Tıpta Uzmanlık Tezi İstatistik: Desen, Örneklem ve Analiz

Basira Editör Ekibi · · 12 dk okuma · Bilimsel inceleme: Doç. Dr. Hasan Yıldırım

Aa Yazı boyutu
Yazı boyutu

Anahtar çıkarımlar

  • Desen sorunun sınırını çizer: kohort, kesitsel ve vaka-kontrol çalışmaları (dosya taramasıyla kurulanlar dahil) ilişki gösterir; nedensel bir etkiyi en doğrudan randomize çalışma sınar.
  • Örneklem büyüklüğü retrospektif çalışmada da gerekçelendirilir: hasta sayısı kayıtlarla sınırlıysa bu sayıyla hangi etkinin ne kesinlikle kestirilebileceği yazılır.
  • İki grupta Welch t-testi, çok grupta Welch ANOVA ve Games-Howell varsayılandır; parametrik olmayan test yalnız sıralı sonuçta ya da belirgin normal dışılıkta birincildir.
  • Sağkalım verisi Kaplan-Meier, log-rank ve Cox regresyonuyla, tanı testi duyarlılık, özgüllük ve ROC ile, ikili sonuç olay sayısına uygun bir lojistik regresyonla incelenir.
  • Rapor desene uygun kılavuzu izler: gözlemsel çalışmada STROBE, randomize çalışmada CONSORT, tanı doğruluğu çalışmasında STARD.

İçindekiler

İçindekiler

Tıpta uzmanlık tezi istatistik açısından desenle başlar. Çalışmanın retrospektif ya da prospektif kohort mu, kesitsel mi, vaka-kontrol mü, tanı testi doğruluğu mu yoksa randomize çalışma mı olduğu; hangi sorunun yanıtlanabileceğini, kaç hasta gerektiğini, hangi analizin yapılacağını ve sonucun hangi kılavuzla raporlanacağını belirler.

Bu yazı uzmanlık öğrencisinin (asistan hekimin) tezine özgü istatistik kararlarını toplar. Her tezde geçerli olan analiz sırası tez istatistik analizi yol haritası yazısında, etik kurul dosyası etik kurul başvurusu yazısında anlatılır; burada yalnız tıpta uzmanlık tezinin ayrıntıları ele alınır.

Tıpta uzmanlık tezinde istatistik hangi adımlarla planlanır?

İstatistik kararları veri toplanmadan önce, beş adımda verilir ve hepsi etik kurula sunulan protokolde yazılı olur.

  1. Deseni seçin ve desenin izin verdiği çıkarımı yazın.
  2. Örneklem büyüklüğünü gerekçelendirin; retrospektif çalışmada da.
  3. Veriyi kayıtlardan önceden tanımlanmış bir formla toplayın; eksik veriyi ve seçim yanlılığını baştan planlayın.
  4. Her araştırma sorusu için analizi seçin.
  5. Sonucu desene uygun raporlama kılavuzuyla yazın ve sık hataları denetleyin.

Adımların sırası önemlidir. Analiz veriye bakıldıktan sonra seçilirse, en çok anlamlı sonuç veren yolu seçme riski doğar; bu nedenle analiz planı protokolün parçasıdır.

Adım 1: Hangi desen hangi çıkarıma izin verir?

Desen, verinin nasıl toplandığını ve dolayısıyla hangi ölçünün kestirilebileceğini belirler. Kohort çalışmasında maruziyetten sonuca doğru ilerlenir ve olayın görülme sıklığı (insidans) ile göreli risk kestirilebilir; vaka-kontrol çalışmasında sonuçtan geriye bakılır ve yalnız olasılık oranı (odds ratio) kestirilir; kesitsel çalışma tek bir zaman kesitinde yaygınlığı ve ilişkiyi gösterir, ama hangisinin önce geldiğini göstermez (Mann, 2003).

