Anket Nasıl Hazırlanır? Adım Adım Soru, Ölçek ve Pilot
Basira Editör Ekibi · · 13 dk okuma
Bilimsel inceleme: Doç. Dr. Hasan Yıldırım ·
- #anket-hazirlama
- #olcek-gelistirme
- #olcek-turleri
- #likert-olcegi
- #veri-kaynaklari
Anahtar çıkarımlar
- Anket araştırma sorusundan geriye doğru kurulur: her soru bir değişkeni ölçer, her değişken bir hipoteze ve analiz planındaki bir teste bağlanır. Analizde kullanılmayacak soru sorulmaz.
- Geçerlik ve güvenirlik kanıtı olan hazır bir ölçek, yeni yazılmış sorulardan önce gelir. Başka dilden alınan ölçek izinle ve çeviri-geri çeviriyle uyarlanır; Türkçe sürümün kanıtı ayrıca raporlanır.
- Her soru tek bir şeyi, yönlendirmeden ve belirli bir zaman dilimi içinde sorar. Seçenekler birbirini dışlar ve bütün olası yanıtları kapsar.
- Ölçme düzeyi soru yazılırken belirlenir: tek bir Likert maddesi sıralıdır; sayısal bilgi gruplanmadan sorulursa sonradan gruplanabilir, gruplanmış yanıt ise sayıya geri çevrilemez.
- Form; KVKK aydınlatması, etik kurul onayı, bilişsel görüşme ve pilot uygulamadan sonra sahaya çıkar. Pilotta süre, eksik yanıt ve veri dışa aktarımı da sınanır.
İçindekiler
Anket, araştırma sorusunun gerektirdiği bilgiyi katılımcılardan aynı sorular ve aynı yanıt seçenekleriyle toplayan bir ölçme aracıdır. Bilimsel bir anket nasıl hazırlanır? Araştırma sorusu ölçülecek değişkenlere çevrilir, her değişken için hazır bir ölçek ya da yeni sorular seçilir, sorular tek anlamlı yazılır, yanıt biçimi analiz planına göre belirlenir ve form pilot uygulamayla sınandıktan sonra kullanılır.
Bu yol haritası süreci on bir adımda anlatır. İlk yedi adım masa başında, son dördü sahaya çıkmadan hemen önce ve sahada atılır. Anketten gelen verinin analizi bu yazının konusu değildir; analizin nasıl planlanacağı tez istatistik analizi yol haritasındadır.
Anket hazırlamanın adımları nelerdir?
| Adım | Ne yapılır? | Çıktı |
|---|---|---|
| 1. Araştırma sorusu ve değişkenler | Soru, ölçülecek değişkenlere ayrılır | Değişken listesi |
| 2. Hazır ölçek ya da yeni soru | Her değişken için mevcut araçlar taranır; gerekirse uyarlanır | Ölçek listesi, izinler |
| 3. Soru yazımı | Yeni sorular tek anlamlı yazılır | Soru taslağı |
| 4. Yanıt biçimi | Kapalı, açık, Likert ya da sıralama seçilir | Seçenekleriyle sorular |
| 5. Ölçme düzeyi ve analiz planı | Her sorunun düzeyi ve analizdeki yeri yazılır | Kod kitabı taslağı |
| 6. Sıra ve düzen | Bölümler, geçişler ve yönergeler kurulur | Form taslağı |
| 7. Demografik sorular ve KVKK | Yalnız gerekli kişisel bilgiler sorulur; metinler hazırlanır | Aydınlatma ve onam metni |
| 8. Çevrim içi araç | Form araca kurulur, dışa aktarım denenir | Çalışan form |
| 9. Etik kurul | Başvuru formun pilot öncesi sürümüyle yapılır; pilotta esaslı değişiklik çıkarsa kurula bildirilir (kuruma göre değişir) | Onay |
| 10. Bilişsel görüşme ve pilot | Sorular katılımcı gözüyle ve küçük bir grupla sınanır | Düzeltilmiş form |
| 11. Uygulama ve yanıt oranı | Davet ve hatırlatmalar gönderilir, yanıtlar izlenir | Ham veri ve yanıt oranı |
Adımlar her zaman bu sırayla ilerlemez: pilotta çıkan bir sorun sizi 3. ya da 4. adıma geri götürebilir. Etik kurulun pilotu da kapsayıp kapsamadığı kurumdan kuruma değişir.
