Likert Ölçeği Analizi: Nedir, Hangi Test Kullanılır?

Basira Editör Ekibi · · 12 dk okuma · Güncellendi: 16 Kasım 2026 · Bilimsel inceleme: Doç. Dr. Hasan Yıldırım

Aa Yazı boyutu
Yazı boyutu

Anahtar çıkarımlar

  • Likert ölçeği analizi iki birimi ayırır: tek bir Likert maddesi sıralı ölçektedir; birçok maddenin toplamı ya da ortalaması olan ölçek puanı çok sayıda değer alır ve çoğunlukla sürekli kabul edilir.
  • Tek madde yüzdeler, ortanca ve çeyrekler arası genişlikle betimlenir. Birincil test iki bağımsız grupta Mann-Whitney U, üç ve daha fazla grupta Kruskal-Wallis H, tek örneklemde ve eşleştirilmiş veride işaret testidir.
  • Ölçek puanında varsayılan test parametriktir (iki grupta Welch t-testi, üç ve daha fazla grupta Welch ANOVA, eşleştirilmiş veride t-testi). Bir grupta (eşleştirilmiş veride farklarda) puan belirgin biçimde normal dışıysa ya da toplam puan en çok yedi farklı tam sayı alıyorsa sıra testleri birincil olur.
  • Toplam puandan önce ters yönde yazılmış maddeler ters kodlanır; boyut yapısına ve kendi örneklemdeki güvenirliğe bakılır. İki test ayrışırsa ikisi de raporlanır ve birincil testin gerekçesi yazılır.

İçindekiler

İçindekiler

Likert ölçeği, bir dizi ifadeye genellikle beş ya da yedi dereceli bir katılma ölçeğiyle yanıt verilen ve yanıtların toplanarak tek bir puana çevrildiği ölçme aracıdır. Likert ölçeği analizi, çözümlenen birimin tek bir madde mi yoksa madde toplamı mı olduğuna göre değişir: tek madde sıralı veri gibi, ölçek puanı çoğunlukla sürekli veri gibi analiz edilir.

Bu yazı iki birimin betimlenmesini, test seçimini ve eşleştirilmiş sıralı veriyle çözümlü bir işaret testi örneğini anlatır. Soru yazımı, seçenek sayısı ve orta nokta kararları anket nasıl hazırlanır yazısındadır; burada yanıtların toplanmış olduğu varsayılır.

Likert ölçeği nedir?

Likert ölçeği, aynı yapıyı ölçen birçok maddenin toplanmasıyla kurulan bir tutum ölçeğidir; tek bir Likert maddesi ise ölçek değil, bir yanıt biçimidir.

Likert (1932), tutumu ölçmek için ifadelere verilen onay derecelerini sayıya çevirip maddeler boyunca toplayan bir yöntem geliştirdi. Katılımcı her ifade için onayını gösteren seçeneklerden birini işaretler, seçeneklerin kodları toplanır ve toplam o kişinin tutum puanı olur. Günlük kullanımda “Likert ölçeği” iki ayrı şeye birden denir ve analiz bu ayrıma dayanır:

  • Likert maddesi (Likert tipi madde): Tek bir ifade ve derecelendirilmiş seçenekler. Örnek: “Derste sunum yapmak beni çok kaygılandırır.” (1 = hiç katılmıyorum, 5 = tamamen katılıyorum).
  • Likert ölçeği: Aynı yapıyı ölçen birçok maddenin toplanmasıyla ya da ortalamasının alınmasıyla elde edilen puan.

Carifio ve Perla (2007) ayrımı merkeze koyar: tek bir madde ölçek değil, bir yanıt biçimidir; ölçek ancak birbiriyle ilişkili bir madde grubundan doğar ve yazarlar bunun için asgari madde sayısını altı ila sekiz olarak verir. Adlandırma tartışmasından bağımsız pratik soru şudur: analiz birimi bir madde midir, madde toplamı mıdır?

Likert verisine parametrik test uygulanabilir mi?

Ölçek puanında parametrik test varsayılan seçimdir; tek bir maddede ise tartışmalıdır ve bu yazı tek maddede sıra tabanlı testi birincil kabul eder.

