SPSS Nedir? Özellikleri, Lisansı ve Alternatifleri

SPSS nedir? SPSS (Statistical Package for the Social Sciences), bugün IBM’in sunduğu ücretli bir istatistik programıdır. Tam adı IBM SPSS Statistics’tir. Veriyi menüler ve iletişim kutularıyla ya da komut sözdizimiyle analiz eder. Sosyal bilimlerden sağlığa, pazar araştırmasından eğitime kadar birçok alanda, tez ve makale analizlerinde de kullanılır.

SPSS nedir?

SPSS adını ilk tasarlandığı alandan, sosyal bilim araştırmalarından alır. Program uzun yıllar SPSS Inc. tarafından geliştirildi; bugün IBM’in ürünüdür. Program bir veri penceresi (her satır bir gözlem, her sütun bir değişken), menülerden seçilen analizler ve sonuçların tablo ve grafik olarak listelendiği bir çıktı penceresinden oluşur.

Analizler menüden yapılabildiği gibi komut sözdizimiyle (syntax) de yazılabilir. Sözdizimi dosyası analizi baştan sona tekrarlanabilir kılar: aynı adımlar yeni veride ya da başka bir araştırmacı tarafından aynen çalıştırılır. Program Python ve R ile de bütünleşir (IBM, 2026a).

SPSS üç temel dosya türüyle çalışır: veri dosyası (.sav), sözdizimi dosyası (.sps) ve çıktı dosyası (.spv). Veri dosyası değişken adlarını, değer etiketlerini ve ölçüm düzeylerini de saklar. PSPP, jamovi, JASP, R (haven ya da foreign paketiyle) ve Basira gibi başka programlar .sav dosyalarını okuyabilir.

Bu yazı IBM SPSS Statistics’i anlatır. Görsel, sürükle-bırak akışlarla veri madenciliği ve makine öğrenmesi yapan SPSS Modeler IBM’in ayrı bir ürünüdür (IBM, 2026d). İki ürün ayrı lisanslanır.

Ne işe yarar, hangi analizleri yapar?

Temel paket (Base) şu analizleri içerir:

• Betimsel istatistik, frekans tabloları ve çapraz tablolar (ki-kare)
• Bağımsız örneklemler ve eşleştirilmiş t-testleri
• Tek yönlü varyans analizi ve tek bağımlı değişkenli genel doğrusal model (GLM Univariate)
• Korelasyon ve doğrusal regresyon
• Parametrik olmayan testler, güvenirlik analizi ve açıklayıcı faktör analizi

Ek modüller

Sürüm 32’nin belgelerinde listelenen başlıca ek modüller şunlardır (IBM, 2026a):

Modül	İçerik
Advanced Statistics	Karma modeller, tekrarlı ölçümler, sağkalım analizi
Regression	İkili ve çok kategorili (multinomial) lojistik, probit ve doğrusal olmayan regresyon
Custom Tables	Yayına hazır özel tablolar
Categories	Kategorik verinin optimal ölçeklemesi
Complex Samples	Karmaşık örneklem desenleri (tabakalı, kümeli, ağırlıklı)
Missing Values	Eksik veri analizi ve çoklu atama
Exact Tests	Küçük örneklemlerde kesin p değerleri
Decision Trees, Neural Networks	Karar ağacı ve sinir ağı modelleri
Forecasting	Zaman serisi modelleri
Bootstrapping	Bootstrap güven aralıkları

Belgeler bunların yanında Conjoint, Data Preparation ve Direct Marketing kılavuzlarını da içerir. Abonelikte yöntemler dört paket hâlinde satılır: temel paket ve üç ek paket. Temel abonelik paketi Bootstrapping ve Data Preparation’ı da içerir (IBM, 2026b).

Kimler kullanır?

Menü arayüzü, kod yazmadan analiz yapmak isteyen araştırmacılara, lisansüstü öğrencilere ve kurumsal analistlere uygundur. Üniversiteler kampüs lisansıyla öğrencilerine erişim sağlayabilir; öğrenciyseniz önce kurumunuzun bilgi işlem birimine sorun.

Ücretli mi, nasıl lisanslanır?

