Ölçme Değişmezliği Nedir? Gruplar Arası Karşılaştırma
Basira Editör Ekibi · · 12 dk okuma · Güncellendi: 16 Kasım 2026 · Bilimsel inceleme: Doç. Dr. Hasan Yıldırım
Aa Yazı boyutu
Anahtar çıkarımlar
- Ölçme değişmezliği, aynı gizil düzeydeki kişilerin hangi gruptan gelirse gelsin maddelere aynı beklenen yanıtı vermesidir; sağlanmadan gruplar arası puan farkı yapıdaki gerçek farka bağlanamaz.
- Düzeyler iç içedir: yapısal (aynı faktör deseni), metrik (eşit yükler), skaler (eşit kesişimler ya da eşikler) ve katı (eşit artık varyanslar).
- İlişkileri karşılaştırmak için metrik, ortalamaları karşılaştırmak için skaler değişmezlik gerekir; t-testi ya da ANOVA ile ölçek puanı karşılaştıran her çalışma skaler düzeyi örtük olarak varsayar.
- ΔCFI ve ΔRMSEA gibi ölçütler belirli koşullardaki benzetim çalışmalarından gelen kılavuzlardır; kesin kural gibi değil, ki-kare fark testi ve yerel uyumsuzlukla birlikte kullanılır.
- Tam değişmezlik sağlanmazsa gerekçeli kısmi değişmezlik modeli kurulabilir; serbest bırakılan her parametre raporda adıyla yazılır.
İçindekiler
Ölçme değişmezliği (measurement invariance), bir ölçeğin farklı gruplarda ya da farklı zamanlarda aynı yapıyı aynı biçimde ölçmesidir: aynı gizil düzeydeki iki kişi, hangi gruptan gelirse gelsin, maddelere aynı beklenen yanıtı verir. Değişmezlik gösterilmeden gruplar arasındaki puan farkının yapıdaki gerçek farkı mı, yoksa aracın gruplarda farklı işlemesini mi yansıttığı bilinemez.
Ölçme değişmezliği nedir?
Tezlerde ölçek puanları gruplar arasında karşılaştırılabilir: kadınlar ve erkekler, iki ülkenin öğrencileri, bir ölçeğin özgün ve uyarlanmış dil sürümleri ya da aynı kişilerin ön test ve son test ölçümleri. Bu karşılaştırmaların hepsi sessiz bir varsayıma dayanır: ölçek her grupta aynı şeyi aynı ölçü birimiyle ölçüyordur.
Varsayımın neden bozulabileceğini kurgusal bir örnek gösterir. Bir depresyon ölçeğinde “Kolayca ağlarım” maddesini düşünün. Toplumsal alışkanlıklar yüzünden, depresyon düzeyi aynı olan bir kadın ile bir erkekten kadın bu maddeye daha yüksek puan veriyorsa, maddenin toplam puana katkısı iki grupta farklıdır. Böyle bir maddeyi içeren toplam puanda çıkan grup farkının bir bölümü depresyondan değil, maddenin işleyişinden gelir.
Meredith (1993) değişmezliği biçimsel olarak şöyle tanımlar: gözlenen puanların, gizil değişkenin belli bir değerindeki dağılımı grup üyeliğine bağlı değildir. Uygulamada bu tanım, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) modelinin parametrelerinin gruplar arasında eşit olup olmadığı sınanarak araştırılır. grubundaki kişisinin maddesine verdiği yanıt için ölçme modeli şudur:
Burada maddenin kesişimi (gizil puan sıfırken beklenen yanıt), faktör yükü, kişinin gizil puanı, de artıktır (ölçme hatası ve maddeye özgü varyans). Bu modelden bir maddenin grup ortalaması için şu eşitlik çıkar; grubun gizil ortalamasıdır:
Eşitlik değişmezliğin neden önemli olduğunu tek satırda söyler. İki grubun bir maddedeki ortalama farkı hem gizil ortalamaların farkından hem kesişimlerin ve yüklerin farkından doğabilir. Kesişimler ve yükler eşit değilse, gözlenen fark gizil farkı yansıtmaz; gizil fark sıfırken bile gözlenen bir fark çıkabilir ya da gerçek bir fark gizlenebilir.