Tek bir Likert maddesinin kodları 1’den 5’e sıralanır, ama “katılıyorum” ile “kesinlikle katılıyorum” arasındaki farkın “kararsızım” ile “katılıyorum” arasındaki farka eşit olduğu bilinmez. Madde bu yüzden sıralı ölçektedir. Tartışma bundan sonrasındadır: sıralı yanıtlara ortalama ve parametrik test uygulanabilir mi? Alanyazında iki görüş karşı karşıyadır.

  • Birinci görüş: sıralı veri sıralı veri gibi çözümlenir. Jamieson (2004), Likert verisinin sıralı olduğunu, ortalama, standart sapma ve parametrik testlerin bu yüzden uygun olmadığını savunur. Liddell ve Kruschke (2018) sıralı yanıtı metrik bir modelle (t-testi, varyans analizi, regresyon) çözümlemenin yanlış alarma, gerçek etkiyi kaçırmaya ve grup ortalamalarının sırasının tersine dönmesine yol açabildiğini gösterir; birkaç sıralı ölçümün ortalamasını almanın da bunu gidermediğini savunur ve sıralı probit gibi sıralı veri modellerini önerir.
  • İkinci görüş: parametrik yöntemler yeterince sağlamdır. Norman (2010), parametrik yöntemlerin küçük örneklemde, normal olmayan dağılımda ve sıralı Likert verisinde yanlış sonuca varma kaygısı taşımadan kullanılabileceğini savunur. Carifio ve Perla (2007) aralıklı veri iddiasını tek maddeye değil ölçek puanına bağlar ve her maddeyi ayrı ayrı çözümleme pratiğinin bırakılması gerektiğini yazar. Sullivan ve Artino (2013) Norman’ın incelemesine dayanarak parametrik testlerin Likert verisiyle kullanılabileceğini belirtir; ortalamanın veri normale yakın değilse sınırlı değer taşıdığını, yanıtların frekans dağılımının ise daha yararlı olacağını ekler.

Bu yazıdaki yol, tek maddede birinci görüşü, ölçek puanında ikinci görüşü izler ve istatistiksel test seçimi rehberiyle aynıdır. Tek madde sıralı kabul edilir ve sıra tabanlı test birincil olur; karşılaştırma aralıkların eşitliğine dayanmaz. Ölçek puanı çok sayıda değer aldığı için sürekli kabul edilir ve parametrik test birincil olur.

Liddell ve Kruschke’nin (2018) eleştirisi ortalama almayı da kapsadığından bu tercih tartışmalıdır; bu yüzden öteki test (tek maddede t-testi, ölçek puanında sıra testi) duyarlılık analizi olarak raporlanır, sıralı model de ek bir duyarlılık analizi olarak eklenebilir. İki test aynı sonuca varırsa sonuç seçime bağlı değildir; ayrışırlarsa ikisi de raporlanır ve birincil testin hangisi olduğu gerekçesiyle yazılır. Seçim veriye bakılmadan, analiz planında yapılır.

Analizden önce veri nasıl hazırlanır?

Analizden önce ters yazılmış maddeler çevrilir, ölçeğin parçası olmayan yanıtlar eksik değer olarak kodlanır, boyut yapısına ve güvenirliğe bakılır.

  • Kodlama yönü. Her maddede yüksek kod, ölçeğin ölçtüğü yapının daha fazlasını göstermelidir. Yapının tersi yönde yazılmış maddeler (ör. bir kaygı ölçeğindeki “Sunum yapmaktan keyif alırım.”) ters kodlanır; aksi hâlde toplam puan birbirine zıt şeyleri toplar.
  • Eksik yanıt. “Fikrim yok” ya da “Bana uymuyor” gibi ölçeğin parçası olmayan seçenekler sayı kodu almaz, eksik değer sayılır. Ortadaki “Kararsızım” ise ölçeğin parçasıdır ve 3 olarak kalır. Ayrım anket nasıl hazırlanır yazısında anlatılmıştır.
  • Boyut yapısı. Toplam puan, maddelerin tek bir yapıyı ölçtüğünü varsayar. Ölçek birden çok alt boyut taşıyorsa her alt boyut için ayrı puan hesaplanır; boyutlar açıklayıcı faktör analiziyle incelenir.
  • Güvenirlik. Toplam puan kullanılmadan önce kendi örneklemdeki iç tutarlılık raporlanır; katsayılar ve ters maddelerin etkisi güvenirlik analizi yazısındadır.

