Ölçek Uyarlama: Çeviri ve Kültürel Uyarlama Adımları
Basira Editör Ekibi · · 11 dk okuma · Güncellendi: 16 Kasım 2026 · Bilimsel inceleme: Doç. Dr. Hasan Yıldırım
Aa Yazı boyutu
Anahtar çıkarımlar
- Ölçek uyarlama çeviriden geniştir: yapının hedef kültürde aynı anlamı taşıyıp taşımadığına karar vermekten çeviri, uzman incelemesi, ön deneme ve psikometrik sınamaya kadar bütün adımları kapsar.
- Kılavuzların ortak sırası iki bağımsız ileri çeviri, birleştirme, geri çeviri, uzman paneli, bilişsel görüşmeli ön deneme ve hedef kitleden toplanan veriyle yapı geçerliği ve güvenirlik sınamasıdır.
- Geri çeviri, anlamın kaybolduğu maddeleri bulmanın bir yoludur; tek başına uyarlamanın kanıtı değildir ve aşırı birebir bir Türkçe metni ödüllendirebilir.
- Özgün ölçeğin boyut yapısı bilindiği için uyarlamada yapı önce doğrulayıcı faktör analiziyle sınanır; güvenirlik kendi örneklemde yeniden hesaplanır.
- Türkçe ve özgün formun puanlarını karşılaştırmak ayrıca ölçme değişmezliği kanıtı ister; yalnız Türkçe örneklemde kullanılacak bir ölçek için bu adım zorunlu değildir.
İçindekiler
Ölçek uyarlama, başka bir dilde ve kültürde geliştirilmiş bir ölçme aracını, ölçtüğü yapıyı ve ölçme özelliklerini koruyarak yeni bir dile ve kültüre aktarma sürecidir. Süreç çeviriyle bitmez: bağımsız çeviriler, geri çeviri, uzman paneli, bilişsel görüşme ve ön denemeden (pilot) sonra yapı geçerliği ve güvenirlik, hedef kitleden toplanan veriyle yeniden sınanır.
Bu yazı uyarlamanın neden ve nasıl yapıldığını, hangi eşdeğerliklerin arandığını ve tipik bir uyarlama planını anlatır. Sıfırdan yeni bir ölçeğin nasıl kurulduğu ölçek geliştirme yazısında, uyarlamada toplanan kanıtların genel çerçevesi geçerlik ve güvenirlik yazısındadır.
Ölçek uyarlama nedir?
Uluslararası Test Komisyonu’nun (ITC) test çevirisi ve uyarlaması kılavuzu iki kavramı ayırır. Çeviri, metni bir dilden ötekine aktarırken dilsel anlamı korumaktır. Uyarlama daha geniş bir süreçtir: yapının hedef kültürde de aynı biçimde tanımlanıp tanımlanamayacağına karar vermek, çevirmenleri seçmek, çeviri desenini kurmak, gerekirse madde ya da yanıt biçimini değiştirmek ve yeni sürümün eşdeğerliğini veriyle sınamak bu sürecin parçalarıdır (International Test Commission, 2018). Bu bakışta çeviri, uyarlamanın yalnız bir adımıdır.
Uyarlamanın amacı iki yönlüdür.
- Birincisi, araştırmacı alanda yerleşmiş bir aracı kullanarak bulgularını başka ülkelerdeki çalışmalarla karşılaştırabilir.
- İkincisi, yeni bir ölçek geliştirmenin gerektirdiği madde havuzu, kapsam çalışması ve keşfedici analiz aşamaları büyük ölçüde atlanır; özgün ölçeğin kuramı ve yapısı hazırdır.
Bunun karşılığı, o yapının Türkçe sürümde de aynı biçimde işlediğini göstermektir.
ITC kılavuzunun ikinci baskısı 18 ilkeyi altı başlıkta toplar: ön koşullar, test geliştirme, doğrulama (görgül analizler), uygulama, puan ölçekleri ve yorum, belgeleme. Sağlık alanında Guillemin vd. (1993) ve onu sadeleştiren Beaton vd. (2000) özbildirim ölçekleri için adım adım bir süreç önerir; ISPOR’un hasta bildirimli sonuç ölçüleri için hazırladığı ilkeler de benzer bir sırayı izler (Wild vd., 2005). Bu kaynakların ayrıntısı farklıdır, omurgası ortaktır.
