Hipotez Nasıl Yazılır? Sorudan Sınanabilir Hipoteze
Basira Editör Ekibi · · 13 dk okuma · Bilimsel inceleme: Doç. Dr. Hasan Yıldırım
Aa Yazı boyutu
Anahtar çıkarımlar
- Hipotez araştırma sorusundan türetilir: kimde, hangi değişkenin, hangi ölçümle ve neyle karşılaştırılarak inceleneceği yazılmadan sınanabilir bir hipotez kurulamaz.
- Yön (yönlü ya da yönsüz) veri toplanmadan önce, kuram ya da önceki bulgularla gerekçelendirilerek seçilir; veriye bakıp tek yönlü teste geçmek birinci tür hata oranını iki katına çıkarır.
- H₁ araştırmacının öngörüsünü, H₀ eşitliği söyler; ikisi de örneklem hakkında değil kitle parametresi (ortalama, korelasyon) hakkında yazılır ve aynı değişkenleri kullanır.
- Fiil desene uyar: rastgele atamalı bir deneyde "azaltır", gözlemsel bir çalışmada "ilişkilidir" yazılır.
- Tezde hipotezler numaralanır, birincil ve ikincil diye ayrılır ve yöntem ile bulgular bölümünde aynı numarayla izlenir; veriden sonra akla gelen her analiz keşif amaçlı diye belirtilir.
İçindekiler
Hipotez, bir araştırma sorusuna veri toplanmadan önce verilen ve veriyle sınanabilecek biçimde yazılmış geçici bir yanıttır. Tez için bir hipotez nasıl yazılır? Soru daraltılır, değişkenler ve nasıl ölçülecekleri adlandırılır, beklenen ilişkinin yönü kuram ya da önceki bulgularla gerekçelendirilir ve öngörü bir araştırma hipotezi (H₁) ile onun karşıtı olan yokluk hipotezi (H₀) olarak yazılır.
Hipotezin ne olduğu, H₀ ile H₁’in mantığı ve tek ve çift yönlü hipotez kavramları istatistiksel hipotez yazısında anlatılır. Bu rehber yazım işine odaklanır ve araştırma sorusundan tezdeki hipotez listesine yedi adımda ilerler. Adımlar boyunca tek bir kurgusal çalışma kullanılır: sekiz haftalık bir bilinçli farkındalık programının lisans öğrencilerinin sınav kaygısına etkisi. Gönüllü öğrenciler rastgele iki gruba atanır: programa katılan grup ve programı dönem sonunda alacak bekleme listesi grubu.
Hipotez yazmanın adımları nelerdir?
Hipotez yedi adımda yazılır: soru daraltılır, değişkenler adlandırılır, ölçüm belirtilir, yön seçilir, H₁ ve H₀ yazılır, hipotez analiz planına bağlanır ve tezdeki liste düzenlenir. Tablo, adımları ve her adımın sonunda elinizde olması gereken çıktıyı özetler.
| Adım | Ne yapılır? | Çıktı |
|---|---|---|
| 1. Soruyu daraltın | Kimde, neyin, neyle karşılaştırılarak inceleneceği yazılır | Tek cümlelik araştırma sorusu |
| 2. Değişkenleri adlandırın | Bağımlı, bağımsız ve kontrol edilecek değişkenler ve desen belirlenir | Değişken listesi ve hipotezin fiili |
| 3. Ölçümü belirtin | Her değişkenin hangi araçla, hangi birimde ve ne zaman ölçüleceği yazılır | İşlevsel tanımlar |
| 4. Yönü seçin | Yönlü ya da yönsüz hipotez gerekçesiyle seçilir | Yön, gerekçesi ve testin yönü |
| 5. H₁ ve H₀’ı yazın | Öngörü sözel ve simgesel olarak yazılır | Hipotez çifti |
| 6. Analiz planına bağlayın | Her hipoteze test, α, etki büyüklüğü ve örneklem gerekçesi eşlenir | Hipotez–analiz tablosu |
| 7. Tezdeki listeyi düzenleyin | Hipotezler numaralanır, birincil ve ikincil diye ayrılır | Hipotez listesi |
İlk üç adım hipotezin hammaddesini hazırlar; son dört adım onu sınanabilir bir önermeye ve tezin bir parçasına çevirir.
Soru, değişken ve ölçüm nasıl belirlenir?
Soru kitle, müdahale ya da yordayıcı, karşılaştırma ve sonuç adlandırılarak daraltılır; sorudaki her kavram rolü yazılmış bir değişkene, her değişken de aracı, birimi ve ölçüm zamanı belli bir işlevsel tanıma çevrilir.