Ters kodlamada yeni kod, en küçük ve en büyük kodun toplamından eski kodun çıkarılmasıyla bulunur:

x∗=(xmin⁡+xmax⁡)−xx^{*} = (x_{\min} + x_{\max}) - x

Burada xx maddenin eski kodu, x∗x^{*} ters kodlanmış yeni kodu, xmin⁡x_{\min} ve xmax⁡x_{\max} ise yanıt ölçeğinin en küçük ve en büyük kodudur.

1–5 dereceli bir maddede bu “6 eksi eski kod” demektir: 1 ile 5, 2 ile 4 yer değiştirir, 3 aynı kalır. Orijinal sütun silinmez, yeni bir sütun açılır. van Sonderen vd. (2013), 700 katılımcılı bir yorgunluk envanteri verisinde ters yazılmış on maddenin yanıt yanlılığını önlediğine dair kanıt bulamadı; puanların dikkatsizlik ve kafa karışıklığıyla bozulmuş olabileceğini bildirdi.

Bu yüzden yeni soru yazarken ters madde zorunlu değildir; hazır bir ölçekte ise ters maddeler metni değiştirilmeden bırakılır ve analizde çevrilir.

Tek madde nasıl betimlenir?

Tek bir maddede önce her seçeneğin sayısı ve yüzdesi verilir (frekans dağılımı); yığılmış çubuk grafiği dağılımı bir bakışta gösterir. Ortanca ve çeyrekler arası genişlik (ÇAG) bunu tamamlar; ÇAG’ın hangi çeyrek yöntemiyle hesaplandığı yazılır (dağılım ölçüleri). Sullivan ve Artino (2013) yanıtların frekans dağılımının ortalamadan daha yararlı olacağını yazar. Hangi grafiğin hangi değişken türü ve soru için uygun olduğu veri görselleştirme yazısında anlatılır.

Ortalama ve standart sapma ek olarak verilebilir, tek başına yetmez: ortalama seçenekler arasındaki aralıkların eşit olduğunu örtük varsayar ve yanıtlar iki uçta toplandığında kimsenin işaretlemediği orta değere düşer. Ortanca ve ortalamanın hesabı ayrı bir yazıdadır.

Ölçek puanında ise olası aralık, madde sayısı, ortalama ve standart sapma, dağılımın biçimi (çarpıklık, basıklık) ve güvenirlik katsayısı raporlanır.

Hangi durumda hangi test kullanılır?

Test, analiz biriminin tek madde mi ölçek puanı mı olduğuna ve araştırma desenine göre seçilir: tek maddede sıra tabanlı test, ölçek puanında parametrik test birincildir.

SoruTek madde (sıralı)Ölçek puanı (çok değerli)
Tek grup, orta noktayla karşılaştırmaİşaret testiTek örneklem t-testi
İki bağımsız grupMann-Whitney UWelch t-testi
Üç ve daha fazla bağımsız grupKruskal-Wallis HWelch ANOVA ve Games-Howell
Aynı kişilerin iki ölçümüİşaret testiEşleştirilmiş t-testi
Aynı kişilerin üç ve daha fazla ölçümüFriedman testiTekrarlı ölçümler varyans analizi
İki değişken arasındaki ilişkiSpearman korelasyonuPearson korelasyonu

Ölçek puanında sıra tabanlı test iki durumda birincil olur: herhangi bir grupta (eşleştirilmiş veride farklarda) puan belirgin biçimde normal dışıysa ya da toplam puan en çok yedi farklı tam sayı alıyorsa. İkinci durumdaki yedi değer ölçütü, puanın ölçek düzeyi beyan edilmemişse uygulanır; puan analiz planında sıralı olarak beyan edilmişse sıra tabanlı test yine birincildir.

Normal dışılık ölçütü |çarpıklık| > 2 ya da |fazla basıklık| > 7’dir; G1 ve G2 yanlılığı düzeltilmiş çarpıklık ve fazla basıklıktır, eşikler ise West, Finch ve Curran’ın (1995) yapısal eşitlik modellemesi için önerdiği ölçütlerdir. Shapiro-Wilk testi seçimi belirlemez.