Uyarlama mı, yeni ölçek geliştirme mi?
Uyarlamaya başlamadan önce sorulan ilk soru, yapının hedef kültürde de aynı anlamı taşıyıp taşımadığıdır. ITC’nin ön koşul ilkeleri, iki toplumda yapının tanımı ve içeriği arasındaki örtüşmenin puanların amaçlanan kullanımı için yeterli olup olmadığının değerlendirilmesini ister. Örtüşme zayıfsa en dikkatli çeviri bile başka bir şeyi ölçen bir araç üretir.
| Durum | Önerilen yol |
|---|---|
| Ölçeğin Türkçe uyarlaması var ve sizinkine benzer bir kitlede yapılmış | Mevcut uyarlamayı kullanın; güvenirliği kendi verinizde hesaplayın ve iki kaynağa da atıf yapın |
| Türkçe uyarlaması var ama belirgin biçimde farklı bir kitlede (ör. ergenlerde yapılmış, siz yaşlılarla çalışıyorsunuz) | Uyarlamayı kullanın; boyut yapısını kendi kitlenizde doğrulayıcı faktör analiziyle yeniden sınayın |
| Türkçe uyarlaması yok, yapı Türkiye’de de aynı biçimde tanımlanıyor | Bu yazıdaki tam uyarlama süreci |
| Birkaç madde kültüre yabancı ama yapı ortak | Uyarlama; maddeler uzman paneliyle değiştirilir, değişiklik gerekçesiyle belgelenir |
| Yapı Türkiye’de farklı tanımlanıyor ya da maddelerin çoğu kültüre yabancı | Yeni ölçek geliştirme |
| Ölçeğin daha kısa bir sürümü isteniyor | Kısa form ayrı bir araçtır; kendi geliştirme ve geçerlik çalışmasını ister |
İkinci soru izindir. ITC’nin ilk ilkesi, uyarlamaya başlamadan önce testin fikrî haklarını taşıyan kişi ya da kurumdan izin alınmasıdır. Bazı ölçekler serbest kullanıma açıktır, bazıları lisanslıdır; izin yazışması saklanır ve etik kurul başvurusu dosyasına eklenir.
Hangi eşdeğerlik türleri aranır?
Uyarlamanın hedefi birebir aynı sözcükler değil, aynı ölçmedir. Beaton vd. (2000), uzman panelinin dört eşdeğerliği gözetmesini önerir:
| Eşdeğerlik | Soru | Örnek sorun |
|---|---|---|
| Anlamsal | Sözcükler aynı anlama mı geliyor? | Bir sözcüğün Türkçede birden çok anlamı var ve madde yanlış anlamı çağırıyor |
| Deyimsel | Deyim ve kalıp ifadeler karşılığını buluyor mu? | İngilizcedeki “Feeling blue” sözcük sözcük çevrilince anlamsız kalır; Türkçede eşdeğer bir ifade bulunur |
| Deneyimsel | Madde, hedef kültürde yaşanan bir durumu mu soruyor? | Kar küremek ya da belirli bir spor, katılımcıların çoğunun hiç yaşamadığı bir deneyim olabilir |
| Kavramsal | Kavram iki kültürde aynı şeyi mi ifade ediyor? | Kültürden kültüre “aile” kavramının kapsamı (çekirdek aile mi, geniş aile mi) değişebilir |
Bu dördü yargıya dayalı eşdeğerliklerdir ve panelde tartışılır. Veriye dayalı tarafta ITC, yapı, yöntem ve madde eşdeğerliği için istatistiksel kanıt ister (International Test Commission, 2018). Yöntem eşdeğerliği, yanıt biçiminin ve uygulama koşullarının iki kültürde aynı işlediğini sorar. Örneğin İngilizcedeki cümle tamamlama maddeleri, nesnenin yüklemden önce geldiği Türkçe söz diziminde katılımcıyı cümlenin sonuna bakmaya zorlar ve yanıt davranışını değiştirir; kılavuz bu örneği Türkçe için özellikle verir.
