JASP Nedir? Özellikleri, Analizleri ve Alternatifleri

JASP nedir? JASP (Jeffreys’s Amazing Statistics Program), Amsterdam Üniversitesi’nde Eric-Jan Wagenmakers’ın yürüttüğü ekibin geliştirdiği ücretsiz ve açık kaynaklı bir istatistik programıdır. En ayırt edici yanı, t-testi, varyans analizi, regresyon ve çapraz tablo gibi yaygın analizleri hem klasik (sıklıkçı) hem de Bayesçi yaklaşımla aynı menüden sunmasıdır (Love vd., 2019).

JASP nedir?

JASP adını, Bayes faktörünün öncülerinden İngiliz istatistikçi Harold Jeffreys’ten alır (Jeffreys, 1961). Geliştirilmesine 2013’te Amsterdam Üniversitesi’nde başlandı; program o günden bu yana düzenli olarak yeni sürümlerle yayımlanıyor.

Program bir masaüstü uygulamasıdır; analizler arka planda R ile hesaplanır. Kullanıcı R kodu yazmaz: değişkenleri menüde ilgili kutulara taşır, seçenekleri işaretler. Seçenekler değiştikçe sonuç tabloları ve grafikler anında güncellenir. Veri, analiz ayarları ve sonuçlar tek bir .jasp dosyasında birlikte saklanır; bu, bir analizi başkasının birebir yeniden üretmesini kolaylaştırır.

Özellikleri ve hangi analizleri yapar?

• Klasik ve Bayesçi analiz yan yana. Aynı veri için klasik testin p değerini ve Bayesçi testin Bayes faktörünü (BF₁₀) aynı arayüzden alırsınız (Wagenmakers vd., 2018).
• APA biçiminde çıktı. Sonuç tabloları APA biçimindedir ve bir metin belgesine kopyalanabilir.
• Anlık güncelleme. Analiz yeniden “çalıştırılmaz”; seçenek değiştiği anda sonuç değişir.
• Ücretsiz ve çok platformlu. Windows, macOS ve Linux için sürümleri vardır.
• Açık Bilim Çerçevesi (OSF) bağlantısı. Dosyalar doğrudan OSF projelerinden açılıp oraya kaydedilebilir.

Hangi analizleri yapar?

Temel menüler betimsel istatistikleri, t-testlerini, varyans analizini (tekrarlı ölçümler ve ANCOVA dahil), korelasyon ve regresyonu (basit ve lojistik), çapraz tabloları ve ki-kare testlerini kapsar. Diğer modüllerde güvenirlik analizi, açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi, yapısal eşitlik modellemesi, meta-analiz ve makine öğrenmesi gibi analizler de yapılır.

Bayesçi tarafta Bayes faktörünün önsel dağılım seçimine ne kadar duyarlı olduğunu gösteren grafikler de hazır gelir. Bayes faktörü, verinin bir hipotez altında ötekine göre kaç kat daha olası olduğunu söyler (Kass ve Raftery, 1995); BF₁₀ = 3, verinin H₁ altında H₀’a göre üç kat daha olası olduğu anlamına gelir.

Kimler kullanır?

JASP bir psikoloji yöntem bilimi grubundan çıktığı için örnekleri ve varsayılanları davranış bilimlerine yakındır. Kod yazmadan Bayesçi analiz yapmak isteyen araştırmacılar ve istatistik dersinde öğrencilere klasik ile Bayesçi çıkarımı yan yana göstermek isteyen eğitmenler için uygundur.

Ücretli mi, nereden indirilir?

JASP tamamen ücretsizdir; ücretli ya da deneme sürümü yoktur. Resmî sitesi jasp-stats.org üzerinden işletim sisteminize uygun sürümü indirebilirsiniz.

Alternatifleri ve karşılaştırma

Program	Lisans ve kullanım	Öne çıkan yanı
JASP	Ücretsiz, açık kaynak; masaüstü	Klasik ve Bayesçi analiz yan yana
jamovi	Ücretsiz, açık kaynak; masaüstü	Analizlerin R kodunu gösterebilmesi, modül kütüphanesi
SPSS	Ücretli; menü ve sözdizimi (syntax)	Kurumlarda yaygın, geniş prosedür yelpazesi
R	Ücretsiz, açık kaynak; kod	En geniş paket ekosistemi
Basira	Ücretsiz başlangıç, ücretli planlar; web tarayıcısı	Kurulum yok, yapay zekâ destekli yorum, Türkçe arayüz

Yalnız ücretsiz ve menülü bir program arıyorsanız JASP ile jamovi en yakın iki seçenektir. Ayrım çoğu zaman Bayesçi analiz ihtiyacıdır: Bayes faktörü raporlayacaksanız JASP bunu ek kurulum gerektirmeden sunar. Kod yazmayı göze alıyorsanız R hepsinden esnektir.

JASP ile Basira arasındaki fark

JASP bilgisayarınıza kurulan bir programdır; Basira ise tarayıcıda çalışır, kurulum istemez. Basira analizden sonra sonuçları yapay zekâ desteğiyle yorumlar, APA biçiminde raporlar ve gerektiğinde bir uzmana danışma imkânı sunar. Basira Bayes faktörü raporlamaz; Bayesçi bir analiz gerekiyorsa JASP’ı kullanın.

Sık sorulan sorular

JASP ücretsiz mi?

Evet. JASP açık kaynaklıdır; ücretli ya da süreli bir sürümü yoktur.

JASP SPSS dosyalarını açar mı?

Evet, SPSS’in .sav dosyalarını doğrudan açar. CSV ve metin dosyaları da okunur.

Bayes faktörü p değerinin yerine mi geçer?

İkisi farklı soruları yanıtlar. p değeri, H₀ doğruysa en az gözlenen kadar uç bir sonuç elde etme olasılığıdır; Bayes faktörü ise verinin iki hipotezden hangisi altında daha olası olduğunu karşılaştırır. Ayrıntı için bilimsel araştırma süreci ve hata türleri yazımıza bakın.

JASP mı, jamovi mi?

İkisi de ücretsiz ve menülüdür. Bayesçi analizler JASP’ta yerleşik gelir; jamovi ise analizlerin R kodunu gösterebilmesi ve geniş modül kütüphanesiyle öne çıkar.