Dikkat
Değişmezlik bir ölçeğin genel ve kalıcı bir özelliği değildir. Bir ölçek kadın ve erkek üniversite öğrencilerinde değişmez çıkıp ergenler ile yetişkinler arasında çıkmayabilir. Bu yüzden her yeni karşılaştırma için, o gruplarda yeniden sınanır.
Geçerlik kanıtının beş kaynağı arasında değişmezlik iç yapı kanıtına girer; çerçeve geçerlik ve güvenirlik yazısında anlatılır.
Değişmezlik düzeyleri nelerdir?
Değişmezlik tek bir evet-hayır sorusu değil, iç içe geçmiş düzeylerden oluşan bir sıradır. Her düzey bir öncekinin kısıtlarını korur ve yenilerini ekler. Adlandırma kaynaklara göre değişir: Meredith (1993) zayıf, güçlü ve katı değişmezlikten söz eder; Vandenberg ve Lance (2000) ise yapısal, metrik ve skaler terimlerini kullanır.
| Düzey | Gruplarda eşit tutulan | Sağlanınca karşılaştırılabilen |
|---|---|---|
| Yapısal (biçimsel; configural) | Faktör sayısı ve hangi maddenin hangi faktöre yüklendiği | Yapının gruplarda aynı biçimde kurulduğu; henüz sayısal karşılaştırma yok |
| Metrik (zayıf) | Yapısal düzey + faktör yükleri | Faktör varyansları, kovaryansları ve faktörler arası ilişkiler |
| Skaler (güçlü) | Metrik düzey + madde kesişimleri (sıralı maddede eşikler) | Gizil ortalamalar ve ölçek puanı ortalamaları |
| Katı (artık) | Skaler düzey + madde artık varyansları | Puan varyansları ve ölçme hatası; gözlenen puanların her bakımdan eşdeğerliği |
Yapısal değişmezlik. Her grupta aynı sayıda faktör vardır ve her madde aynı faktöre yüklenir; parametrelerin değerleri serbesttir. Bu model sonraki bütün karşılaştırmaların taban modelidir. Sağlanmıyorsa, gruplar aynı yapıyı paylaşmıyor demektir ve aynı adla anılan puanlar farklı şeyleri anlatır.
Metrik değişmezlik. Faktör yükleri gruplar arasında eşittir: gizil puandaki bir birimlik artış, maddedeki yanıtı her grupta aynı ölçüde değiştirir. Ölçü birimi ortaktır, ama başlangıç noktası farklı olabilir. Bu düzeyde ilişkiler (faktörler arası korelasyonlar, bir faktörün başka bir değişkeni yordama gücü) karşılaştırılabilir.
Skaler değişmezlik. Yüklere ek olarak madde kesişimleri de eşittir. Yukarıdaki eşitlikte ve gruplarda aynı olduğunda, madde ortalamalarındaki fark yalnızca gizil ortalamaların farkından gelir. Ortalama karşılaştırmasının ön koşulu budur.
Katı değişmezlik. Artık varyanslar da eşittir; ölçme hatasının büyüklüğü gruplarda aynıdır. Artıklar gizil ortalamaya girmediği için katı düzey gizil ortalama karşılaştırması için gerekli görülmez ve çoğu uygulamada fazla kısıtlayıcı bulunur (Vandenberg ve Lance, 2000; Putnick ve Bornstein, 2016). Gruplar arasında puan varyansları ya da puanların güvenirliği karşılaştırılacaksa önem kazanır.
Vandenberg ve Lance (2000) bu dört düzeyin ardından faktör varyanslarının, kovaryanslarının ve ortalamalarının eşitliğinin de sınanabileceğini yazar. Bunlar ölçme aracının değil, grupların kendisinin özellikleridir: eşit çıkmamaları değişmezliğin bozulduğunu değil, grupların yapıda gerçekten farklı olduğunu gösterir.
Ölçme değişmezliği nasıl sınanır?
Yaygın yol çok gruplu DFA’dır: aynı model bütün gruplarda birlikte kestirilir ve eşitlik kısıtları adım adım eklenir.
- Her grupta ayrı DFA. Önce modelin her grupta tek başına kabul edilebilir uyum verip vermediğine bakılır. Uyum indeksleri ve yorumları DFA yazısında anlatıldı; burada tekrar edilmez. Bir grupta model tutmuyorsa sonraki adımlara geçilmez.