İki grupta Welch t-testi eşit varyans varsaymaz ve varyanslar eşitken de çok az güç kaybettirdiği için varsayılan seçimdir (Delacre vd., 2017). Aynı kişilerin üç ve daha fazla ölçümünde tekrarlı ölçümler varyans analizi küresellik varsayımı denetlenerek uygulanır; varsayım bozulmuşsa Greenhouse–Geisser gibi bir serbestlik derecesi düzeltmesi kullanılır.

Tek örneklemde ve eşleştirilmiş veride hangi sıra testinin kullanılacağı, sıra testinin neden birincil olduğuna bağlıdır. Neden sıralı ölçekse (tek madde ya da en çok yedi farklı tam sayı alan toplam puan) Wilcoxon işaretli sıralar testi değil işaret testi kullanılır: Wilcoxon farkların büyüklüğünü sıraladığı için aralıklı ölçek ister (Conover, 1999). Puan aralıklı kabul ediliyor ve yalnız farklar belirgin biçimde normal dışıysa Wilcoxon işaretli sıralar testi kullanılır.

İşaret testi (Dixon ve Mood, 1946) yalnız farkların yönüne bakar; sıfır farklar atılır ve p değeri kesin binom dağılımından hesaplanır. n+n_{+} artı, n−n_{-} eksi işaretli fark sayısı, n=n++n−n = n_{+} + n_{-} ve m=max⁡(n+,n−)m = \max(n_{+}, n_{-}) olmak üzere çift yönlü p:

p=min⁡(1,  2∑j=mn(nj)(12)n)p = \min\left(1,\; 2\sum_{j=m}^{n} \binom{n}{j} \left(\tfrac{1}{2}\right)^{n}\right)

Kruskal-Wallis H anlamlı çıkarsa ikili karşılaştırmalar için Holm ya da Bonferroni düzeltmeli Dunn testi kullanılır.

Dikkat

Çok maddeli bir anketin her maddesine ayrı ayrı test uygulamak çoklu karşılaştırma sorununu doğurur; Carifio ve Perla (2007) bu “madde madde” çözümlemeyi eleştirir. Test edilecek maddeler önceden belirlenir ve çok sayıda test yapılıyorsa düzeltme uygulanır.

Tek bir sıralı maddeyi birden çok değişkenle birlikte incelemek gerekiyorsa sıralı lojistik ya da sıralı probit regresyon gibi sıralı veri modelleri kullanılır; Liddell ve Kruschke (2018) bu modelleri önerir. Maddelerin boyut yapısı da sıralı veriye uygun korelasyonlarla (ör. polikorik korelasyon) incelenebilir; bu konu açıklayıcı faktör analizi yazısında anılır.

Likert maddelerinden kurulan bir anketin güvenirlik analizinden grup karşılaştırmasına kadar bütün analiz sırası anket analizi nasıl yapılır yazısında adım adım gösterilir.

Çözümlü örnek: sunum kaygısı atölyesi

Bu örnekte tek bir Likert maddesine atölyeden önce ve sonra verilen yanıtlar işaret testiyle karşılaştırılır, eşleştirilmiş t-testi duyarlılık analizi olarak eklenir.

Bir üniversitede 30 öğrenci, sunum becerileri atölyesinden önce ve sonra “Derste sunum yapmak beni çok kaygılandırır.” maddesini 1 (hiç katılmıyorum) ile 5 (tamamen katılıyorum) arasında yanıtlıyor. Tek bir Likert maddesi sıralı olduğu ve aynı öğrenciler iki kez ölçüldüğü için birincil test işaret testidir. Veri öğretici amaçla hazırlanmıştır, gerçek kişi ya da kurum verisi değildir; aşağıdan indirip aynı analizi kendiniz yapabilirsiniz.