Ölçek uyarlamanın adımları nelerdir?
Aşağıdaki sıra Beaton vd. (2000) ile ITC kılavuzunun (2018) ortak omurgasıdır. Adımlar bir kontrol listesi değil, birbirine geri dönebilen bir süreçtir: ön denemede çıkan bir sorun sizi uzman paneline geri götürebilir.
1. İki bağımsız ileri çeviri
Ölçek, ana dili Türkçe olan iki çevirmen tarafından birbirinden habersiz çevrilir. Beaton vd. (2000) çevirmenlerden birinin ölçülen kavramı bilmesini, ötekinin bilmemesini önerir. Kavramı bilen çevirmen klinik ya da kuramsal anlamı korur; bilmeyen çevirmen ise sıradan bir katılımcının maddeyi nasıl okuyacağını yansıtır ve akademik jargonu yakalar.
2. Çevirilerin birleştirilmesi
İki çeviri, özgün metinle birlikte karşılaştırılır ve tek bir ortak çeviride birleştirilir. Her ayrılık ve nasıl çözüldüğü yazılı olarak kaydedilir. ITC (2018) bu “çift çeviri ve uzlaştırma” desenini, tek bir çevirmenin kişisel tercihlerine bağlı kalmanın riskini azaltmak için önerir.
3. Geri çeviri
Ortak Türkçe metin, ana dili özgün dil olan ve özgün ölçeği görmemiş en az iki çevirmen tarafından özgün dile geri çevrilir (Beaton vd., 2000); yöntemin klasik kaynağı Brislin’dir (1970). Geri çeviri özgün metinle karşılaştırılır; belirgin anlam farkı çıkan maddeler Türkçe sürümde bir sorun olduğunu gösterir.
Dikkat
Geri çevirinin sınırı da bilinmelidir. Yalnız özgün dile dönüş yolunu sınar; Türkçe metnin doğal okunup okunmadığına bakmaz. ITC kılavuzu bu desenin dar biçimde uygulandığında hedef dildeki sürümün hiç incelenmeden kalabileceğini ve kolay geri çevrilen ama Türkçede yapay duran bir metne yol açabileceğini belirtir. Bu yüzden geri çeviri, uzman panelini ve ön denemeyi tamamlar, onların yerini tutmaz.
4. Uzman paneli
Panel bütün sürümleri (özgün metin, iki ileri çeviri, ortak çeviri, geri çeviriler ve kayıtlar) birlikte inceler ve son öncesi sürümü üretir. Beaton vd. (2000) panelde bir yöntem uzmanının, alan uzmanlarının, dil uzmanlarının ve süreçteki çevirmenlerin bulunmasını önerir. Panel yalnız madde metnine değil, yönergeye, yanıt seçeneklerine ve puanlama anahtarına da bakar: “Ne katılıyorum ne katılmıyorum” ile “kararsızım” aynı orta noktayı ifade etmeyebilir; panel bu ayrımı tartışır.
Panelin değerlendirmesi sayıya çevrilecekse kapsam geçerlik oranı (KGO) gibi yöntemler kullanılır; formülü geçerlik ve güvenirlik yazısında, kritik değerlerin hesabı bu kümenin Lawshe yöntemi yazısında anlatılır.
5. Bilişsel görüşme ve ön deneme
Son öncesi sürüm hedef kitleye benzeyen bir grupla denenir. Beaton vd. (2000) 30–40 kişiyle yapılan ve her katılımcıya maddeleri nasıl anladığının ve yanıtına nasıl karar verdiğinin sorulduğu bir ön deneme önerir. Bu sorgulama, bilişsel görüşmenin (Willis, 2005) uyarlamadaki karşılığıdır: amaç sayı toplamak değil, maddenin katılımcıda kastedilen anlama gelip gelmediğini görmektir. Görüşme ve ön denemenin yürütülmesi anket nasıl hazırlanır yazısında adım adım anlatılır.
ITC (2018), ön denemede madde analizi ve ilk güvenirlik kestirimleri için de veri toplanmasını önerir. Küçük bir ön denemede katsayıların güven aralığı geniştir; ön deneme hipotez sınamak için değil, sürümü düzeltmek için yapılır.