Neyi ölçeceğinize nasıl karar verirsiniz?
Adım 1: Araştırma sorusunu değişkenlere çevirin
Anket yazmaya sorulardan değil, araştırma sorusundan başlanır. Örnek bir tez sorusu: “Üniversite öğrencilerinde günlük akıllı telefon kullanım süresi ile akademik erteleme arasında ilişki var mı; bu ilişki sınıf düzeyine göre değişiyor mu?” Bu sorudan üç değişken çıkar: kullanım süresi, akademik erteleme ve sınıf düzeyi. Her biri için rolünü (bağımlı ya da bağımsız değişken), tanımını ve nasıl ölçüleceğini yazın. Değişken türleri istatistiksel değişkenler yazısında anlatılır.
Listeye yalnız hipotezlerinizde ya da örneklemi tanıtmak için kullanacağınız değişkenler girer. “Belki ilginç bir şey çıkar” diye eklenen her soru formu uzatır ve sonradan çoklu karşılaştırma sorununa dönüşür.
Sık hata: Önce soruları yazıp araştırma sorusunu sonradan onlara uydurmak.
Adım 2: Hazır ölçek mi, yeni soru mu?
Akademik erteleme gibi soyut bir yapı tek bir soruyla ölçülmez; geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmış çok maddeli bir ölçekle ölçülür. Böyle bir ölçek varsa yeni soru yazmak yerine onu kullanmak hem bulgularınızı önceki çalışmalarla karşılaştırılabilir kılar hem de ölçme kanıtını hazır getirir. Yeni ölçek geliştirmek madde havuzu, uzman görüşü, açıklayıcı faktör analizi ve güvenirlik çalışması gerektiren ayrı bir araştırmadır.
Hazır ölçeği kullanırken üç şeye dikkat edin:
- İzin. Ölçeği geliştiren ya da Türkçeye uyarlayan yazardan genellikle yazılı izin alınır. Ölçeğin yayımlandığı makale kullanım koşulunu belirtiyorsa ona uyulur; ticari lisanslı ölçekler ayrıca satın alınır. İzin yazışması etik kurul başvurusuna eklenir.
- Uyarlama. Başka dilde geliştirilmiş bir ölçeği kendiniz çevirip kullanmak, onu yeni bir ölçek gibi kanıtsız bırakır. Beaton vd. (2000) kültürler arası uyarlama için şu aşamaları önerir: iki bağımsız ileri çeviri, çevirilerin birleştirilmesi, özgün ölçeği görmemiş çevirmenlerce kaynak dile geri çeviri, uzman kurulunun bütün sürümleri karşılaştırması ve hedef kitleyle ön deneme. Geri çeviri, anlamın kaybolduğu maddeleri bulmanın yoludur; tek başına uyarlamanın kanıtı değildir.
- Bütünlük. Geçerlik kanıtı ölçeğin bütününe aittir. Madde çıkarmak, madde metnini değiştirmek ya da yanıt seçeneklerini 7’den 5’e indirmek ölçeği başka bir araca dönüştürür; bunu yaptıysanız raporda belirtin ve güvenirlik analizini kendi verinizde yeniden yapın.
Ölçeğin kimde geliştirildiğine de bakın: liseli örneklemde geliştirilmiş bir ölçek üniversite öğrencilerinde aynı biçimde işlemeyebilir.
Sık hata: Bir ölçeğin “geçerli ve güvenilir” olduğunu yazıp kendi örnekleminizde güvenirliği hiç raporlamamak. Güvenirlik ölçeğin değil, belirli bir örneklemdeki puanların özelliğidir.
Sorular nasıl yazılır?