- Yapısal model. Gruplar aynı modelde, parametreler serbest kestirilir. Uyumu kabul edilebilirse taban model olur.
- Metrik model. Yükler eşitlenir ve yapısal modelle karşılaştırılır.
- Skaler model. Kesişimler de eşitlenir ve metrik modelle karşılaştırılır. Bu modelde başvuru grubunun gizil ortalaması sıfıra sabitlenir, öteki grupların ortalaması serbest kestirilir.
- Katı model (gerekiyorsa). Artık varyanslar da eşitlenir ve skaler modelle karşılaştırılır.
Tanımlama. Gizil değişkenin ölçü birimi ya bir işaretçi maddenin yükü 1’e sabitlenerek ya da başvuru grubunda faktör varyansı 1’e sabitlenerek verilir. İşaretçi yöntemi seçildiğinde, işaretçi maddenin kendisi gruplar arasında eşit varsayılmış olur. O madde değişmez değilse, öteki maddelerin karşılaştırması da çarpılır; işaretçi madde bu yüzden rastgele değil, gerekçeyle seçilir.
Ki-kare fark testi. İç içe iki modelin ki-kare farkı, eklenen kısıtların uyumu anlamlı ölçüde bozup bozmadığını sınar. Yokluk hipotezi (H₀), kısıtlanan parametrelerin gruplarda eşit olduğudur. Test örneklem büyüklüğüne duyarlıdır: büyük örneklemde önemsiz farklar da anlamlı çıkar (Cheung ve Rensvold, 2002).
Sağlam en çok olabilirlik (MLR) ya da sıralı veride WLSMV gibi sağlam kestiriciler kullanıldığında iki ki-kare değerinin düz farkı ki-kare dağılımına uymaz; ölçeklendirilmiş ya da düzeltilmiş bir fark testi gerekir (MLR için Satorra ve Bentler, 2001) ve programların bu iş için ayrı bir komutu vardır.
Uyum indeksi değişimleri. İki kılavuz kısıt eklendiğinde uyumun ne kadar düşebileceğini söyler:
- Cheung ve Rensvold (2002): kısıt eklendiğinde CFI’nin .01’den fazla düşmesini değişmezliğin bozulduğuna işaret sayar.
- Chen (2007): CFI’deki .010 ya da daha büyük düşüşün ikinci bir ölçütle birlikte görülmesini değişmezlik bozulması sayar. Yük sınamasında ikinci ölçüt RMSEA’da .015 ya da SRMR’de .030 artıştır; kesişim ve artık sınamasında RMSEA’da .015 artış ya da SRMR’de yük sınamasındakinden daha düşük bir eşiği aşan artıştır.
Chen bu değerleri eşit büyüklükte ve yeterince büyük gruplar için verir; örneklem küçük ya da gruplar dengesizse daha sıkı ölçütler önerir.
Dikkat
Bu değerler kural değil kılavuzdur. Belirli model büyüklükleri, örneklem büyüklükleri ve çoğunlukla sürekli, normal dağılımlı veri altında yapılmış benzetim çalışmalarından gelirler. Putnick ve Bornstein (2016) bu yüzden ki-kare fark testini ve indeks değişimlerini birlikte raporlamayı, kararın hangi ölçüte dayandığını kaynağıyla yazmayı önerir. Uyumun genel olarak kötüleşip kötüleşmediğine ek olarak, kötüleşmenin hangi madde ya da parametreden geldiğine (yerel uyumsuzluk) de bakılır.
Sıralı maddeler. Az kategorili (ör. dört ya da beş seçenekli) Likert maddeleri sıralı veri olarak da modellenebilir. Bu durumda kesişimlerin yerini eşikler alır, modelin tanımlanması değişir ve sürekli veri için önerilen sınama sırası doğrudan aktarılamaz (Wu ve Estabrook, 2016). Sürekli veri için türetilmiş ΔCFI ölçütlerinin bu modellerde aynı biçimde işlediği de varsayılmamalıdır.