DesenTipik uzmanlık tezi sorusuKestirilen ölçüİzin verdiği çıkarımRaporlama kılavuzu
Retrospektif kohort (ör. dosya taramasıyla)Belli bir dönemde ameliyat olan hastalarda komplikasyon hangi özelliklerle ilişkili?İnsidans, göreli risk, olasılık oranıİlişki; karıştırıcılar ölçülüp düzeltildiği ölçüde temkinli yorumSTROBE
KesitselPolikliniğe başvuranlarda bir bulgu ne sıklıkta görülüyor?Yaygınlık, ilişkiİlişki; zaman sırası yokSTROBE
Vaka-kontrolHastalığı olanlarda geçmişteki bir maruziyet daha mı sık?Olasılık oranıİlişki; insidans ve yaygınlık kestirilemezSTROBE
Prospektif kohortİzlenen hastalarda bir belirteç sonraki olayı öngörüyor mu?İnsidans, göreli risk, tehlike oranıİlişki ve zaman sırası; nedensellik için yine karıştırıcı denetimi gerekirSTROBE
Tanı testi doğruluğuYeni bir test referans standarda göre hastaları ne kadar doğru ayırıyor?Duyarlılık, özgüllük, kestirim değerleri, AUCTestin bu hasta grubundaki doğruluğuSTARD
Randomize çalışmaYeni uygulama standart uygulamaya göre sonucu iyileştiriyor mu?Gruplar arası fark, göreli riskNedensel etkiCONSORT

Uzmanlık tezlerinde sık karşılaşılan bir yol, hastane kayıtlarından yapılan retrospektif dosya taramasıdır. Dosya taraması tek başına bir desen değil, bir veri toplama yoludur: kayıtlardan bir kohort, bir kesitsel örneklem ya da vakalar ve kontroller kurulabilir. Hangisinin kurulduğu, kimlerin hangi ölçütle çalışmaya alındığından anlaşılır ve yöntem bölümünde açıkça adlandırılır.

Dikkat

Gözlemsel bir çalışmada “X tedavisi mortaliteyi azaltmaktadır” yazmak desenin izin verdiğinin ötesine geçer. Gruplar rastgele oluşmadığı için fark, tedaviyi seçen hekimin kararını etkileyen hastalık ağırlığı gibi karıştırıcılardan kaynaklanabilir. “İlişkili bulunmuştur” yazılır ve hangi karıştırıcıların modele girdiği belirtilir; ilişki ile nedensellik ayrımı korelasyon ve nedensellik yazısında anlatılır.

Adım 2: Örneklem büyüklüğü nasıl gerekçelendirilir?

Örneklem büyüklüğü ya bir güç analiziyle ya da başka bir açık gerekçeyle belirlenir ve gerekçe protokolde yazılır. Güç analizi için beklenen etki büyüklüğü, anlamlılık düzeyi (α) ve hedef güç gerekir. Etki büyüklüğü önceki çalışmalardan ya da klinik olarak anlamlı sayılacak en küçük farktan gerekçelendirilir (Lakens, 2022).

Örneğin iki bağımsız grubun karşılaştırıldığı bir çalışmada orta düzeyde bir etki (d = 0.5), α = .05 ve .80 güç için grup başına 64, toplam 128 hasta gerekir (araştırma süreci ve hata türleri yazısındaki örnek). Hesabın adımları ve kayıp için örneklemin nasıl büyütüleceği örneklem büyüklüğü nasıl hesaplanır yazısındadır.

Gerekçe etik kurul için de önemlidir. Halpern, Karlawish ve Berlin (2002), anlamlı bir soruyu yanıtlayamayacak kadar küçük klinik çalışmaların katılımcıyı yararı belirsiz bir riske soktuğunu ve bu yüzden etik açıdan sorunlu olduğunu savunur.

Retrospektif bir dosya taramasında hasta sayısı çoğu zaman taranan tarih aralığındaki kayıtlarla sınırlıdır. Bu durumda da gerekçe yazılır. Lakens (2022), sayı kaynakla sınırlıysa bu sayıyla hangi etki büyüklüklerinin yeterli güçle saptanabileceğinin ya da kestirimin ne kadar kesin olacağının hesaplanıp raporlanmasını önerir. Tarih aralığının neden o aralık olduğu da yazılır.