Adım 3: Soruları tek anlamlı yazın
Katılımcı bir soruyu yanıtlarken onu anlar, gereken bilgiyi hatırlar, bir yargıya varır ve yargısını verilen seçeneklerden birine yerleştirir (Tourangeau vd., 2000; Willis, 2005). Kötü yazılmış bir soru bu aşamalardan birini bozar ve yanıt, ölçmek istediğiniz şeyi değil sorunun kusurunu yansıtır. Podsakoff vd. (2003) belirsiz ifadeleri ve karmaşık soruları ortak yöntem yanlılığının kaynakları arasında sayar.
| Kusur | Kötü örnek | Düzeltilmiş |
|---|---|---|
| Çift namlulu soru | ”Dersler ilgi çekici ve faydalıydı.” | İki ayrı madde: “Dersler ilgi çekiciydi.” ve “Dersler faydalıydı.” |
| Yönlendirme | ”Çoğu uzman gibi siz de telefonun derse zarar verdiğini düşünüyor musunuz?" | "Telefon kullanımının derslerinize etkisini nasıl değerlendirirsiniz?” (çok olumsuz … çok olumlu) |
| Olumsuz ve çift olumsuz ifade | ”Ödevlerimi son güne bırakmamaya dikkat etmem." | "Ödevlerimi son güne bırakırım.” |
| Belirsiz zaman ve sıklık | ”Telefonunuzu sık kullanır mısınız?" | "Geçen hafta ders dışında telefonunuzu günde ortalama kaç dakika kullandınız?” |
| Varsayım içeren soru | ”Ders çalışırken telefonda hangi uygulamaları açıyorsunuz?” | Önce filtre: “Ders çalışırken telefonunuzu kullanır mısınız?” Evet diyenlere ikinci soru |
| Terim ve kısaltma | ”Prokrastinasyon düzeyinizi değerlendirin." | "İşlerimi son ana bırakırım.” |
“Sık”, “düzenli”, “son zamanlarda” gibi sözcükler her katılımcıda başka bir sıklığa ya da döneme karşılık gelir. Zaman dilimini (“son 30 gün”, “geçen hafta”) ve birimi (“dakika”, “kez”) soruda açıkça yazın.
Sık hata: Olumsuz ifadeyi yalnızca “dikkatli okunsun” diye kullanmak. van Sonderen vd. (2013) ters yazılmış maddelerin yanıt yanlılığını önleme amacına ulaşmadığını, buna karşılık dikkatsiz ya da kafası karışan katılımcılarda ölçme hatası eklediğini savunur. Hazır bir ölçekteki ters maddeler ise olduğu gibi kalır ve analizden önce ters kodlanır.
Adım 4: Yanıt biçimini seçin
| Biçim | Örnek | Verinin ölçme düzeyi | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Kapalı, tek seçim | Sınıfınız: 1, 2, 3, 4 | İsimsel ya da sıralı | Seçenekler birbirini dışlar ve bütün yanıtları kapsar |
| Kapalı, çok seçim | Kullandığınız uygulamalar (birden çok işaretlenebilir) | Her seçenek ayrı bir evet / hayır değişkeni | ”Hiçbiri” seçeneğini unutmayın |
| Likert tipi madde | ”İşlerimi son ana bırakırım.” (1 = Hiç katılmıyorum … 5 = Tamamen katılıyorum) | Tek madde sıralı | Bütün seçenekler sözel olarak adlandırılır |
| Sayısal açık uçlu | ”Günde ortalama kaç dakika?” | Oranlı | Birim ve zaman dilimi yazılır; geçerli aralık tanımlanır |
| Sıralama | Beş etkeni önem sırasına göre dizin | Sıralı; yanıtlar birbirine bağımlı | Seçenek az tutulur; analizi zordur |
| Açık uçlu metin | ”Ders çalışırken dikkatinizi en çok ne dağıtır?” | Nitel; kodlanması gerekir | Az sayıda tutulur; kodlama planı önceden yazılır |
Kaç seçenek? Likert tipi maddelerde 5 ve 7 seçenek yaygındır. Preston ve Colman (2000) iki, üç ve dört seçenekli derecelendirme ölçeklerinin güvenirlik, geçerlik ve ayırt edicilik bakımından en zayıf sonuçları verdiğini bulmuştur. Krosnick (1999) bütün seçeneklerin yalnız sayıyla değil sözcükle de adlandırılmasının güvenirliği artırdığını aktarır. Hazır bir ölçek kullanıyorsanız seçenek sayısı ölçeğin özgün biçimiyle aynı kalır.