6. Psikometrik sınama: yapı geçerliği ve güvenirlik
Bu adımda hangi kanıtın ne zaman gerektiği aşağıdaki tabloda özetlenir; ayrıntılar tablonun altındadır.
| Kanıt | Ne zaman gerekir | Nasıl toplanır |
|---|---|---|
| Yapı geçerliği | Her uyarlamada | Özgün boyut yapısı DFA ile sınanır |
| Güvenirlik | Her uyarlamada | α ve ω her alt boyut için kendi örneklemde hesaplanır |
| Yakınsak ve ayırt edici ilişkiler | Her uyarlamada | Beklenen ilişkiler veri toplanmadan önce yazılır, sonra sınanır |
| Test-tekrar test güvenirliği | Ölçek bir kişi hakkında karar vermek için kullanılacaksa | Ölçek aynı kişilere belli bir aralıkla yeniden uygulanır |
| Ölçme değişmezliği | Puanlar özgün dildeki örneklemle ya da başka gruplarla karşılaştırılacaksa (adım 7) | Çok gruplu DFA |
Son sürüm, hedef kitleyi temsil eden ve analizler için yeterli büyüklükte bir örnekleme uygulanır. Özgün ölçeğin boyut yapısı bilindiği için yapı önce doğrulayıcı faktör analiziyle (DFA) sınanır: özgün çalışmadaki faktör sayısı ve madde-faktör ilişkileri model olarak tanımlanır ve Türkçe verinin bu modele uyup uymadığına bakılır. Model uymazsa maddeler ve olası nedenler yeniden incelenir; yapıyı açıklayıcı faktör analizi ile keşfetmeye karar verilirse bulunan yapı aynı veride değil, yeni bir örneklemde doğrulanır.
Beş basamaklı Likert maddeleri sıralıdır; az kategorili ya da çarpık maddelerde faktör analizinin Pearson yerine polikorik korelasyonlarla yapılması önerilir (Holgado-Tello vd., 2010). Maddelerin ölçek düzeyi ve Likert verisinin özellikleri Likert ölçeği analizi yazısındadır. Örneklem büyüklüğü için madde başına sabit kişi sayısı gibi kurallar zayıf bir rehberdir; gereksinim, ITC’nin de belirttiği gibi, modelin karmaşıklığına ve verinin niteliğine bağlıdır.
Güvenirlik her alt boyut için kendi örnekleminizde hesaplanır; Cronbach α ve McDonald ω’nın hesabı ve yorumu güvenirlik analizi yazısındadır. Türkçe örneklemdeki katsayının özgün çalışmadakinden düşük çıkması tek başına sorun demek değildir: güvenirlik, ölçek ile örneklemin ortak özelliğidir ve örneklemdeki gerçek puan varyansı küçükse katsayı da düşer. Bu yüzden ITC, iki örneklemi karşılaştırırken güvenirlik katsayısından çok ölçmenin standart hatasına bakmayı önerir.
Yapının yanında başka değişkenlerle ilişkiler de sınanır: kuramın ilişkili olmasını beklediği bir Türkçe ölçekle yakınsak, farklı bir yapıyla daha düşük (ayırt edici) bir ilişki beklenir ve beklentiler veri toplanmadan önce yazılır. Ölçek bir kişi hakkında karar vermek için kullanılacaksa test-tekrar test güvenirliği de eklenir.
7. Karşılaştırma yapılacaksa ölçme değişmezliği
Türkçe sürümle toplanan puanlar özgün dildeki örneklemin puanlarıyla karşılaştırılacaksa (ör. “Türk öğrencilerin kaygı ortalaması daha yüksek”), önce iki sürümün aynı yapıyı aynı ölçekte ölçtüğü gösterilmelidir. ITC (2018), puanların topluluklar arasında ancak puanın raporlandığı ölçekte değişmezlik düzeyi kurulduktan sonra karşılaştırılmasını ister. Bu kanıt çok gruplu doğrulayıcı faktör analiziyle, yapısal, metrik ve skaler değişmezlik basamaklarıyla toplanır (Vandenberg ve Lance, 2000).