Sunum kaygısı maddesi: atölye öncesi ve sonrası, 30 öğrencinin yanıtı, 1–5 (öğretici veri; 1 = hiç katılmıyorum, 5 = tamamen katılıyorum)
Eşleştirilmiş ölçümler, her katılımcı bir çizgi Sunum kaygısı maddesi: atölye öncesi ve sonrası, 30 öğrencinin yanıtı, 1–5 (öğretici veri; 1 = hiç katılmıyorum, 5 = tamamen katılıyorum) 1 2 3 4 5 oncesonra Kaygı maddesi (1–5) 1. katılımcı: once 4 → sonra 32. katılımcı: once 5 → sonra 33. katılımcı: once 3 → sonra 34. katılımcı: once 4 → sonra 45. katılımcı: once 5 → sonra 46. katılımcı: once 3 → sonra 27. katılımcı: once 4 → sonra 28. katılımcı: once 2 → sonra 29. katılımcı: once 4 → sonra 310. katılımcı: once 5 → sonra 511. katılımcı: once 3 → sonra 412. katılımcı: once 4 → sonra 313. katılımcı: once 5 → sonra 314. katılımcı: once 3 → sonra 215. katılımcı: once 4 → sonra 416. katılımcı: once 2 → sonra 317. katılımcı: once 5 → sonra 418. katılımcı: once 4 → sonra 319. katılımcı: once 3 → sonra 320. katılımcı: once 4 → sonra 221. katılımcı: once 5 → sonra 422. katılımcı: once 3 → sonra 223. katılımcı: once 4 → sonra 524. katılımcı: once 2 → sonra 225. katılımcı: once 4 → sonra 326. katılımcı: once 3 → sonra 327. katılımcı: once 5 → sonra 428. katılımcı: once 3 → sonra 429. katılımcı: once 4 → sonra 430. katılımcı: once 2 → sonra 1 1. katılımcı, once: 42. katılımcı, once: 53. katılımcı, once: 34. katılımcı, once: 45. katılımcı, once: 56. katılımcı, once: 37. katılımcı, once: 48. katılımcı, once: 29. katılımcı, once: 410. katılımcı, once: 511. katılımcı, once: 312. katılımcı, once: 413. katılımcı, once: 514. katılımcı, once: 315. katılımcı, once: 416. katılımcı, once: 217. katılımcı, once: 518. katılımcı, once: 419. katılımcı, once: 320. katılımcı, once: 421. katılımcı, once: 522. katılımcı, once: 323. katılımcı, once: 424. katılımcı, once: 225. katılımcı, once: 426. katılımcı, once: 327. katılımcı, once: 528. katılımcı, once: 329. katılımcı, once: 430. katılımcı, once: 21. katılımcı, sonra: 32. katılımcı, sonra: 33. katılımcı, sonra: 34. katılımcı, sonra: 45. katılımcı, sonra: 46. katılımcı, sonra: 27. katılımcı, sonra: 28. katılımcı, sonra: 29. katılımcı, sonra: 310. katılımcı, sonra: 511. katılımcı, sonra: 412. katılımcı, sonra: 313. katılımcı, sonra: 314. katılımcı, sonra: 215. katılımcı, sonra: 416. katılımcı, sonra: 317. katılımcı, sonra: 418. katılımcı, sonra: 319. katılımcı, sonra: 320. katılımcı, sonra: 221. katılımcı, sonra: 422. katılımcı, sonra: 223. katılımcı, sonra: 524. katılımcı, sonra: 225. katılımcı, sonra: 326. katılımcı, sonra: 327. katılımcı, sonra: 428. katılımcı, sonra: 429. katılımcı, sonra: 430. katılımcı, sonra: 1 Ortanca 4Ortanca 3
oncesonra
43
53
33
44
54
32
42
22
43
55
34
43

İlk 12 satır (toplam 30) · Bu örnekteki tüm sayılar SciPy 1.16.3 ile bağımsız olarak yeniden hesaplanır. Veriyi indirin (CSV)

Her çizgi bir öğrencidir. Fark önce eksi sonradır: pozitif fark, kaygı maddesine katılmanın azaldığını gösterir. Analizin sonucu:

  • Atölyeden önce ve sonra ölçülen 30 öğrenciden yanıtı düşen 17 öğrenci, yanıtı yükselen 4 öğrenci ve yanıtı değişmeyen 9 öğrenci vardır.
  • Sıfır farklar atıldığı için teste giren n = 21 öğrenci sayılır.
  • İşaret testi: p = .007 (çift yönlü, kesin binom).
  • Değişen 21 öğrenci arasında yanıtı düşenlerin oranı .81, %95 güven aralığı [.58, .95] (Clopper-Pearson).
  • Farkların ortancası 1 puandır.
  • Duyarlılık olarak eşleştirilmiş t-testi: t(29) = 3.46, p = .002 (30 öğrencinin tamamıyla, sıfır farklar dahil).