Orta nokta konmalı mı? Evrensel bir yanıt yoktur. Orta nokta konmadığında gerçekten kararsız olan katılımcı bir yöne zorlanır; konduğunda bazı katılımcılar soruyu düşünmeden ortayı seçebilir (Krosnick, 1999). İki durumu ayırın: “Kararsızım” ölçeğin ortasıdır, “Fikrim yok” ya da “Bu durum bana uymuyor” ise ölçeğin parçası değildir. İkincisi ölçeğin dışında, ayrı bir seçenek olarak verilir ve analizde eksik değer olarak kodlanır.
Onaylama eğilimi. “Katılıyorum / katılmıyorum” biçimindeki maddelerde bazı katılımcılar içerikten bağımsız olarak katılma yönünde yanıt verir (Krosnick, 1999). Yeni soru yazarken, mümkünse doğrudan yapıyı soran seçenekler (“hiç”, “nadiren”, “bazen”, “sık sık”, “her zaman”) kullanın.
Adım 5: Ölçme düzeyini analiz planıyla eşleştirin
Her sorunun ölçek düzeyi (isimsel, sıralı, aralıklı ya da oranlı) soru yazılırken belirlenir, çünkü kullanılacak testi doğrudan etkiler. Bu kararın iki pratik kuralı vardır:
- Sürekli bilgiyi gruplamadan sorun. Yaşı ya da kullanım süresini sayı olarak sorarsanız analizde istediğiniz gibi gruplayabilirsiniz; “1–2 saat, 2–4 saat” diye sorarsanız ortalamayı doğru hesaplayamazsınız (aralık orta noktalarıyla yaklaşık bir değer bulunur). Gruplamak zorundaysanız aralıklar çakışmaz ve arada boşluk kalmaz: “1–2 saat, 2–4 saat” yerine “60 dakikadan az, 60–119 dakika, 120 dakika ve üzeri”.
- Tek madde ile toplam puanı ayırın. Tek bir Likert maddesi sıralıdır; iki grubu böyle bir maddede karşılaştırırken Mann-Whitney U testi birincil testtir. Çok maddeli bir ölçeğin toplam ya da ortalama puanı çok sayıda değer alır ve çoğu zaman sürekli kabul edilir; puan belirgin biçimde normal dışı değilse iki grupta varsayılan test Welch t-testidir. Hangi testin hangi durumda seçildiği istatistiksel test seçimi rehberindedir.
Bu adımın çıktısı bir kod kitabı taslağıdır: her soru için kısa değişken adı, soru metni, yanıt seçenekleri ve sayısal kodları, ölçek düzeyi, eksik değer kodu, ters puanlanıp puanlanmadığı ve hangi hipotezde kullanılacağı. Formda karşılığı olmayan bir hipotez ya da hipotezde karşılığı olmayan bir soru bu tabloda hemen görünür.
Form nasıl düzenlenir?
Adım 6: Soruları sıralayın ve formu düzenleyin
- Kolaydan zora, genelden özele. İlk sorular kolay ve konuyla ilgili olur; katılımcının ilk ekranda bırakmasına yol açacak hassas sorular başa konmaz.
- Bölümler halinde. Aynı konudaki sorular ve aynı yanıt biçimini kullanan maddeler bir araya toplanır; her bölümün başına bir cümlelik yönerge konur.
- Ölçeklerin kendi sırası. Hazır ölçeklerin madde sırası değiştirilmez. Podsakoff vd. (2003), aynı kaynaktan ölçülen yordayıcı ile sonuç değişkenini formda birbirinden ayırmayı ortak yöntem yanlılığını azaltan yollar arasında sayar.
- Seçenek sırası. Görsel olarak sunulan uzun listelerde katılımcılar ilk seçenekleri daha sık seçebilir (Krosnick, 1999). Sırası anlam taşımayan seçenekler (uygulama listesi gibi) çevrim içi formda rastgele sıralanabilir; sıralı seçenekler ise her zaman aynı yönde verilir.
- Atlama mantığı. Filtre sorusuna “hayır” diyen katılımcı, kendisine uymayan sorulara hiç gelmez.
- Süre. Giriş metninde yazdığınız tahmini süre pilotta ölçülür.