Zaman içinde değişmezlik. Aynı kişiler birden çok kez ölçüldüğünde aynı mantık zamana uygulanır: gruplar yerine ölçüm zamanları karşılaştırılır ve aynı maddenin farklı zamanlardaki artıkları arasında ilişkiye izin verilir. Ön test ile son test arasında değişim yorumlanacaksa, ölçeğin iki zamanda aynı biçimde işlediği de gösterilmelidir.
Kısmi değişmezlik nedir?
Tam metrik ya da skaler değişmezlik çoğu zaman sağlanmaz: birkaç maddenin yükü ya da kesişimi gruplar arasında farklıdır. Byrne, Shavelson ve Muthén (1989) bu durumda bütün karşılaştırmadan vazgeçmek yerine kısmi değişmezlik modelini önerdi: değişmez olmayan parametreler serbest bırakılır, ötekiler eşit tutulur ve gizil ortalamalar bu modelden kestirilir.
Steenkamp ve Baumgartner (1998), gizil ortalamaların anlamlı biçimde karşılaştırılabilmesi için her faktörde işaretçi madde dahil en az iki maddenin yükünün ve kesişiminin eşit kalması gerektiğini savunur. Serbest bırakılan madde sayısı arttıkça karşılaştırmanın dayanağı zayıflar; maddelerin çoğu değişmez değilse, gruplarda aynı yapının ölçüldüğü artık tartışmalıdır.
Hangi parametrenin serbest bırakılacağı genellikle düzeltme indekslerine (modification index, MI) ya da parametrelerin tek tek serbest bırakılmasına bakılarak bulunur. Bu yol veriye dayalı bir aramadır ve şansla ortaya çıkan farkları yakalayabilir. Bu yüzden her serbest bırakma maddenin içeriğiyle gerekçelendirilir, sayısı sınırlı tutulur ve raporda adıyla yazılır; mümkünse karar ikinci bir örneklemde sınanır.
Değişmez olmayan bir madde yalnızca bir engel değildir, kendi başına bir bulgudur. Bir maddenin kesişiminin bir dil sürümünde sistematik olarak yüksek olması, çeviride anlam kaymasına işaret edebilir. Çeviri ve kültürel uyarlama adımlarında bu tür maddelerin nasıl önlenebileceği ölçek uyarlama yazısında anlatılır.
Hangi karşılaştırma için hangi düzey gerekir?
Gereken düzey araştırma sorusuna bağlıdır. Aşağıdaki tablo, bir karşılaştırmanın en az hangi düzeyi gerektirdiğini özetler.
| Araştırma sorusu | Gereken en düşük düzey |
|---|---|
| Ölçek iki grupta aynı boyutlardan mı oluşuyor? | Yapısal |
| İki değişken arasındaki ilişki (korelasyon, regresyon eğimi) gruplarda farklı mı? | Metrik |
| Grupların ölçek puanı ortalamaları farklı mı (t-testi, ANOVA, gizil ortalama)? | Skaler (en az kısmi skaler) |
| Grupların puan varyansları ya da ölçme hataları farklı mı? | Katı |
| Aynı kişilerin puanı zaman içinde değişti mi? | Zamanlar arasında skaler |
Tablonun üçüncü satırı, grupların ölçek puanı ortalamalarını karşılaştıran her çalışmayı ilgilendirir. İki grubun ölçek puanını bağımsız örneklem t-testi ile, üç ya da daha çok grubunkini tek yönlü varyans analizi ile karşılaştıran bir analiz, kullanılan test Welch t ya da Welch ANOVA olsa da, skaler değişmezliği örtük olarak varsayar. Test grupların ortalamalarının farkını doğru sınar; ama o farkın yapıdaki farkı anlattığını söyleyen, testin kendisi değil ölçme değişmezliğidir.
Örnek: iki grupta değişmezlik sınama planı
Bir araştırmacı, başka bir dilde geliştirilmiş, iki alt boyutlu ve 12 maddelik bir akademik erteleme ölçeğini Türkçeye uyarlamış; tezinde kadın ve erkek üniversite öğrencilerinin erteleme düzeylerini karşılaştırmak istiyor. Senaryo, geçerlik ve güvenirlik yazısındaki uyarlama kanıt planının devamıdır. Aşağıdaki plan öğretici amaçla kurgulanmıştır ve sayısal sonuç içermez; her adımda neye bakıldığını gösterir.