Adım 1: Araştırma sorusunu daraltın
Hipotez, dayandığı sorudan daha kesin olamaz. “Bilinçli farkındalık öğrencilere iyi gelir mi?” sorusu bir ilgi alanını gösterir ama sınanamaz: kime, neyin iyi geleceği ve neyle karşılaştırılacağı belli değildir. Daraltılmış soru dört öğe içerir:
- kitle (lisans öğrencileri),
- müdahale ya da yordayıcı (sekiz haftalık program),
- karşılaştırma (bekleme listesi) ve
- sonuç (programın bitiminden bir hafta sonra ölçülen sınav kaygısı).
Ortaya çıkan soru şudur: “Sekiz haftalık bilinçli farkındalık programına katılan lisans öğrencilerinin sınav kaygısı, bekleme listesindeki öğrencilerinkinden düşük müdür?”
Her soru bir hipotez gerektirmez. “Öğrencilerin sınav kaygısı düzeyi nedir?” gibi betimsel bir soru bir dağılımı özetler ve hipotezsiz yanıtlanır. Nitel araştırmalar da çoğunlukla hipotez yerine açık uçlu araştırma soruları kullanır; iki yaklaşımın farkı nitel ve nicel araştırma yazısındadır. Sorunun ölçülecek değişkenlere nasıl çevrileceği, anket açısından anket nasıl hazırlanır rehberinin ilk adımında da anlatılır.
Sık hata: Konuyu soru sanmak. “Sosyal medya ve öğrenciler” bir başlıktır; içinde bir karşılaştırma ya da ilişki yoksa ondan hipotez çıkmaz.
Adım 2: Değişkenleri adlandırın ve hipotezin fiilini seçin
Sorudaki her kavramı bir değişkene çevirin ve rolünü yazın. Örnekte bağımlı değişken sınav kaygısıdır; bağımsız değişken iki düzeyli grup değişkenidir (program ve bekleme listesi). Kaygıyı etkileyebilecek ama araştırmanın konusu olmayan değişkenler, örneğin programdan önceki kaygı puanı ya da ölçümün sınav haftasına uzaklığı, kontrol edilecek değişkenler olarak not edilir.
Rastgele atama bu değişkenleri gruplar arasında ortalamada dengeler; yine de programdan önceki kaygı puanı iki grupta betimsel olarak raporlanır ve analizde ortak değişken olarak kullanılacaksa bu, veri toplanmadan önce analiz planına yazılır. Bu ayrım kontrol edilebilen ve edilemeyen değişkenler yazısında anlatılır.
Bu adımda hipotezin fiili de belirlenir. Bağımsız değişkenin düzeyini araştırmacı belirliyor ve katılımcıları gruplara rastgele atıyorsa hipotez nedensel dille yazılabilir: “program sınav kaygısını azaltır”. Bağımsız değişken yalnızca gözleniyorsa (cinsiyet, sınıf düzeyi, programdan önceki kaygı puanı) hipotez ilişki diliyle yazılır: “programdan önceki kaygı puanı uyku kalitesiyle ilişkilidir”. Neden-sonuç iddiasının hangi koşullarda kurulabileceği korelasyon ve nedensellik yazısındadır.
Dikkat
Sık hata: Gözlemsel bir çalışmada “etkiler”, “artırır”, “yol açar” yazmak. Veri bu iddiayı sınayamaz; hipotez, desenin yanıtlayabileceğinden fazlasını vaat eder.
Adım 3: Her değişkenin nasıl ölçüleceğini belirtin
Bir değişkenin işlevsel (operasyonel) tanımı, onun hangi araçla, hangi birimde ya da puan aralığında, kim tarafından ve ne zaman ölçüleceğini söyler. Örnekte sınav kaygısı, Türkçe sürümü için geçerlik ve güvenirlik kanıtı bulunan bir sınav kaygısı ölçeğinin toplam puanıdır; yüksek puan yüksek kaygıyı gösterir ve ölçüm programın bitiminden bir hafta sonra yapılır. Puanın yönünü yazmak gereklidir: “düşüktür” ifadesi ancak puanın neyi gösterdiği biliniyorsa bir anlam taşır.
Ölçüm, hipotezin hangi parametre üzerinden kurulacağını da belirler. Ölçek toplam puanı gibi sürekli bir değişkende hipotez ortalamalar üzerinden yazılır. Tek bir Likert maddesi gibi sıralı bir değişkende ise ortalama yerine, bir grubun yanıtlarının ötekinden yüksek olma eğilimi üzerinden yazılır. Ölçek düzeyleri istatistiksel ölçekler yazısında, bir ölçme aracının kanıtının nasıl değerlendirileceği geçerlik ve güvenirlik yazısında anlatılır.