Adım 7: Demografik soruları ve KVKK metinlerini hazırlayın
Demografik sorular örneklemi tanıtmak ve hipotezlerde kullanılmak için sorulur; ikisine de girmeyen bilgi istenmez. Genellikle formun sonuna konur. Katılım ölçütü olan bilgiler (ör. 18 yaşından büyük olmak ya da belirli bir bölümde okumak) ise başta sorulur ve ölçütü karşılamayan katılımcı formun sonuna yönlendirilir. Cinsiyet ve benzeri sorularda “Belirtmek istemiyorum” seçeneği eksik veriyi azaltır.
Küçük bir grupta birkaç demografik bilgi bir araya geldiğinde kişiyi tanınır kılabilir: bir bölümdeki tek yabancı uyruklu dördüncü sınıf öğrencisi gibi. Ad, e-posta ya da öğrenci numarası istemeseniz bile böyle bir birleşim veriyi kişisel veri yapabilir. Bu durumda kategorileri genişletin ya da o bilgiyi hiç sormayın.
Aşağıdaki açıklama genel bilgidir, hukuki tavsiye değildir. Türkiye’de kişisel verilerin işlenmesi 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’na (KVKK) tabidir; kimliği belirli ya da belirlenebilir bir kişiye ait her bilgi kişisel veridir. Kişisel veri toplanan bir ankette iki ayrı metin söz konusudur:
- Aydınlatma metni. Verilerin kim tarafından, hangi amaçla ve hangi yolla toplandığını, kimlere aktarılabileceğini, hukuki sebebini ve katılımcının haklarını bildirir. Veri toplanırken yapılır; katılımcının onayına bağlı değildir.
- Açık rıza. Belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan onaydır. Hangi durumda gerektiği, verinin türüne ve işleme amacına bağlıdır. Sağlık bilgisi gibi özel nitelikli kişisel veriler kanunda daha sıkı korunur.
Araştırma etiğinin istediği bilgilendirilmiş onam bu iki metinle aynı şey değildir. Metinler formun ilk sayfasında yer alabilir; ama Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun 18 Şubat 2026 tarihli ilke kararına göre, açık rızaya dayalı veri işlemede aydınlatma ve açık rıza metinleri farklı başlıklar altında, alt alta ve her biri için ayrı beyanla düzenlenir; aydınlatma metnindeki ifadeler için onay istenmez, en çok okunduğuna dair geri bildirim alınabilir (Kişisel Verileri Koruma Kurumu, 2026). Hangi metnin nasıl yazılacağını kurumunuzun kişisel verilerin korunması birimine ve etik kuruluna danışın. Verinin hangi koşullarda kişisel veri olmaktan çıktığı veri ve veri kaynakları yazısının etik izin bölümünde kısaca anlatılır.
Sık hata: Analizde kullanılmayacak kimlik bilgilerini (ad soyad, telefon) “ne olur ne olmaz” diye istemek.
Veri toplamadan önce ne yapılır?
Adım 8: Çevrim içi aracı seçin ve formu kurun
Google Forms, Microsoft Forms, LimeSurvey, Qualtrics gibi araçların hangisini seçeceğiniz kurumunuzun lisansına ve şu sorulara bağlıdır:
- Atlama mantığı, zorunlu soru ayarı ve seçeneklerin rastgele sıralanması destekleniyor mu?
- Yanıtlar sayısal kodlarla ve değişken adlarıyla dışa aktarılabiliyor mu (CSV, SPSS)? Yalnız seçenek metinleri geliyorsa yeniden kodlama gerekir.
- Veriler hangi ülkedeki sunucuda tutuluyor? Bu bilgi aydınlatma metnine girer ve yurt dışına aktarım KVKK’da ayrıca düzenlenmiştir.
- IP adresi ya da e-posta kendiliğinden kaydediliyor mu? Anonim dediğiniz bir ankette bu ayarlar kapatılır.
- Form telefon ekranında rahat okunuyor mu?
Bütün soruları zorunlu yapmak eksik veriyi azaltır gibi görünür ama katılımcının formu yarıda bırakmasına ya da rastgele işaretlemesine yol açabilir; etik kurullar genellikle katılımcının istemediği soruyu boş bırakabilmesini bekler. Kurumunuzun formunu kontrol edin. Dikkat kontrol maddesi (ör. “Bu maddede ‘Katılıyorum’u işaretleyin”) kullanacaksanız, kontrolü geçemeyen yanıtların ne olacağını önceden analiz planına yazın.