Bazı analizlerde gücü toplam hasta sayısı değil olay sayısı belirler:

  • Sağkalım analizinde Cox modelinin gücü gözlenen olay sayısına (ölüm, nüks) bağlıdır; birkaç yüz hastalık bir kohortta az sayıda olay gözlenmişse güç düşük kalır (Schoenfeld, 1983).
  • Lojistik regresyonda kestirimlerin kararlılığı büyük ölçüde iki sonuçtan seyrek olanının sayısına bağlıdır. Peduzzi vd. (1996) değişken başına en az 10 olay önerisini benzetimle desteklemiştir; van Smeden vd. (2016) ise bu sınırı destekleyen kanıtın zayıf olduğunu ve az olayın yol açtığı sorunların toplam örneklem büyüklüğüne de bağlı olduğunu göstermiştir.

Adım 3: Dosya taramasında veri nasıl toplanır?

Dosya taramasında veri, değişkenleri önceden tanımlanmış standart bir formla ve kayıt dışı bırakılan hastalar belgelenerek toplanır. Gilbert vd. (1996), acil tıp dergilerindeki dosya taraması çalışmalarının çoğunda standart veri formunun, veri toplayanların eğitiminin ve puanlayıcılar arası uyumun raporlanmadığını göstermiştir; Vassar ve Holzmann (2013) aynı öğeleri retrospektif çalışmalar için ayrıntılandırır.

Protokolde şunlar yazılı olmalıdır:

  • çalışmaya alma ve dışlama ölçütleri, taranan tarih aralığı ve hastaların hangi kayıttan (tanı kodu, ameliyat listesi, laboratuvar sistemi) bulunduğu;
  • her değişkenin tanımı (ör. “postoperatif enfeksiyon” hangi bulguyla ve kaçıncı güne dek kabul edildi);
  • standart veri toplama formu ve veriyi toplayan kişinin eğitimi;
  • birden fazla kişi veri topluyorsa bir alt örneklemde puanlayıcılar arası uyumun sınanması (kategorik değişkende kappa katsayısı);
  • eksik kaydın nasıl kodlanacağı ve analizde nasıl ele alınacağı.

Eksik veri dosya taramasının olağan sorunudur. Programların çoğu bir değişkeni eksik olan hastayı analizden sessizce çıkarır; eksiklik tamamen rastlantısal (MCAR) değilse (ör. ağır hastaların bazı tetkikleri hiç istenmemişse) bu, sonucu yanlı kılabilir. Eksiklik gözlenen değişkenlerle açıklanabiliyorsa (MAR) çoklu atama bir seçenektir; atama modeli ve varsayımları raporlanır (Sterne vd., 2009). Eksik veri türleri ve yöntemler eksik veri yazısında anlatılır.

Seçim yanlılığı da kayıtların nasıl oluştuğundan doğar. Yalnız dosyası tam olan hastaları almak, bir üst basamak hastaneye sevk edilen ağır olguları incelemek ya da izlemden çıkan hastaları dışlamak örneklemi hedef kitleden uzaklaştırabilir. Kaç hastanın hangi nedenle dışlandığı bir akış şemasıyla verilir; STROBE de her aşamadaki katılımcı sayısının ve dışlama nedenlerinin raporlanmasını ister (von Elm vd., 2007).

Hasta kayıtları kişisel veridir ve sağlık verisi 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nda özel nitelikli kişisel veri sayılır (md. 6). Retrospektif çalışmalarda da genellikle etik kurul onayı ve kaydı tutan kurumun izni istenir; ayrıntılar ve kaynakları etik kurul başvurusu yazısındadır.

Adım 4: Hangi analiz hangi soruya uyar?

Analiz, sonuç değişkeninin türüne ve karşılaştırmanın yapısına göre seçilir; aşağıdaki tablo uzmanlık tezlerinde sık görülen soruları özetler.

SoruBirincil analizAyrıntı
İki grupta sürekli bir ölçüm (ör. yatış süresi)Welch t-testi; sıralı ya da belirgin normal dışı veride Mann-Whitney UWelch mi Student mı
Üç ve daha çok grupta sürekli bir ölçümWelch ANOVA ve Games-Howell; sıralı ya da belirgin normal dışı veride Kruskal-Wallis ve düzeltilmiş ikili karşılaştırmalarPost-hoc testleri
Aynı hastada iki ölçüm (ör. tedavi öncesi ve sonrası)Eşleştirilmiş (bağımlı örneklem) t-testi; farklar belirgin normal dışıysa Wilcoxon işaretli sıralar testi, sonuç sıralıysa işaret testiBağımlı örneklem t-testi
İki kategorik değişkenin ilişkisiPearson ki-kare; beklenen sayılar küçükse Fisher’ın kesin testiKi-kare testi
Olaya kadar geçen süre, izlemden çıkanlarlaKaplan-Meier, log-rank, Cox regresyonuBu yazıda
Bir testin ya da belirtecin tanı doğruluğuDuyarlılık, özgüllük, ROC eğrisi ve AUCROC analizi
İkili bir sonucun birden çok değişkenle ilişkisiLojistik regresyonLojistik regresyon