Sonucun yorumu

İşaret testi, yanıtı değişen öğrencilerde düşüşün yükselişten anlamlı biçimde ağır bastığını gösterir; düşüşün nedeni ise bu desenle belirlenemez.

Yokluk hipotezi (H₀), değişen öğrenciler arasında yanıtı düşenlerin ve yükselenlerin eşit olasılıklı olduğunu söyler. Veri bu hipotezle uyumsuzdur: değişen 21 öğrencinin çoğunda kaygı maddesine katılma azalmıştır. Yanıtı değişmeyen 9 öğrenci yön bilgisi taşımadığı için teste girmez; bu sayı raporda yazılır.

Güven aralığı, kitlede, değişenler arasında yanıtı düşenlerin oranının yaklaşık %58 ile %95 arasında olduğunun veriyle uyumlu olduğunu söyler; aralığın genişliği 21 öğrencilik örneklemin sınırını gösterir. Oran yalnız değişenler arasındadır: 30 öğrencinin tamamında yanıtı düşenler 17 kişidir.

İşaret testi değişimin yönünü sınar, büyüklüğünü değil; bu sıralı veride yerindedir, çünkü 2 puanlık bir düşüşün 1 puanlık düşüşün iki katı değişim olduğu bilinmez. Aynı veriye duyarlılık için uygulanan eşleştirilmiş t-testi, işaret testinden farklı olarak 30 öğrencinin tamamını (sıfır farklar dahil) kullanır ve aynı yönde, anlamlı sonuç verir; iki test ayrışmadığı için sonuç test seçimine bağlı değildir ve rapora t-testi bir cümleyle eklenir. Testler ayrışsaydı ikisi de raporlanır, birincil testin işaret testi olduğu gerekçesiyle belirtilirdi.

Dikkat

Bu bir önce-sonra desenidir: kontrol grubu olmadığı için düşüşün atölyeden mi, zamandan ya da ölçüme alışmaktan mı geldiği ayırt edilemez.

Aynı mantık tek örneklemde de işler. Yanıtlar orta noktayla (3) karşılaştırılacaksa her yanıttan 3 çıkarılır, 3 yanıtı verenler atılır ve geri kalanlara işaret testi uygulanır; test, 3’ün üstünde ve altında yanıt verme olasılıklarının eşit olup olmadığını sınar. 3 yanıtı verenler atıldığı için bu, ortancanın 3 olması anlamına gelmez.

APA 7’ye göre raporlama

APA 7 raporunda işaret testinin sonucu, sıfır farkların sayısı ve değişenler arasındaki oran güven aralığıyla birlikte yazılır.

Tezde nasıl yazılır

Atölyeden sonra sunum kaygısı maddesinde (N = 30) yanıtı değişmeyen 9 öğrenci dışarıda bırakıldı. Kalan 21 öğrencinin 17’sinde yanıt düştü, 4’ünde yükseldi (işaret testi, p = .007, çift yönlü, kesin binom). Değişen 21 öğrenci arasında yanıtı düşenlerin oranı .81’dir, %95 GA [.58, .95]. Duyarlılık analizi olarak 30 öğrencinin tamamıyla uygulanan eşleştirilmiş t-testi aynı sonuca varmıştır, t(29) = 3.46, p = .002.