Adım 9: Etik kurul onayını alın
İnsanlardan anketle veri toplayan bir araştırma, veri toplanmadan önce etik kurul onayı alır. Birçok derginin yazım kuralı da anketle veri toplanan araştırmalarda etik kurul izninin makalede belirtilmesini ister; hedef derginizin kurallarına bakın. Başvuruda genellikle araştırmanın amacı ve yöntemi, formun başvuru sürümü, aydınlatma ve onam metinleri, ölçek izinleri ve örneklem gerekçesi istenir. Kitle ve örneklemin tanımı ve kaç katılımcı gerektiği bu aşamada hazır olmalıdır: kimlerden nasıl örneklem alınacağı örnekleme yöntemleri, kaç yanıt gerektiği ise örneklem büyüklüğü hesaplama yazısındadır.
Anket bir okulda, hastanede ya da kurumda uygulanacaksa o kurumdan ayrıca izin alınır. Onaydan sonra formda yapılan esaslı bir değişikliğin kurula bildirilip bildirilmeyeceği kurumunuzun yönergesinde yazar.
Adım 10: Bilişsel görüşme ve pilot uygulama yapın
Formu sınamanın iki aşaması vardır ve ikisi farklı sorunları yakalar.
Bilişsel görüşme, hedef kitleye benzeyen birkaç kişiyle bire bir yapılır. Katılımcı soruları yanıtlarken aklından geçeni sesli söyler ya da görüşmeci her sorudan sonra yoklama soruları sorar: “Bu soruda ‘ders dışında’ derken neyi düşündünüz?”, “Bu yanıta nasıl karar verdiniz?” (Willis, 2005). Görüşmeler küçük turlar halinde yapılır; her turdan sonra sorular düzeltilir ve düzeltilmiş sürüm bir sonraki turda denenir. Amaç sayı toplamak değil, sorunun katılımcıda sizin kastettiğiniz anlama gelip gelmediğini görmektir.
Pilot uygulama, formun son hâlinin hedef kitleden küçük bir gruba gerçek koşullarda uygulanmasıdır. Pilotta şunlara bakın:
- Tamamlama süresinin ortancası, giriş metninde yazdığınız süreyle uyuşuyor mu?
- Hangi sorular sık boş bırakılmış, hangi sayfada form yarıda bırakılmış?
- Neredeyse herkesin aynı seçeneği işaretlediği (taban ya da tavan etkisi gösteren) madde var mı?
- “Diğer (belirtiniz)” yanıtlarından yeni bir seçenek çıkıyor mu?
- Dışa aktarılan dosya kod kitabıyla uyuşuyor mu; analiz planındaki adımlar bu dosyayla çalışıyor mu?
Pilot hipotez sınamak için değil, formu sınamak için yapılır. Pilot verisinde iç tutarlılığa bakılabilir ama küçük örneklemde katsayının güven aralığı geniştir. Pilot katılımcıları genellikle asıl örnekleme alınmaz; alınacaksa bu karar önceden yazılır.
Sık hata: Pilotu yalnız araştırma ekibindeki arkadaşlarla yapmak. Konuyu bilen biri, katılımcının takılacağı soruyu fark etmez.
Anket nasıl uygulanır?
Adım 11: Uygulayın, yanıt oranını izleyin, hatırlatma gönderin
Davet metni kısa olur: araştırmayı kimin, hangi amaçla yaptığını, formun kaç dakika sürdüğünü, katılımın gönüllü olduğunu ve verinin nasıl korunacağını söyler. Posta ve elektronik anketlerde yanıt oranını artıran yöntemleri inceleyen Cochrane derlemesinin 2023 güncellemesi, katılımcıyla anketten önce iletişim kurmanın ve formu kısa tutmanın yanıt oranını artırdığını bildirir (Edwards vd., 2023). Hatırlatmaların sayısı ve aralığı önceden planlanır; aynı kişiye sınırsız ileti gönderilmez.