İki ve çok grup karşılaştırması

İki grupta sürekli bir sonuç için varsayılan test Welch t-testidir; varyanslar eşitken güçte yalnız küçük bir kayıp yaratır, eşit değilken birinci tür hata oranını Student t-testinden daha iyi denetler (Delacre vd., 2017). Üç ve daha çok grupta Welch ANOVA, ardından Games-Howell ikili karşılaştırmaları kullanılır.

Parametrik olmayan test yalnız iki durumda birincildir:

  • sonuç sıralı ölçekteyse (ASA sınıfı ya da evre gibi); ölçek düzeyi tanımlanmamışsa en çok 7 farklı tam sayı alan bir değişken de sıralı sayılır;
  • bir grup belirgin biçimde normal dışıysa: |çarpıklık| > 2 ya da |fazla basıklık| > 7 (West vd., 1995).

Öteki test duyarlılık analizi olarak raporlanır. Shapiro-Wilk ve Levene testleri raporlanır ama testi belirlemez; “n < 30 ise parametrik olmayan test” diye bir kural yoktur (Mann-Whitney U testi).

Kategorik veride ki-kare ve Fisher

İki kategorik değişkenin ilişkisi Pearson ki-kare testiyle sınanır; beklenen sayılar küçükse Fisher’ın kesin testi kullanılır. Blogdaki öğretici bir örnekte iki pansuman türüne rastgele atanan 40 hastada yara enfeksiyonu yeni pansumanda %5,0, standart pansumanda %30,0 oranında gelişmiştir. Dört hücreden ikisinde, yani %20’den fazlasında beklenen sayı 5’in altında kaldığı (en küçüğü 3,50) ve analiz planı Cochran’ın ölçütünü izlediği için Fisher’ın kesin testi birincildir.

İki test burada farklı sonuç verir: Pearson ki-kare p = .037, Fisher’ın kesin testi p = .091. Hangi testin neden seçildiği raporda yazılır, öteki test duyarlılık analizi olarak verilir.

Tezde nasıl yazılır

Yara enfeksiyonu yeni pansuman uygulanan hastaların %5,0’ında, standart pansuman uygulananların %30,0’ında gelişmiştir. Beklenen sayılar küçük olduğundan Fisher’ın kesin testi kullanılmış ve fark anlamlı bulunmamıştır, p = .091, OR = 0.13, %95 GA [0.003, 1.25]. Duyarlılık analizi olarak yapılan Pearson ki-kare testi, χ²(1, N = 40) = 4.33, p = .037, farkı anlamlı bulmuştur; iki testin ayrışması ve güven aralığının genişliği kanıtın sınırda olduğunu gösterir.

Sağkalım analizi: Kaplan-Meier, log-rank ve Cox

Sonuç bir olaya kadar geçen süreyse ve bazı hastalar olay gerçekleşmeden izlemden çıkmışsa (sansürlü gözlem) sağkalım analizi kullanılır. Sansürlü hastaları dışlamak ya da olaysız saymak sonucu yanlı kılar. Kaplan-Meier yöntemi sansürlü gözlemleri de kullanarak sağkalım olasılığını zamana göre kestirir (Kaplan ve Meier, 1958); iki ya da daha çok grubun eğrileri log-rank testiyle karşılaştırılır (Bland ve Altman, 2004).

Yaş, evre ya da eşlik eden hastalık gibi değişkenler birlikte incelenecekse Cox regresyonu kullanılır. Model her değişken için bir tehlike oranı (hazard ratio, HR) verir ve bu oranın izlem boyunca sabit kaldığını varsayar (orantılı tehlikeler; Cox, 1972).

