kurulun yönergesinden öğrenin. Hangi araştırmanın onay istediği ve dosyanın nasıl hazırlandığı etik kurul başvurusu yazısında anlatılır.

Bilimsel geçerlik, bir araştırmayı etik kılan koşullardan biridir; yöntemce sağlam olmayan bir araştırma katılımcıyı yanıtlanamayacak bir soru için zahmete sokar (Emanuel vd., 2000). Bu yüzden örneklem gerekçesi iki belgede aynı sayılarla yazılır ve onaydan sonra yapılan esaslı değişiklik kurula bildirilir.

Uzmanla Çalış analiz ve yöntem desteğidir; tezi ya da bölümlerini yazmak, bulguları yorumlamak ve savunmak araştırmacının kendi işidir.

Tez önerisi formunda sık yapılan hatalar nelerdir?

Aşağıdaki hataların ortak noktası, araştırma sorusu ile analiz arasındaki bağın kopması ya da bir kararın gerekçesiz bırakılmasıdır.

  1. Hipotez ile analizin eşleşmemesi. Bir hipotez için test yazılmamıştır ya da analiz planındaki bir testin karşılığı olan hipotez yoktur.
  2. Gücü başka bir test için hesaplamak. Örneklem iki grup karşılaştırmasına göre hesaplanmış, birincil soru ise üç grupla ya da regresyonla yanıtlanacaktır.
  3. Dayanaksız etki büyüklüğü. “Orta etki” kaynaksız varsayılmış ya da küçük bir pilotun etkisi doğrudan kullanılmıştır.
  4. “Örneklem 30’dan küçük olduğu için parametrik olmayan test” gerekçesi. Seçimi örneklem büyüklüğü tek başına belirlemez; ölçek düzeyi ve dağılımın biçimi belirler.
  5. “Normallik ve varyans homojenliği testine göre karar verilecektir” cümlesi. Shapiro-Wilk ve Levene raporlanır, testi belirlemez.
  6. Yalnız programın adı. “Veriler SPSS ile analiz edilecektir” bir analiz planı değildir; her hipotezin testi ve gerekçesi yazılır.
  7. Her alt boyut ve her demografik değişken için ayrı hipotez. Çoklu karşılaştırma kuralı olmadan sınanan hipotez sayısı arttıkça en az birinin şans eseri anlamlı çıkma olasılığı artar.
  8. Eksik veri ve aykırı değer planının olmaması. Bu kararlar veri görüldükten sonra verilirse sonuçları yönlendirebilir.

Öneri onaylandıktan sonra da plan değişebilir; sorun değişikliğin kendisi değil, gizlenmesidir (Nosek vd., 2018). Sapmalar tezin yöntem bölümünde gerekçesiyle yazılır.

Tez önerisi kontrol listesi

Öneriyi danışmana göndermeden önce her maddeyi işaretleyin. Plandan raporlamaya bütün aşamalar için tez istatistik analizi kontrol listesi kullanılabilir; onun ilk aşaması bu listenin kısa biçimidir.

Soru, desen ve değişkenler

  • Her araştırma sorusu ve hipotez numaralı; birincil hipotez belirtildi.
  • Desenin adı, gerekçesi ve izin verdiği çıkarım yazıldı.
  • Her değişkenin rolü, nasıl ölçüleceği ve ölçek düzeyi tanımlandı.
  • Ölçek puanlarının nasıl hesaplanacağı ve ters puanlanan maddeler yazıldı.

Örneklem ve ölçme araçları

  • Evren, örnekleme yöntemi, dahil etme ve dışlama ölçütleri tanımlandı.
  • Örneklem birincil hipotezin testi için gerekçelendirildi: α, güç, etki büyüklüğü ve dayanağı, yazılım, kayıp payı.
  • Her ölçme aracının kaynağı, yapısı, izni ve önceki kanıtı yazıldı; kendi örnekleminizdeki güvenirlik planı eklendi.

Analiz planı

  • Her hipotez için birincil test, duyarlılık analizi ve etki büyüklüğü belirtildi.
  • Parametrik olmayan testin hangi koşulda birincil olacağı yazıldı; Shapiro-Wilk ve Levene karar kuralı yapılmadı.
  • Eksik veri, aykırı değer, varsayım ve çoklu karşılaştırma kuralları veriden önce yazıldı.
  • Analiz programı ve sürümü belirtildi.

Tutarlılık ve biçim

  • Öneri ile etik kurul protokolü aynı deseni, sayıları ve analizleri anlatıyor.
  • Sayfa sınırı, form ve başlıklar enstitünün güncel kılavuzuna göre düzenlendi.

Sık sorulan sorular

Tez önerisi kaç sayfa olmalı?