Raporda sıfır farkların sayısı, testin çift ya da tek yönlü olduğu ve p’nin kesin mi yaklaşık mı hesaplandığı belirtilir. Öteki durumlarda rapora girecekler analiz birimine göre değişir:

BirimBetimlemeTest ve etki büyüklüğü
Tek madde, iki bağımsız grupHer grupta n, ortanca, ÇAG ve yanıt yüzdeleriMann-Whitney U ve p; olasılık üstünlüğü ya da sıra çift serili korelasyon
Tek madde, üç ve daha fazla grupHer grupta n, ortanca, ÇAG ve yanıt yüzdeleriKruskal-Wallis H, sd ve p; ηH2\eta^2_H; düzeltmeli Dunn karşılaştırmaları
Tek madde, eşleştirilmişDüşen, yükselen ve değişmeyen sayılarıİşaret testi ve p; değişenler arasında düşenlerin oranı ve güven aralığı
Ölçek puanı, iki bağımsız grupHer grupta n, ortalama, SS; puanın olası aralığı; güvenirlik katsayısıWelch t, sd ve p; d (küçük örneklemde Hedges g) ve güven aralığı
Ölçek puanı, eşleştirilmişHer ölçümde ortalama ve SS; farkların ortalamasıEşleştirilmiş t, sd ve p; dzd_z ve farkların güven aralığı

Ölçek puanında ayrıca ölçeğin kaynağı, madde sayısı, ters kodlanan maddeler, puanın nasıl hesaplandığı (toplam ya da ortalama) ve kendi örneklemdeki güvenirlik yazılır. Ölçeğin kendi örneklemdeki güvenirlik ya da geçerlik analizi için uzman desteğinin kapsamı ve teslim edilenler ölçek geliştirme ve uyarlama desteği sayfasında anlatılır.

Sık yapılan hatalar

Likert analizinde kaçınılması gereken hatalar analiz birimine, veri hazırlığına ve test seçimine ilişkindir.

  • Tek maddeye “ölçek” demek. Tek madde bir ölçek değil yanıt biçimidir; ölçek puanı için ayrıca kanıt gerekir.
  • Tek maddede yalnız ortalama ve standart sapma vermek. Yüzdeler ve ortanca eksik kalmamalıdır.
  • Ters maddeleri çevirmeden toplam almak. Puan anlamsızlaşır ve güvenirlik katsayısı düşer.
  • Eşleştirilmiş sıralı maddede Wilcoxon işaretli sıralar testini birincil test yapmak. Sıralı maddede farkların büyüklüğü karşılaştırılamaz; birincil test işaret testidir.
  • Testi sonuca bakarak seçmek. Anlamlı çıkan testi raporlamak birinci tür hata oranını şişirir; birincil test önceden yazılır.
  • Her maddeye ayrı test uygulayıp düzeltme yapmamak. Çok sayıda test, yalnızca şansla anlamlı çıkan sonuçlar üretir.
  • “Fikrim yok” yanıtını orta nokta saymak. Bu yanıt ölçeğin dışındadır ve eksik değer olarak kodlanır.

Sık sorulan sorular

Likert ölçeği ile Likert maddesi aynı şey midir?

Hayır. Likert maddesi tek bir ifade ve derecelendirilmiş seçeneklerdir; Likert ölçeği ise aynı yapıyı ölçen birçok maddenin toplanmasıyla elde edilen puandır (Carifio ve Perla, 2007). Tek madde sıralı veri olarak, ölçek puanı çoğunlukla sürekli veri olarak çözümlenir.

Likert verisinde ortalama hesaplanabilir mi?

Ölçek puanında hesaplanır ve standart sapmayla birlikte raporlanır. Tek maddede ortalama aralıkların eşit olduğunu örtük varsayar; yüzdeler (frekans dağılımı) daha yararlı bir özettir (Sullivan ve Artino, 2013), ortanca da sıralı veride ortalamadan daha uygun bir merkezi eğilim ölçüsüdür (Jamieson, 2004). Ortalama yalnız ek olarak verilebilir.

Likert verisine t-testi uygularsam hata yapmış olur muyum?

Ölçek puanında çoğunlukla hayır: puan belirgin biçimde normal dışı değilse varsayılan testtir; ama Liddell ve Kruschke (2018) ortalama almanın metrik modelin sorunlarını gidermediğini savunduğu için sıra testi duyarlılık analizi olarak raporlanır; sıralı model de eklenebilir. Tek maddede Norman (2010) parametrik yöntemlerin sağlam olduğunu savunur, Liddell ve Kruschke (2018) ise sıralı veriye metrik modelle yanlış sonuçlara varılabileceğini gösterir. Bu yüzden tek maddede sıra tabanlı test birincil, t-testi duyarlılık analizi olarak raporlanır.