Sağkalım analizinin raporunda şunlar bulunur:

  • Kaplan-Meier eğrisi ve eğrinin altında belirli zamanlarda risk altındaki hasta sayısı; Pocock, Clayton ve Altman (2002), izlenen hasta sayısı çok azaldığında eğrinin kuyruğunun yanıltıcı olabileceğine dikkat çeker;
  • grupların ortanca sağkalım süresi (Kaplan-Meier eğrisi %50’nin altına inmediyse ortanca kestirilemez) ve log-rank testinin sonucu;
  • Cox modelinde her değişkenin tehlike oranı, %95 güven aralığı ve orantılı tehlikeler varsayımının nasıl denetlendiği.

Tanı testi: duyarlılık, özgüllük ve ROC

Tanı doğruluğu çalışmasında test sonucu referans standartla karşılaştırılır; duyarlılık hastalarda, özgüllük hastalığı olmayanlarda hesaplanır. Pozitif ve negatif kestirim değerleri ise hastalığın o örneklemdeki sıklığına bağlıdır ve başka bir hasta grubuna olduğu gibi taşınamaz (Altman ve Bland, 1994).

Sürekli bir test sonucu ya da risk puanı için ROC eğrisi bütün kesim noktalarını birlikte gösterir. Blogdaki varsayımsal bir örnekte 60 hastanın 20’sinde apandisit vardır; risk modeli için AUC = .89 bulunmuştur; .40 eşiğinde duyarlılık .85, özgüllük .80 olarak hesaplanmıştır. Kesim noktası aynı veride seçildiği için bu değerler iyimserdir; ayrıntısı kesme puanı yazısındadır.

Lojistik regresyonda olay başına değişken

İkili bir sonucun (ör. 30 günlük mortalite) birden çok değişkenle ilişkisi lojistik regresyonla incelenir ve her değişken için bir olasılık oranı (OR) raporlanır. Modele girecek değişkenler veriye bakarak değil, klinik bilgi ve literatürle önceden seçilir; sayısı olay sayısıyla sınırlıdır (Adım 2). Yalnız tek değişkenli analizde anlamlı çıkanları modele almak, ilişkisi bir karıştırıcı yüzünden gizlenmiş önemli değişkenleri dışarıda bırakabilir (Sun vd., 1996).

Adım 5: Sonuçlar hangi kılavuzla raporlanır?

Sonuçlar desene uygun bir raporlama kılavuzunun kontrol listesiyle yazılır. Bu kılavuzlar EQUATOR ağında (Enhancing the QUAlity and Transparency Of health Research) toplanır; ağın sitesi 22 Kasım 2026’da veri tabanında 700’ü aşkın raporlama kılavuzu bulunduğunu belirtiyor ve en sık kullanılanlar arasında aşağıdaki üçünü sayıyor (EQUATOR Network).

  • STROBE: kohort, vaka-kontrol ve kesitsel çalışmalar; dosya taraması bunlardan biri olarak raporlanır (von Elm vd., 2007).
  • CONSORT 2025: randomize çalışmalar; 2010 sürümünün yerini alan güncel listedir (Hopewell vd., 2025).
  • STARD 2015: tanı doğruluğu çalışmaları; referans standardın ve hasta akışının ayrıntılı raporlanmasını ister (Bossuyt vd., 2015).

Raporlama kılavuzu tezin biçimini değil, içeriğini yönlendirir. Tezin bölüm düzeni ve yazım kuralları fakültenizin ya da eğitim kurumunuzun tez yazım kılavuzuna göre değişir; raporlama kılavuzunun maddeleri ise yöntem ve bulgular bölümlerinde eksik bilgi kalmadığını denetlemenin bir yoludur. Bulguların sırası ve tabloları bulgular bölümü, sayıların biçimi APA 7’ye göre istatistik raporlama yazısında anlatılır.

Tıpta uzmanlık tezinde sık yapılan istatistik hataları nelerdir?