Herkes için geçerli bir sayfa sayısı yoktur; sınır, biçim ve bölümler enstitüden enstitüye, bazen anabilim dalından anabilim dalına değişir. Enstitünüzün güncel kılavuzuna ve form şablonuna bakın. Yöntem ve analiz planının ölçütü uzunluk değil, her kararın gerekçesiyle yazılmış olmasıdır.

Tez önerisi formu nereden bulunur?

Form çoğunlukla enstitünün internet sayfasında, tez ve form şablonları arasında yayımlanır; güncel sürümünü kullanın. Formun başlıkları bu yazıdaki adımlarla birebir örtüşmeyebilir; her bilginin hangi başlığa gideceğini danışmanınızla belirleyin.

Tez önerisi örneği nerede bulunur?

Bölümünüzde daha önce kabul edilmiş öneriler, yapıyı görmek için en yakın örnektir; danışmanınızdan isteyebilirsiniz. Yayımlanmış tezlerin yöntem bölümleri de fikir verir, ama öneride gelecek zaman ve plan dili kullanılır, gerçekleşen sayılar yazılmaz.

Pilot çalışma yapmadan güç analizi yapılabilir mi?

Evet. Etki büyüklüğü önceki çalışmalardan ya da pratikte anlamlı sayılacak en küçük etkiden gerekçelendirilebilir (Lakens, 2022). Küçük bir pilotun etki tahmini çok belirsiz olduğu için pilot daha çok ölçme araçlarının ve uygulamanın işleyişini sınamaya yarar (Albers ve Lakens, 2018).

Öneri kabul edildikten sonra analiz planı değiştirilebilir mi?

Değiştirilebilir, ama değişiklik gizlenmez. Neyin ve neden değiştiği tezin yöntem bölümünde yazılır; önceden planlanan analiz de yapılabiliyorsa iki sonuç birlikte raporlanır. Desen, örneklem ya da ölçme aracı değiştiyse etik kurula da bildirilir ve enstitünüzün öngördüğü değişiklik yolu izlenir.

  • #tez-istatistik-analizi
  • #akademik-yazim
  • #arastirma-deseni
  • #orneklem-buyuklugu
  • #istatistiksel-guc

Bilimsel inceleme

Doç. Dr. Hasan Yıldırım

Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Öğretim Üyesi

İnceleme tarihi:

Makine öğrenmesi ve biyoistatistik alanlarında çalışır; sağlık, fen ve sosyal bilimlerde disiplinlerarası araştırmalarda istatistik danışmanlığı yürütür.

Kaynakça

  1. Albers, C., & Lakens, D. (2018). When power analyses based on pilot data are biased: Inaccurate effect size estimators and follow-up bias. Journal of Experimental Social Psychology, 74, 187–195.
  2. Delacre, M., Lakens, D., & Leys, C. (2017). Why psychologists should by default use Welch's t-test instead of Student's t-test. International Review of Social Psychology, 30(1), 92–101.
  3. Emanuel, E. J., Wendler, D., & Grady, C. (2000). What makes clinical research ethical? JAMA, 283(20), 2701–2711.
  4. Kerr, N. L. (1998). HARKing: Hypothesizing after the results are known. Personality and Social Psychology Review, 2(3), 196–217.
  5. Lakens, D. (2022). Sample size justification. Collabra: Psychology, 8(1), 33267.
  6. Leys, C., Delacre, M., Mora, Y. L., Lakens, D., & Ley, C. (2019). How to classify, detect, and manage univariate and multivariate outliers, with emphasis on pre-registration. International Review of Social Psychology, 32(1), Article 5.
  7. Nosek, B. A., Ebersole, C. R., DeHaven, A. C., & Mellor, D. T. (2018). The preregistration revolution. Proceedings of the National Academy of Sciences, 115(11), 2600–2606.
  8. Schafer, J. L., & Graham, J. W. (2002). Missing data: Our view of the state of the art. Psychological Methods, 7(2), 147–177.
  9. Simmons, J. P., Nelson, L. D., & Simonsohn, U. (2011). False-positive psychology: Undisclosed flexibility in data collection and analysis allows presenting anything as significant. Psychological Science, 22(11), 1359–1366.
  10. West, S. G., Finch, J. F., & Curran, P. J. (1995). Structural equation models with nonnormal variables: Problems and remedies. In R. H. Hoyle (Ed.), Structural equation modeling: Concepts, issues, and applications (pp. 56–75). Sage.
  11. Zimmerman, D. W. (2004). A note on preliminary tests of equality of variances. British Journal of Mathematical and Statistical Psychology, 57(1), 173–181.

Analizinizi şimdi yapın

Basira’da kendiniz yapın

Verinizi yükleyin; Basira doğru testi önerir, varsayımları denetler ve sonucu raporlar.

Ücretsiz deneyin Panele git

Uzmanla çalışın

Tez ya da makaleniz için doktora düzeyinde uzmanlar analizinizi yapar veya denetler.

Nasıl çalışır?

İlgili yazılar