- Hazırlık. Ters puanlanan maddeler analizden önce düzeltilir (ters madde kodlama). Her grubun DFA’yı taşıyacak büyüklükte olduğu veri toplanmadan önce planlanır; örneklem büyüklüğü yalnız toplam için değil, her grup için düşünülür.
- Grup başına DFA. İki boyutlu model kadınlarda ve erkeklerde ayrı ayrı kestirilir. İki grupta da uyum kabul edilebilir.
- Yapısal model. İki grup aynı modelde, serbest parametrelerle kestirilir; uyum kabul edilebilir. Ölçek iki grupta aynı iki boyuttan oluşur.
- Metrik model. Yükler eşitlendiğinde ki-kare fark testi ve indeks değişimleri, seçilen kılavuzların sınırı içinde kalır. Bu noktada erteleme ile başka değişkenler arasındaki ilişkiler iki grupta karşılaştırılabilir.
- Skaler model. Kesişimler eşitlendiğinde uyum, kılavuzların sınırını aşacak biçimde kötüleşir. Yerel uyumsuzluk incelendiğinde, sorunun tek bir maddeden geldiği görülür: aynı erteleme düzeyindeki öğrencilerden bir grup bu maddeye sistematik olarak daha yüksek yanıt vermektedir.
- Kısmi skaler model. Yalnız o maddenin kesişimi serbest bırakılır; boyuttaki öteki maddeler eşit kalır. Uyum kılavuzların sınırına döner. Gizil ortalamaların farkı bu modelden kestirilir.
- Gözlenen puanlarla çalışılacaksa. Araştırmacı karşılaştırmayı ölçek toplam puanı üzerinden Welch t-testiyle yapmak isterse, sorunlu maddeyi içeren puanın grup farkını büyütebileceğini ya da küçültebileceğini bilir. Analizi o maddeli ve maddesiz puanla iki kez yapar ve iki sonucun aynı yönde olup olmadığını raporlar.
Planın her kararı (kestirici, tanımlama yolu, hangi kılavuzun kullanılacağı, serbest bırakma ölçütü) veri toplanmadan önce yöntem bölümüne yazılabilir; böylece sonuç görüldükten sonra ölçüt değiştirme kuşkusu doğmaz. Çok gruplu modelin kurulması, sıralı veride doğru kestiricinin seçilmesi ve kısıtların gerekçelendirilmesi teknik ayrıntı ister. Uzmanla Çalış analiz ve yöntem desteğidir; tezi ya da bölümlerini yazmak, bulguları yorumlamak ve savunmak araştırmacının kendi işidir. Değişmezlik sınaması bir tez, makale ya da proje için yapılıyorsa analizin kapsamı ve teslim edilenler ölçek geliştirme ve uyarlama desteği sayfasında anlatılır.
Ölçme değişmezliği nasıl raporlanır?
Değişmezlik analizinin raporu, okurun her kararı yeniden izleyebileceği kadar açık olmalıdır. Putnick ve Bornstein (2016) raporlamanın çalışmalar arasında tutarsız olduğunu gösterir ve karşılaştırılan modellerin ve kullanılan ölçütlerin açıkça yazılmasını önerir. Yöntem bölümünde gruplama değişkeni ve her grubun büyüklüğü, kestirici, tanımlama yolu ve karar ölçütleri kaynaklarıyla yazılır. Bulgular bölümünde modeller tek bir tabloda sırayla verilir:
| Model | Raporlanan değerler | Eklenen kısıt (karşılaştırıldığı model) |
|---|---|---|
| Grup başına DFA | χ², sd, CFI, RMSEA ve güven aralığı, SRMR | Yok, her grup ayrı (karşılaştırma yok) |
| Yapısal | χ², sd, CFI, RMSEA ve güven aralığı, SRMR | Aynı faktör deseni (karşılaştırma yok; taban model) |
| Metrik | Aynı indeksler; Δχ² (sağlam kestiricide ölçeklendirilmiş ya da düzeltilmiş), Δsd, p, ΔCFI, ΔRMSEA, ΔSRMR | Eşit yükler (yapısal) |
| Skaler | Aynı indeksler ve değişimler | Eşit kesişimler ya da eşikler (metrik) |
| Kısmi skaler | Aynı indeksler ve değişimler; serbest bırakmanın gerekçesi | Serbest bırakılan parametreler adıyla (metrik) |
| Katı (gerekiyorsa) | Aynı indeksler ve değişimler | Eşit artık varyanslar (skaler ya da kısmi skaler) |
Gizil ortalama karşılaştırması yapıldıysa, başvuru grubuna göre ortalama farkı, standart hatası ve anlamlılığı da verilir. Tablo ve sayıların biçimi için APA istatistik raporlama yazısına, bölümün yeri için tez yöntem bölümü yazısına bakılabilir.