Toplam puan mı, ortalama puan mı kullanılmalı?

İkisi doğrusal dönüşümdür (toplam = ortalama × madde sayısı); t-testi, varyans analizi ve sıra testlerinin sonucu değişmez. Ortalama puan yanıt seçeneklerinin aralığında (ör. 1–5) okunduğu için anlatması kolaydır. Hangisinin kullanıldığı raporda yazılır.

Likert çalışması için kaç katılımcı gerekir?

Sayı, ölçülmek istenen etkiye ve kullanılacak teste göre hesaplanır; sabit bir değer yoktur. Hesap yolu örneklem büyüklüğü nasıl hesaplanır yazısındadır, örneklemin nasıl seçileceği ise örnekleme yöntemleri yazısında anlatılır.

Beşli yerine yedili ya da 0–10’luk bir madde de sıralı mıdır?

Beşli ve yedili maddeler sıralıdır. Yediden çok dereceli bir madde (ör. 0–10) kendiliğinden sıralı sayılmaz; çözümleme varsayılanı bu tür maddeyi sürekli kabul etmektir (en çok yedi farklı tam sayı kuralı). Aralıklarının eşit olduğu kanıtlanmadığı için maddeyi analiz planında sıralı olarak tanımlamak savunulabilir; o zaman sıra tabanlı testi birincil seçmek ve t-testini duyarlılık olarak eklemek tutarlı bir yoldur.

  • #likert-olcegi
  • #olcek-turleri
  • #parametrik-olmayan-testler
  • #eslestirilmis-veri
  • #olcek-gelistirme

Bilimsel inceleme

Doç. Dr. Hasan Yıldırım

Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Öğretim Üyesi

İnceleme tarihi:

Makine öğrenmesi ve biyoistatistik alanlarında çalışır; sağlık, fen ve sosyal bilimlerde disiplinlerarası araştırmalarda istatistik danışmanlığı yürütür.

Kaynakça

  1. Carifio, J., & Perla, R. J. (2007). Ten common misunderstandings, misconceptions, persistent myths and urban legends about Likert scales and Likert response formats and their antidotes. Journal of Social Sciences, 3(3), 106–116.
  2. Conover, W. J. (1999). Practical nonparametric statistics (3rd ed.). Wiley.
  3. Delacre, M., Lakens, D., & Leys, C. (2017). Why psychologists should by default use Welch's t-test instead of Student's t-test. International Review of Social Psychology, 30(1), 92–101.
  4. Dixon, W. J., & Mood, A. M. (1946). The statistical sign test. Journal of the American Statistical Association, 41(236), 557–566.
  5. Jamieson, S. (2004). Likert scales: How to (ab)use them. Medical Education, 38(12), 1217–1218.
  6. Liddell, T. M., & Kruschke, J. K. (2018). Analyzing ordinal data with metric models: What could possibly go wrong? Journal of Experimental Social Psychology, 79, 328–348.
  7. Likert, R. (1932). A technique for the measurement of attitudes. Archives of Psychology, 22(140), 55.
  8. Norman, G. (2010). Likert scales, levels of measurement and the "laws" of statistics. Advances in Health Sciences Education, 15(5), 625–632.
  9. Sullivan, G. M., & Artino, A. R., Jr. (2013). Analyzing and interpreting data from Likert-type scales. Journal of Graduate Medical Education, 5(4), 541–542.
  10. van Sonderen, E., Sanderman, R., & Coyne, J. C. (2013). Ineffectiveness of reverse wording of questionnaire items: Let's learn from cows in the rain. PLoS ONE, 8(7), Article e68967.
  11. West, S. G., Finch, J. F., & Curran, P. J. (1995). Structural equation models with nonnormal variables: Problems and remedies. In R. H. Hoyle (Ed.), Structural equation modeling: Concepts, issues, and applications (pp. 56–75). Sage.

Kendi verinizde görün

Kavramı kendi verinizde görmek isterseniz Basira’yı ücretsiz deneyebilirsiniz. Basira’yı deneyin

Kavramı kendi verinizde görmek isterseniz panelinize dönebilirsiniz. Panele git

İlgili yazılar