Hataların çoğu desen ve plan aşamasında başlar ve raporda görünür hâle gelir. Uzmanlık tezlerinde sık görülenler şunlardır:

  • Çoklu karşılaştırma. Her laboratuvar değerini ve her alt grubu ayrı ayrı sınayıp yalnız anlamlı çıkanları raporlamak. α = .05 ile yirmi test yapıldığında, hiçbir gerçek fark olmasa bile birinin şans eseri anlamlı çıkması beklenir; aynı soruya ait testler bir aile olarak düzeltilir (Bland ve Altman, 1995).
  • p = .000 yazmak. p değeri sıfır olamaz; programın gösterdiği bu değer p < .001 diye yazılır.
  • Çarpık veride ortalama. Yatış süresi gibi sağa çarpık bir değişkeni yalnız ortalama ve standart sapmayla özetlemek. Belirgin biçimde çarpık değişkenler ortanca ve çeyrekler arası genişlikle verilir (dağılım ölçüleri).
  • Eksik veriyi görmezden gelmek. Kaç hastada hangi değişkenin eksik olduğunu yazmamak ve analize giren hasta sayısının tablodan tabloya neden değiştiğini açıklamamak.
  • Seçim yanlılığını yazmamak. Dosyası eksik hastaları sessizce dışlamak ve bunun sonucu nasıl etkileyebileceğini sınırlılıklarda tartışmamak.
  • Kesim noktasını aynı veride seçip doğrulanmış gibi sunmak. Aynı veride seçilen eşiğin duyarlılık ve özgüllüğü iyimserdir.

Analiz planını ya da tabloları etik kurula ve jüriye sunmadan önce bir biyoistatistik uzmanıyla gözden geçirmek bu hataları erken yakalamanın bir yoludur; analiz sonunda teslim edilenler tez istatistik analizi ve raporlama desteği sayfasında anlatılır. Uzmanla Çalış analiz ve yöntem desteğidir; tezi ya da bölümlerini yazmak, bulguları yorumlamak ve savunmak araştırmacının kendi işidir.

Tıpta uzmanlık tezi istatistik kontrol listesi

Aşağıdaki maddeler protokol yazılırken ve tez jüriye sunulmadan önce birlikte denetlenir.

  • Desen adıyla yazıldı (retrospektif kohort, kesitsel, vaka-kontrol, prospektif kohort, tanı doğruluğu ya da randomize çalışma).
  • Sonuç cümleleri desenin izin verdiği dille yazıldı; gözlemsel çalışmada nedensel ifade yok.
  • Örneklem büyüklüğü güç analiziyle ya da açık bir gerekçeyle belirlendi; retrospektif çalışmada tarih aralığı ve ulaşılabilen kesinlik yazıldı.
  • Değişken tanımları, veri toplama formu ve dışlama ölçütleri protokolde yer alıyor.
  • Hasta akışı (taranan, dışlanan, analize giren) sayılarıyla verildi; eksik veri değişken bazında raporlandı.
  • İki grupta Welch t-testi, çok grupta Welch ANOVA ve Games-Howell kullanıldı; parametrik olmayan test yalnız sıralı sonuçta ya da belirgin normal dışılıkta birincil.
  • Beklenen sayılar küçükse Fisher’ın kesin testi kullanıldı.
  • Sağkalım analizinde sansürlü gözlemler doğru işlendi; Cox modelinde orantılı tehlikeler varsayımı denetlendi.
  • Lojistik ve Cox modellerinde değişken sayısı olay sayısına uygun.
  • Çoklu karşılaştırmalar düzeltildi; p < .001 doğru yazıldı.
  • Rapor desene uygun kılavuzla (STROBE, CONSORT ya da STARD) denetlendi.

Sık sorulan sorular

Tıpta uzmanlık tezi nasıl yazılır?

Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği’nin 3 Eylül 2022’de yayımlanan metnine göre ana dal uzmanlık öğrencisinin bitirme sınavına girebilmesi için tez hazırlaması zorunludur ve tez danışmanı eğitim süresinin ilk yarısında atanır (md. 19). Tezin bölümleri ve biçimi fakültenizin ya da eğitim kurumunuzun yönergesine ve tez yazım kılavuzuna göre yazılır. İstatistik açısından sıra bu yazıdaki beş adımdır.

Retrospektif bir çalışmada güç analizi yapmak gerekir mi?

Gerekçe gerekir. Hasta sayısı kayıtlarla sınırlıysa güç analizi örneklemi belirlemez, ama bu sayıyla hangi etkinin saptanabileceğini ya da kestirimin ne kadar kesin olacağını gösterir. Etik kurul ve jüri bu gerekçeyi sorabilir.