Yanıt oranını (davet edilen ya da ulaşılan kişilere göre yanıt verenlerin oranı) ve tamamlanmamış formların sayısını raporlayın. Yüksek yanıt oranı tek başına yanlılığın olmadığını göstermez: Groves ve Peytcheva (2008) yanıt oranı ile yanlılık arasındaki ilişkinin zayıf olduğunu bulmuştur. Bu yüzden yanıt verenlerin bilinen özelliklerini (sınıf, bölüm, cinsiyet dağılımı) kitlenin bilinen dağılımıyla karşılaştırın. Yanıtsızlığın örneklemeye etkisi örnekleme yöntemleri yazısında, beklenen yanıtsızlığa göre davet sayısını büyütmek ise örneklem büyüklüğü hesaplama yazısında anlatılır; yanıt oranının ayrıntısı veri ve veri kaynakları yazısının birincil veri bölümündedir.
Veri toplama bitince ham dosyayı değiştirmeden saklayın; temizlik ve ters kodlama bir kopya üzerinde, kayıt tutularak yapılır.
Anket hazırlama kontrol listesi
Tasarım
- Araştırma sorusu değişkenlere çevrildi; her değişkenin rolü yazıldı.
- Her değişken için hazır ölçek tarandı; kullanılacak ölçeklerin izni alındı.
- Başka dilden alınan ölçek çeviri-geri çeviri ve uzman incelemesiyle uyarlandı ya da Türkçe uyarlaması kaynağıyla belirtildi.
- Formdaki her soru bir hipoteze ya da örneklemin tanıtımına bağlı.
Soru ve yanıt biçimi
- Hiçbir soru iki şeyi birden sormuyor; yönlendirici ve çift olumsuz ifade yok.
- Zaman dilimi ve birimler soruda yazılı.
- Seçenekler birbirini dışlıyor ve bütün yanıtları kapsıyor; gerektiğinde “Diğer” ve “Hiçbiri” var.
- Likert maddelerinde bütün seçenekler adlandırıldı; “Fikrim yok” ölçeğin dışında.
- Her sorunun ölçek düzeyi ve sayısal kodları kod kitabında.
Form ve izinler
- Hassas ve demografik sorular sonda; katılım ölçütü başta.
- Aydınlatma metni, onam metni ve gerekiyorsa açık rıza metni ilk sayfada; aydınlatma ile açık rıza ayrı başlık ve ayrı beyanla.
- Gereksiz kimlik bilgisi istenmiyor; aracın IP ve e-posta kayıt ayarları kontrol edildi.
- Etik kurul onayı ve kurum izinleri alındı.
Sınama ve uygulama
- Bilişsel görüşmeler yapıldı; sorunlu sorular düzeltildi.
- Pilotta süre, eksik yanıt ve dışa aktarma denendi.
- Davet metni ve hatırlatma takvimi hazır.
- Yanıt oranı ve yanıt verenlerin bilinen özellikleri raporlanacak biçimde kayıt tutuluyor.
Sık sorulan sorular
Anket ile ölçek arasındaki fark nedir?
Ölçek, tek bir yapıyı (kaygı, erteleme, doyum) birden çok maddeyle ölçen ve geçerlik ile güvenirlik kanıtı aranan bir araçtır. Anket daha geniş bir formdur: bir ya da birkaç ölçeği, tek tek sorulan olgusal soruları ve demografik bilgileri birlikte içerebilir.
Kendi yazdığım sorulara güvenirlik analizi yapılır mı?
Yalnız sorular aynı yapıyı ölçmek için yazıldıysa ve puanları toplanacaksa. Birbirinden bağımsız olgusal sorulara (yaş, kullanım süresi, sınıf) iç tutarlılık katsayısı hesaplanmaz. Yeni yazılan maddelerden bir ölçek kuruyorsanız boyut yapısı faktör analiziyle, tutarlılık güvenirlik analiziyle incelenir.
Bir anket kaç soru olmalı?
Sabit bir sayı yoktur. Ölçüt, analiz planındaki her değişkenin ölçülmesi ve formun pilotta ölçülen süresinin hedef kitle için makul olmasıdır. Analizde kullanılmayacak her soru çıkarılır.
Pilot uygulama için kaç kişi gerekir?
Evrensel bir sayı yoktur. Bilişsel görüşmeler küçük turlar halinde, sorunlar tekrar etmeyene kadar sürer. Pilot uygulamada grup, formun bütün dallarını (atlama mantığının her yolunu) deneyecek ve süre ile eksik yanıt hakkında fikir verecek kadar olmalıdır. Pilotun amacı hipotez sınamak olmadığı için güç analizi gerekmez.