- Yapısal değişmezlik: iki grupta aynı faktör sayısı ve aynı madde-faktör ilişkileri geçerlidir.
- Metrik değişmezlik: faktör yükleri de gruplar arasında eşittir; ilişkiler bu düzeyde karşılaştırılabilir.
- Skaler değişmezlik: madde kesişimleri de eşittir; ortalamalar ancak bu düzeyde karşılaştırılabilir.
Ölçek yalnız Türkiye’deki bir örneklemde kullanılacaksa kültürler arası değişmezlik gerekmez; ama aynı ölçekle örneğin kadın ve erkek katılımcıların ortalamaları karşılaştırılacaksa aynı mantık bu gruplar için de geçerlidir.
8. Belgeleme
Süreç adım adım raporlanır: çevirmenlerin nitelikleri, birleştirme ve panel kararları, değiştirilen maddeler ve gerekçeleri, ön denemenin bulguları. Beaton vd. (2000) bu belgelerin özgün ölçeğin geliştiricisine ya da uyarlamayı izleyen kişiye gönderilmesini de önerir. Belgeleme, okurun “bu madde neden özgün metinden farklı?” sorusunu yanıtlar.
Örnek: kurgusal bir ölçeğin Türkçeye uyarlanma planı
Bir araştırmacı, İngilizce geliştirilmiş, tek boyutlu, 8 maddelik ve beş basamaklı bir “çevrim içi ders yorgunluğu” ölçeğini üniversite öğrencileri için Türkçeye uyarlamak istiyor (ölçek ve maddeler öğretici amaçla kurgulanmıştır). Yazardan izin alındıktan sonra plan şöyle yürür:
- Biri eğitim psikolojisi bilen, öteki konuyla ilgisi olmayan iki çevirmen birbirinden bağımsız çeviri yapar; ayrılıklar bir toplantıda tek metinde birleştirilir.
- Ana dili İngilizce olan ve özgün ölçeği görmemiş iki çevirmen Türkçe metni geri çevirir.
- Panel (bir ölçme uzmanı, iki eğitim bilimci, bir dil uzmanı ve dört çevirmen) bütün sürümleri inceler.
- Son öncesi sürüm, hedef kitleden 30 öğrenciyle bilişsel görüşmeli bir ön denemede sınanır.
- Son sürüm asıl örnekleme uygulanır; tek boyutlu yapı DFA ile sınanır, α ve ω kendi örneklemde hesaplanır, mevcut bir Türkçe tükenmişlik ölçeğiyle orta ya da yüksek, sosyal beğenirlik ölçeğiyle düşük bir ilişki beklendiği önceden yazılır.
Panel ve ön deneme şu kararları üretir:
| Madde (özgün anlamı) | Karar | Sorun (eşdeğerlik türü) |
|---|---|---|
| 3. Art arda yapılan çevrim içi derslerden sonra tükenmiş hissederim (“back-to-back”) | Deyimin anlamı (“art arda”) korunur | Çevirilerden biri deyimi sözcük sözcük (“sırt sırta”) aktarmış ve anlamsız bir ifade üretmiş (deyimsel) |
| 5. Bir oturuma daha katılmak beni bezdirir (“session”) | Madde metninde “oturum” yerine “ders” kullanılır | Ön denemede öğrencilerin bir kısmı “oturum”u toplantı olarak anlamış (anlamsal) |
| 6. Bir derse daha katılmaktansa kar küremeyi yeğlerim | Yazarın onayıyla yaygın bir ev işiyle değiştirilir; değişiklik belgelenir | Katılımcıların çoğu bu deneyimi yaşamamış; madde yorgunluktan çok deneyimi ölçüyor (deneyimsel) |
| Yanıt seçeneklerinin orta noktası | Orta noktada “Ne katılıyorum ne katılmıyorum” kullanılır | Bir çeviri orta noktayı “kararsızım” yapmış (anlamsal) |
| Yönerge | Zaman çerçevesi geri eklenir | Bir çeviride “Son iki hafta” zaman çerçevesi düşmüş (anlamsal) |
Bu planda geri çeviri 6. maddedeki sorunu yakalamaz: madde doğru çevrilmiştir ve geri çevirisi kusursuzdur. Sorunu ancak panel ve ön deneme görür. Uyarlamanın neden yalnız çeviri olmadığını gösteren de budur.