Sık yapılan hatalar
Aşağıdaki hatalar iki gruba ayrılır: ölçeğin gruplarda aynı işlediğini sınamadan varsaymak ve sınamanın ölçütlerini ve adımlarını yanlış kullanmak.
- Değişmezliği sınamadan grup ortalamalarını karşılaştırmak. Uyarlama çalışmasında gösterilen DFA uyumu, sizin karşılaştırdığınız gruplarda ölçeğin aynı işlediğini göstermez.
- Yalnız yapısal modele bakmak. İki grupta da iyi uyum veren bir model yalnız yapısal değişmezliği gösterir; ortalama karşılaştırması için skaler düzey gerekir.
- Her grupta ayrı AFA yapıp yapıların “benzediğine” bakmak. Benzer görünen faktör yükleri bir sınama değildir; eşitlik kısıtları çok gruplu modelde sınanır. Açıklayıcı faktör analizi keşif içindir.
- ΔCFI ölçütünü kesin bir kural gibi kullanmak. Ölçüt bir kılavuzdur, tek başına karar vermez. Tersine, büyük örneklemde yalnız ki-kare fark testine dayanmak da önemsiz farkları reddetmeye yol açar.
- Sağlam kestiricide düz ki-kare farkı almak. MLR ya da WLSMV ile kestirilen modellerde ölçeklendirilmiş ya da düzeltilmiş fark testi kullanılır.
- Gerekçesiz ve sınırsız serbest bırakmak. Uyum düzelene dek düzeltme indekslerini izlemek, şansla oluşmuş bir modeli “kısmi değişmezlik” diye sunmaktır.
- Maddenin değişmezliğini madde analiziyle karıştırmak. Bir maddenin toplamla düşük ilişkisi (madde analizi) ile gruplar arasında farklı işlemesi ayrı sorulardır; biri öbürünün yerine geçmez.
Sık sorulan sorular
Ölçme değişmezliği ile madde işlev farklılığı (DIF) aynı şey mi?
Yakın ama aynı değil. Madde işlev farklılığı çoğunlukla madde tepki kuramı ya da lojistik regresyon çerçevesinde, madde düzeyinde incelenir. Ölçme değişmezliği DFA çerçevesinde bütün ölçme modelini ele alır. Kabaca, eşit olmayan kesişim tek biçimli DIF’e, eşit olmayan yük ise tek biçimli olmayan DIF’e karşılık gelir.
Skaler değişmezlik sağlanmazsa grupları hiç karşılaştıramaz mıyım?
Her faktörde yeterli sayıda madde değişmez kalıyorsa kısmi skaler model kurulup gizil ortalamalar karşılaştırılabilir (Byrne vd., 1989). Değişmez olmayan madde çoksa ortalama karşılaştırmasından vazgeçilir ve bu durum bir bulgu olarak raporlanır; hangi maddelerin farklı işlediği kendi başına bilgi verir.
Çok sayıda grup (ör. otuz ülke) varsa ne yapılır?
Grup sayısı arttıkça tam skaler değişmezlik çoğu zaman sağlanmaz ve hangi parametrelerin serbest bırakılacağını bulmak zorlaşır. Asparouhov ve Muthén’in (2014) hizalama (alignment) yöntemi, tam eşitlik dayatmadan, değişmezliği en az bozan çözümü arayarak gizil ortalamaları kestirmek için geliştirilmiştir.
Ölçeğin uyarlama çalışmasında değişmezlik gösterilmiş; yeniden sınamam gerekir mi?