Ölçeği yazarından izin almadan kullanabilir miyim?
Hayır; önce yazardan ya da yayıncıdan izin alın, serbest kullanım şartı varsa ona uyun. İzin yazışmasını saklayın; etik kurul ve bazı dergiler bunu ister. Ölçeği kullandığınızda hem özgün ölçeğe hem de Türkçe uyarlamasına atıf yapılır.
Anket verisinde hangi test kullanılır?
Sorunun ölçek düzeyine ve araştırma sorusuna bağlıdır. Tek bir Likert maddesi sıralıdır ve sıralı veri için tasarlanmış testlerle incelenir; çok maddeli bir ölçeğin toplam puanı çoğu zaman sürekli kabul edilir. Karar akışı istatistiksel test seçimi rehberindedir.
Kaynakça
- Beaton, D. E., Bombardier, C., Guillemin, F., & Ferraz, M. B. (2000). Guidelines for the process of cross-cultural adaptation of self-report measures. Spine, 25(24), 3186–3191.
- Edwards, P. J., Roberts, I., Clarke, M. J., DiGuiseppi, C., Woolf, B., & Perkins, C. (2023). Methods to increase response to postal and electronic questionnaires. Cochrane Database of Systematic Reviews, 2023(11), Article MR000008.pub5.
- Groves, R. M., & Peytcheva, E. (2008). The impact of nonresponse rates on nonresponse bias: A meta-analysis. Public Opinion Quarterly, 72(2), 167–189.
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu. (2026, 24 Mart). Veri sorumluları tarafından açık rıza ve aydınlatma metinlerinin ayrı ayrı düzenlenmesi gerektiği hakkında Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 18.02.2026 tarihli ve 2026/347 sayılı ilke kararına ilişkin kamuoyu duyurusu.
- Krosnick, J. A. (1999). Survey research. Annual Review of Psychology, 50, 537–567.
- Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Lee, J.-Y., & Podsakoff, N. P. (2003). Common method biases in behavioral research: A critical review of the literature and recommended remedies. Journal of Applied Psychology, 88(5), 879–903.
- Preston, C. C., & Colman, A. M. (2000). Optimal number of response categories in rating scales: Reliability, validity, discriminating power, and respondent preferences. Acta Psychologica, 104(1), 1–15.
- Tourangeau, R., Rips, L. J., & Rasinski, K. (2000). The psychology of survey response. Cambridge University Press.
- van Sonderen, E., Sanderman, R., & Coyne, J. C. (2013). Ineffectiveness of reverse wording of questionnaire items: Let's learn from cows in the rain. PLoS ONE, 8(7), Article e68967.
- Willis, G. B. (2005). Cognitive interviewing: A tool for improving questionnaire design. Sage.
Analizinizi şimdi yapın
Basira’da kendiniz yapın
Verinizi yükleyin; Basira doğru testi önerir, varsayımları denetler ve sonucu raporlar.
Ücretsiz deneyin Panele gitUzmanla çalışın
Tez ya da makaleniz için doktora düzeyinde uzmanlar analizinizi yapar veya denetler.
Nasıl çalışır?İlgili yazılar
Araştırma Yöntemleri
Likert Ölçeği Analizi: Nedir, Hangi Test Kullanılır?
Likert ölçeği analizinde tek madde sıralı, ölçek puanı çoğunlukla sürekli kabul edilir. Ters kodlama, test seçimi, işaret testi örneği ve APA raporu.
Basira ·
Araştırma Yöntemleri
Geçerlik ve Güvenirlik Nedir? Türleri ve Kanıtları
Güvenirlik ölçme puanlarının tutarlılığını, geçerlik o puanlara dayanan yorumun kanıtını gösterir. Türleri, katsayıları, karar tablosu ve raporlama.
Basira ·
İstatistiksel Testler
Açıklayıcı Faktör Analizi: Nasıl Yapılır ve Yorumlanır?
Açıklayıcı faktör analizi, maddeler arasındaki ilişkilerden ortak faktörleri bulur. KMO, Bartlett, faktör sayısı, döndürme, çözümlü örnek ve APA 7 rapor.
Basira ·