Ölçme aracının tezin yöntem bölümünde nasıl tanıtılacağı (kaynak, madde sayısı, puanlama, uyarlama çalışması ve kendi örneklemdeki katsayılar) tez yöntem bölümü yazısında anlatılır.
Sık yapılan hatalar
Aşağıdaki altı hata sırasıyla çeviri, geri çeviri, yapı sınaması, belgeleme, güvenirlik ve kültürler arası karşılaştırma adımlarına aittir.
- Ölçeği tek başına çevirip kullanmak. Tek çevirmenin çevirisi, uzman incelemesi ve ön deneme olmadan, kanıtsız yeni bir araçtır.
- Geri çeviriyi tek kanıt saymak. Geri çevirinin özgün metne benzemesi, Türkçe metnin anlaşılır ve doğal olduğunu göstermez.
- Yapıyı uyarlamada yeniden keşfetmek. Özgün yapı biliniyorken doğrudan açıklayıcı faktör analizi yapıp çıkan yapıyı “Türkçe ölçeğin yapısı” diye sunmak, karşılaştırılabilirliği bozar. Önce özgün yapı DFA ile sınanır.
- Değişiklikleri belgelememek. Madde çıkarmak, madde metnini değiştirmek ya da yanıt basamak sayısını değiştirmek ölçeği başka bir araca dönüştürür; her değişiklik gerekçesiyle raporlanır.
- Uyarlama çalışmasının katsayısını kendi katsayınız saymak. Uyarlanmış bir ölçeği kullanan her çalışma güvenirliği kendi örnekleminde yeniden hesaplar.
- Değişmezlik sınamadan kültürleri karşılaştırmak. Türkçe ve özgün sürümün ortalamalarını karşılaştırmak, iki sürümün aynı ölçekte ölçtüğü gösterilmeden yanıltıcıdır.
Uyarlama çalışmasının analiz planını, örneklem gerekçesini ya da DFA sonuçlarını bir uzmanla gözden geçirebilirsiniz. Uzmanla Çalış analiz ve yöntem desteğidir; tezi ya da bölümlerini yazmak, bulguları yorumlamak ve savunmak araştırmacının kendi işidir. Uyarlama bir tez, makale ya da proje için yapılıyorsa analizin kapsamı ve teslim edilenler ölçek geliştirme ve uyarlama desteği sayfasında anlatılır.
Sık sorulan sorular
Ölçek uyarlama ile ölçek çevirisi aynı şey mi?
Hayır. Çeviri metnin dilsel anlamını aktarır; uyarlama ise yapının hedef kültürdeki karşılığına karar vermeyi, çeviri desenini, uzman incelemesini, ön denemeyi ve psikometrik sınamayı kapsar. Çeviri uyarlamanın bir adımıdır.
Türkçe uyarlaması olan bir ölçeği yeniden uyarlamam gerekir mi?
Genellikle hayır. Mevcut uyarlamayı kullanır, özgün ölçeğe ve Türkçe uyarlamaya birlikte atıf yaparsınız; güvenirliği kendi verinizde hesaplarsınız. Kitleniz uyarlamanın yapıldığı kitleden belirgin biçimde farklıysa boyut yapısını kendi örnekleminizde DFA ile yeniden sınamanız önerilir.
İki dili bilen katılımcılara iki formu uygulamak gerekli mi?
Bazı uyarlama çalışmalarında kullanılan bir ek adımdır; ITC kılavuzu da iki dilli katılımcıları yönerge ve maddelerin eşdeğerliği hakkında bilgi veren bir kaynak olarak anar. Sınırları da vardır: iki dili bilenler hedef kitleyi temsil etmeyebilir ve iki form arasındaki korelasyon, puanların aynı sırayı izlediğini gösterir ama aynı düzeyde olduğunu göstermez. Bu adım uzman panelinin ve DFA’nın yerini tutmaz.
Uyarlamada AFA mı, DFA mı yapılır?