Tıpta uzmanlık tezi örneklerine nereden bakılabilir?

Tamamlanmış tezlere YÖK Ulusal Tez Merkezi’nin detaylı aramasında tez türü olarak “Tıpta Uzmanlık” seçilerek ulaşılabilir. Örnek tezlerin istatistik bölümünü kopyalamak yerine, desenleri sizinkine benzeyen tezlerde hangi analizin hangi soruya yanıt verdiğine bakın; bir tezde kullanılmış olması bir yöntemin doğru olduğunu göstermez.

Tıpta uzmanlık tezi yazım kılavuzu istatistik bölümü için ne ister?

Kılavuzlar genellikle bölüm düzenini, tablo ve kaynak biçimini belirler; hangi testin kullanılacağını belirlemez. İstatistik bölümünün içeriği için desene uygun raporlama kılavuzu (STROBE, CONSORT ya da STARD) daha ayrıntılı bir denetim listesi verir.

Veriyi ortalama ile mi ortanca ile mi özetlemeliyim?

Yaklaşık simetrik dağılan değişkenler ortalama ve standart sapmayla, belirgin biçimde çarpık ya da sıralı değişkenler ortanca ve çeyrekler arası genişlikle özetlenir. Hangi özetin kullanıldığı tablonun notunda belirtilir.

Hangi testin kullanılacağına Shapiro-Wilk testi karar vermez mi?

Hayır. Shapiro-Wilk ve Levene testleri raporlanır ama testi belirlemez: bu testler büyük örneklemde önemsiz sapmaları anlamlı bulur, küçük örneklemde önemli sapmaları kaçırabilir. Seçim, sonucun ölçeğine ve çarpıklık ile basıklık katsayılarının büyüklüğüne dayanır; ayrıntısı normallik testi yazısındadır.

  • #tez-istatistik-analizi
  • #arastirma-deseni
  • #orneklem-buyuklugu
  • #istatistiksel-test-secimi
  • #akademik-yazim

Bilimsel inceleme

Doç. Dr. Hasan Yıldırım

Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Öğretim Üyesi

İnceleme tarihi:

Makine öğrenmesi ve biyoistatistik alanlarında çalışır; sağlık, fen ve sosyal bilimlerde disiplinlerarası araştırmalarda istatistik danışmanlığı yürütür.