SPSS ücretlidir. Resmî fiyat sayfası şu seçenekleri listeler (IBM, 2026b; 7 Ekim 2026’da doğrulandı):

1. Abonelik: Yetkili kullanıcı başına aylık, üç aylık ya da yıllık; temel paket ve ek paketler ayrı fiyatlanır.
2. Kalıcı lisans: Tek ödemeyle süresiz kullanım.
3. Kampüs ve öğrenci lisansları: Kurum çapında akademik erişim ve yetkili satıcılar üzerinden öğrenci fiyatları.

Nereden indirilir?

Ücretsiz deneme sürümü ve satın alma seçenekleri fiyat sayfasındadır. Güncel sürüm 32’dir (IBM, 2026c). Masaüstü sürümün kurulum belgeleri Windows ve macOS için yayımlanır; UNIX belgeleri yalnızca sunucu sürümüne (Statistics Server) aittir (IBM, 2026a).

Alternatifleri ve karşılaştırma

Program	Lisans ve kullanım	Öne çıkan yanı
SPSS	Ücretli; menü ve sözdizimi	Base ve ek modüllerle geniş prosedür yelpazesi
PSPP	Ücretsiz, açık kaynak; menü ve SPSS’e benzer sözdizimi	SPSS veri dosyalarını okur; prosedürleri daha az
jamovi	Ücretsiz, açık kaynak; menü	R tabanlı modüller, anlık güncellenen sonuçlar
JASP	Ücretsiz, açık kaynak; menü	Klasik ve Bayesçi analiz yan yana
R	Ücretsiz, açık kaynak; kod	Paketlerle genişleyen yöntem yelpazesi
Stata	Ücretli; komut dili ve menü	Ekonometri ve panel veri araçları
MedCalc	Ücretli (kalıcı lisans ya da yıllık abonelik); menü	Yöntem karşılaştırma, tanı testi ve ROC araçları
Basira	Ücretsiz başlangıç, ücretli planlar; web tarayıcısında menü	Kurulum yok, test önerisi ve yorum desteği

Hangi programın uygun olduğu kullanılacak analize, bütçeye ve kurumun lisansına bağlıdır. SPSS sözdizimiyle çalışmayı ücretsiz sürdürmek isteyenler için PSPP uygundur: GNU Projesi onu tescilli SPSS programının yerine geçebilecek özgür bir yazılım olarak tanımlar ve komut dili SPSS sözdizimine benzer (gnu.org/software/pspp).

SPSS ile Basira arasındaki fark

SPSS bilgisayarınıza kurulan bir masaüstü programıdır; hangi testin uygun olduğuna kullanıcı karar verir. Basira tarayıcıda çalışır, kurulum istemez. Veriye göre test önerir, varsayımları denetler ve sonucu yorumlayıp APA biçiminde raporlar. Basira, SPSS veri dosyalarını (.sav) değer etiketleri ve ölçüm düzeyleriyle okur; değer etiketi taşıyan bir değişken, ölçek (scale) olarak işaretli olsa bile İsimsel gelir (SPSS’te sıralı işaretliyse Sıralı gelir). SPSS’te hazırladığınız veriyi Basira’ya yükleyip Basira’da bulunan analizleri kurulum olmadan yapabilirsiniz; SPSS’in her prosedürü Basira’da yoktur.

Sık sorulan sorular

SPSS ücretsiz mi?

Hayır. Ücretli bir programdır; deneme sürümü vardır. Üniversiteniz kampüs lisansı sağlıyorsa öğrenci olarak çoğunlukla ücretsiz erişebilirsiniz; koşulları kurumunuza sorun.

SPSS Statistics ile SPSS Modeler aynı program mı?

Hayır. SPSS Statistics istatistiksel analiz programıdır. SPSS Modeler ise görsel akışlarla veri madenciliği ve makine öğrenmesi için ayrı bir üründür.

SPSS’te kod yazmak gerekir mi?

Hayır. Yaygın analizlerin hepsi menülerden yapılabilir; bazı seçenekler yalnızca sözdiziminde bulunur. Sözdizimi analizi kaydedip tekrarlamayı kolaylaştırır.

SPSS’e ücretsiz bir alternatif var mı?

Evet. PSPP, jamovi, JASP ve R ücretsiz ve açık kaynaklıdır. Her biri SPSS’in bütün yöntemlerini içermez; kullanmayı planladığınız analizi önceden kontrol edin.