Uyarlama çalışması sizin karşılaştırdığınız gruplarda (ör. aynı cinsiyet gruplarında, benzer yaşta) değişmezliği göstermişse, kaynağıyla bildirilebilir. Sizin gruplarınız farklıysa ya da başka bir değişkene göre karşılaştırma yapıyorsanız, değişmezlik kendi verinizde sınanır.
Her grupta kaç kişi gerekir?
Kesin bir sayı yoktur; her grup, modelin o grupta kararlı biçimde kestirilmesine yetecek büyüklükte olmalıdır. Küçük gruplarda gerçek bir değişmezlik bozulmasını yakalama gücü düşer, dengesiz grup büyüklükleri de indeks değişimlerinin davranışını etkiler (Chen, 2007).
Değişmezlik yalnız ölçek geliştirenlerin mi işi?
Hayır. Bir ölçeği yalnız kullanan, ama puanlarını gruplar ya da zamanlar arasında karşılaştıran her çalışma değişmezliği varsayar. Ölçeğin geliştirilme sürecinde hangi kanıtların toplandığı ölçek geliştirme yazısında özetlenir.
- #dogrulayici-faktor-analizi
- #olcek-gelistirme
- #psikometri
- #faktor-analizi
Bilimsel inceleme
Makine öğrenmesi ve biyoistatistik alanlarında çalışır; sağlık, fen ve sosyal bilimlerde disiplinlerarası araştırmalarda istatistik danışmanlığı yürütür.
Kaynakça
- Asparouhov, T., & Muthén, B. (2014). Multiple-group factor analysis alignment. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 21(4), 495–508.
- Byrne, B. M., Shavelson, R. J., & Muthén, B. (1989). Testing for the equivalence of factor covariance and mean structures: The issue of partial measurement invariance. Psychological Bulletin, 105(3), 456–466.
- Chen, F. F. (2007). Sensitivity of goodness of fit indexes to lack of measurement invariance. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 14(3), 464–504.
- Cheung, G. W., & Rensvold, R. B. (2002). Evaluating goodness-of-fit indexes for testing measurement invariance. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal, 9(2), 233–255.
- Meredith, W. (1993). Measurement invariance, factor analysis and factorial invariance. Psychometrika, 58(4), 525–543.
- Putnick, D. L., & Bornstein, M. H. (2016). Measurement invariance conventions and reporting: The state of the art and future directions for psychological research. Developmental Review, 41, 71–90.
- Satorra, A., & Bentler, P. M. (2001). A scaled difference chi-square test statistic for moment structure analysis. Psychometrika, 66(4), 507–514.
- Steenkamp, J.-B. E. M., & Baumgartner, H. (1998). Assessing measurement invariance in cross-national consumer research. Journal of Consumer Research, 25(1), 78–90.
- Vandenberg, R. J., & Lance, C. E. (2000). A review and synthesis of the measurement invariance literature: Suggestions, practices, and recommendations for organizational research. Organizational Research Methods, 3(1), 4–70.
- Wu, H., & Estabrook, R. (2016). Identification of confirmatory factor analysis models of different levels of invariance for ordered categorical outcomes. Psychometrika, 81(4), 1014–1045.
Kendi verinizde görün
Psychometric Studio ücretli planlarda açıktır; ücretsiz planda kapalıdır. Planları inceleyin
İlgili yazılar
Araştırma Yöntemleri
Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) Nedir? Uyum İndeksleri
Doğrulayıcı faktör analizi, kuramdan gelen faktör yapısını veriyle sınar. Model kurma, kestirim, CFI, TLI, RMSEA, SRMR ve eşiklerin sınırları.
Basira ·
Araştırma Yöntemleri
Ayırt Edici Geçerlik: Fornell-Larcker ve HTMT
Ayırt edici geçerlik, farklı yapıları ölçen puanların gerçekten ayrıştığını gösterir. Fornell-Larcker ölçütü, HTMT oranı, eşikler ve raporlama örnekle.
Basira ·
Araştırma Yöntemleri
Ölçek Geliştirme Aşamaları: Kuramdan Puanlama Yönergesine
Ölçek geliştirme aşamaları: yapının tanımı, madde havuzu, uzman görüşü, ön deneme, madde analizi, AFA, güvenirlik, yeni örneklemde DFA ve puanlama yönergesi.
Basira ·