Kaynakça

  1. Altman, D. G., & Bland, J. M. (1994). Diagnostic tests 2: Predictive values. BMJ, 309(6947), 102.
  2. Bland, J. M., & Altman, D. G. (1995). Multiple significance tests: The Bonferroni method. BMJ, 310(6973), 170.
  3. Bland, J. M., & Altman, D. G. (2004). The logrank test. BMJ, 328(7447), 1073.
  4. Bossuyt, P. M., Reitsma, J. B., Bruns, D. E., Gatsonis, C. A., Glasziou, P. P., Irwig, L., Lijmer, J. G., Moher, D., Rennie, D., de Vet, H. C. W., Kressel, H. Y., Rifai, N., Golub, R. M., Altman, D. G., Hooft, L., Korevaar, D. A., & Cohen, J. F. (2015). STARD 2015: An updated list of essential items for reporting diagnostic accuracy studies. BMJ, 351, h5527.
  5. Cox, D. R. (1972). Regression models and life-tables. Journal of the Royal Statistical Society: Series B (Methodological), 34(2), 187–202.
  6. Delacre, M., Lakens, D., & Leys, C. (2017). Why psychologists should by default use Welch's t-test instead of Student's t-test. International Review of Social Psychology, 30(1), 92–101.
  7. EQUATOR Network. (t.y.). Enhancing the QUAlity and Transparency Of health Research. 22 Kasım 2026'da erişildi.
  8. Gilbert, E. H., Lowenstein, S. R., Koziol-McLain, J., Barta, D. C., & Steiner, J. (1996). Chart reviews in emergency medicine research: Where are the methods? Annals of Emergency Medicine, 27(3), 305–308.
  9. Halpern, S. D., Karlawish, J. H. T., & Berlin, J. A. (2002). The continuing unethical conduct of underpowered clinical trials. JAMA, 288(3), 358–362.
  10. Hopewell, S., Chan, A.-W., Collins, G. S., Hróbjartsson, A., Moher, D., Schulz, K. F., Tunn, R., Aggarwal, R., Berkwits, M., Berlin, J. A., Bhandari, N., Butcher, N. J., Campbell, M. K., Chidebe, R. C. W., Elbourne, D., Farmer, A., Fergusson, D. A., Golub, R. M., Goodman, S. N., … Boutron, I. (2025). CONSORT 2025 statement: Updated guideline for reporting randomised trials. BMJ, 389, e081123.
  11. Kaplan, E. L., & Meier, P. (1958). Nonparametric estimation from incomplete observations. Journal of the American Statistical Association, 53(282), 457–481.
  12. Kişisel Verilerin Korunması Kanunu, Kanun No. 6698. (2016, 7 Nisan). Resmî Gazete (Sayı: 29677). 7499 sayılı Kanunla yapılan 2024 değişiklikleri işlenmiş metin; erişim tarihi 15 Kasım 2026.
  13. Lakens, D. (2022). Sample size justification. Collabra: Psychology, 8(1), 33267.
  14. Mann, C. J. (2003). Observational research methods. Research design II: Cohort, cross sectional, and case-control studies. Emergency Medicine Journal, 20(1), 54–60.
  15. Peduzzi, P., Concato, J., Kemper, E., Holford, T. R., & Feinstein, A. R. (1996). A simulation study of the number of events per variable in logistic regression analysis. Journal of Clinical Epidemiology, 49(12), 1373–1379.
  16. Pocock, S. J., Clayton, T. C., & Altman, D. G. (2002). Survival plots of time-to-event outcomes in clinical trials: Good practice and pitfalls. The Lancet, 359(9318), 1686–1689.
  17. Schoenfeld, D. A. (1983). Sample-size formula for the proportional-hazards regression model. Biometrics, 39(2), 499–503.
  18. Sterne, J. A. C., White, I. R., Carlin, J. B., Spratt, M., Royston, P., Kenward, M. G., Wood, A. M., & Carpenter, J. R. (2009). Multiple imputation for missing data in epidemiological and clinical research: Potential and pitfalls. BMJ, 338, Article b2393.
  19. Sun, G.-W., Shook, T. L., & Kay, G. L. (1996). Inappropriate use of bivariable analysis to screen risk factors for use in multivariable analysis. Journal of Clinical Epidemiology, 49(8), 907–916.
  20. Tıpta ve Diş Hekimliğinde Uzmanlık Eğitimi Yönetmeliği. (2022, 3 Eylül). Resmî Gazete (Sayı: 31942). Yayımlandığı hâliyle; erişim tarihi 22 Kasım 2026.
  21. van Smeden, M., de Groot, J. A. H., Moons, K. G. M., Collins, G. S., Altman, D. G., Eijkemans, M. J. C., & Reitsma, J. B. (2016). No rationale for 1 variable per 10 events criterion for binary logistic regression analysis. BMC Medical Research Methodology, 16, Article 163.
  22. Vassar, M., & Holzmann, M. (2013). The retrospective chart review: Important methodological considerations. Journal of Educational Evaluation for Health Professions, 10, 12.
  23. von Elm, E., Altman, D. G., Egger, M., Pocock, S. J., Gøtzsche, P. C., & Vandenbroucke, J. P. (2007). The Strengthening the Reporting of Observational Studies in Epidemiology (STROBE) statement: Guidelines for reporting observational studies. The Lancet, 370(9596), 1453–1457.
  24. West, S. G., Finch, J. F., & Curran, P. J. (1995). Structural equation models with nonnormal variables: Problems and remedies. In R. H. Hoyle (Ed.), Structural equation modeling: Concepts, issues, and applications (pp. 56–75). Sage.

Analizinizi şimdi yapın

Basira’da kendiniz yapın

Verinizi yükleyin; Basira doğru testi önerir, varsayımları denetler ve sonucu raporlar.

Ücretsiz deneyin Panele git

Uzmanla çalışın

Tez ya da makaleniz için doktora düzeyinde uzmanlar analizinizi yapar veya denetler.

Nasıl çalışır?

İlgili yazılar