Özgün ölçeğin yapısı biliniyorsa önce DFA yapılır, çünkü amaç o yapının Türkçe sürümde de geçerli olup olmadığını sınamaktır. DFA modeli belirgin biçimde uymazsa ve yapıyı açıklayıcı faktör analiziyle yeniden incelemek gerekirse, bulunan yapı yeni bir örneklemde doğrulanır.
Uyarlama sırasında madde çıkarabilir miyim?
Çıkarabilirsiniz, ama çıkan ölçek artık özgün ölçeğin birebir uyarlaması değildir. Madde çıkarma kuramsal ve görgül gerekçeyle yapılır, raporda açıkça yazılır ve sonuçlar özgün ölçekle karşılaştırılırken bu fark hesaba katılır.
Ön deneme için kaç kişi gerekir?
Beaton vd. (2000) bilişsel sorgulamalı ön deneme için 30–40 kişi önerir. Bu sayı formun anlaşılırlığını sınamak içindir; yapı geçerliği ve güvenirlik için asıl örneklem çok daha büyük olur ve büyüklüğü modelin karmaşıklığına göre planlanır.
- #olcek-uyarlama
- #olcek-gelistirme
- #psikometri
- #gecerlik
- #anket-hazirlama
Bilimsel inceleme
Makine öğrenmesi ve biyoistatistik alanlarında çalışır; sağlık, fen ve sosyal bilimlerde disiplinlerarası araştırmalarda istatistik danışmanlığı yürütür.
Kaynakça
- Beaton, D. E., Bombardier, C., Guillemin, F., & Ferraz, M. B. (2000). Guidelines for the process of cross-cultural adaptation of self-report measures. Spine, 25(24), 3186–3191.
- Brislin, R. W. (1970). Back-translation for cross-cultural research. Journal of Cross-Cultural Psychology, 1(3), 185–216.
- Guillemin, F., Bombardier, C., & Beaton, D. (1993). Cross-cultural adaptation of health-related quality of life measures: Literature review and proposed guidelines. Journal of Clinical Epidemiology, 46(12), 1417–1432.
- Holgado-Tello, F. P., Chacón-Moscoso, S., Barbero-García, I., & Vila-Abad, E. (2010). Polychoric versus Pearson correlations in exploratory and confirmatory factor analysis of ordinal variables. Quality & Quantity, 44(1), 153–166.
- International Test Commission. (2018). ITC guidelines for translating and adapting tests (second edition). International Journal of Testing, 18(2), 101–134.
- Vandenberg, R. J., & Lance, C. E. (2000). A review and synthesis of the measurement invariance literature: Suggestions, practices, and recommendations for organizational research. Organizational Research Methods, 3(1), 4–70.
- Wild, D., Grove, A., Martin, M., Eremenco, S., McElroy, S., Verjee-Lorenz, A., & Erikson, P. (2005). Principles of good practice for the translation and cultural adaptation process for patient-reported outcomes (PRO) measures: Report of the ISPOR Task Force for Translation and Cultural Adaptation. Value in Health, 8(2), 94–104.
- Willis, G. B. (2005). Cognitive interviewing: A tool for improving questionnaire design. Sage.
Kendi verinizde görün
Psychometric Studio ücretli planlarda açıktır; ücretsiz planda kapalıdır. Planları inceleyin
İlgili yazılar
Araştırma Yöntemleri
Ayırt Edici Geçerlik: Fornell-Larcker ve HTMT
Ayırt edici geçerlik, farklı yapıları ölçen puanların gerçekten ayrıştığını gösterir. Fornell-Larcker ölçütü, HTMT oranı, eşikler ve raporlama örnekle.
Basira ·
Araştırma Yöntemleri
Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) Nedir? Uyum İndeksleri
Doğrulayıcı faktör analizi, kuramdan gelen faktör yapısını veriyle sınar. Model kurma, kestirim, CFI, TLI, RMSEA, SRMR ve eşiklerin sınırları.
Basira ·
Araştırma Yöntemleri
Kapsam Geçerliği: Lawshe Yöntemi, KGO ve KGİ Hesabı
Kapsam geçerliği Lawshe yöntemiyle nasıl ölçülür: KGO ve KGİ formülü, 12 uzmanlı panelde elle hesap ve kesin binom dağılımından gelen kritik değerler.
Basira ·