Sık hata: “Öğrencilerin akademik başarısı” gibi ölçümü belirsiz bir değişkenle hipotez kurmak. Genel not ortalaması mı, bir dersin final puanı mı, standart bir testin puanı mı? Her biri ayrı bir hipotezdir.
Yön ve hipotez çifti nasıl yazılır?
Yön veri toplanmadan önce kuram ya da önceki bulgularla gerekçelendirilerek seçilir; ardından araştırma hipotezi (H₁) kitle hakkında ve bildirme cümlesiyle yazılır, yokluk hipotezi (H₀) de eşitliği içeren karşıtı olarak kurulur.
Adım 4: Yönlü mü, yönsüz mü olacağına karar verin
Yönlü (tek yönlü) ve yönsüz (çift yönlü) hipotezin tanımı istatistiksel hipotez yazısındadır; burada hangisinin seçileceğine karar verilir. Yönlü hipotez yalnız kuramın ya da önceki çalışmaların yönü açıkça öngördüğü durumda yazılır ve bu gerekçe, kaynaklarıyla birlikte, hipotezden hemen önce verilir.
Yönlü bir araştırma hipotezi kurmak, onu mutlaka tek yönlü testle sınamayı gerektirmez. Ruxton ve Neuhäuser (2010), tek yönlü testin ancak ters yöndeki bir sonucun “fark yok” sonucundan farklı bir anlam taşımayacağı durumlarda savunulabileceğini ve bu gerekçenin açıkça yazılması gerektiğini vurgular.
Örnekte programın kaygıyı artırması da yorumlanması gereken bir bulgu olurdu. Bu yüzden araştırma hipotezi yönlü yazılır, ama test çift yönlü yapılır ve farkın yönü sonuçla birlikte raporlanır. Bu karar da analiz planına yazılır.
Dikkat
Sık hata: Yönü veriye baktıktan sonra seçmek ya da çift yönlü testte anlamlı çıkmayan sonucu tek yönlü teste çevirmek. Bu, birinci tür hata oranını fiilen iki katına çıkarır: α = .05 diye planlanan test α = .10 düzeyinde yapılmış olur.
Adım 5: H₁’i ve H₀’ı yazın
Önce araştırma hipotezini (H₁) yazın; yokluk hipotezi (H₀) onun karşıtıdır. Yazarken dört kurala dikkat edin:
- Kitle hakkında yazın. Hipotez, çalışmaya katılan öğrenciler hakkında değil, onların temsil ettiği kitle hakkındadır. “Örneklemdeki program grubunun ortalaması” değil, “programa katılan lisans öğrencilerinin (kitlenin) ortalaması” yazılır; simgesel yazımda kitle parametreleri için Yunan harfleri (μ, ρ) kullanılır.
- Eşitlik H₀’dadır. Yönsüz bir çiftte H₀ ”=” içerir; yönlü bir çiftte ”≥” ya da ”≤”. H₁ eşitlik içermez.
- Tek bir öngörü yazın. “Program sınav kaygısını azaltır ve uyku kalitesini artırır” iki hipotezdir ve iki ayrı numarayla yazılır, çünkü biri desteklenip öteki desteklenmeyebilir.
- Bildirme cümlesi kullanın. “Fark var mıdır?” araştırma sorusudur; hipotez onun önerilen yanıtıdır. “Anlamlı” sözcüğü de gerekmez: anlamlılık testin sonucunu anlatır, hipotez ise kitledeki fark hakkındadır. Kılavuzunuz “anlamlı bir fark vardır” kalıbını istiyorsa kullanılabilir, ama ölçüm ve yön yine belirsiz bırakılmaz.
Örnekteki birincil hipotezin çifti, sözel olarak:
- H₁: Programa katılan öğrencilerin sınav kaygısı puan ortalaması, bekleme listesindeki öğrencilerinkinden düşüktür.
- H₀: Programa katılan öğrencilerin sınav kaygısı puan ortalaması, bekleme listesindeki öğrencilerinkinden düşük değildir.
ve simgesel olarak, program grubunun ve bekleme listesi grubunun kitle ortalaması olmak üzere:
Tezin giriş bölümünde listelenen araştırma hipotezi (H1) yönlü kalır; analiz planındaki istatistiksel çift ise testin yönüne göre yazılır. Adım 4’teki karar gereği test çift yönlü yapılacağı için analiz planına yönsüz çift yazılır: ve . Sonuç raporlanırken farkın yönü, araştırma hipotezinin öngördüğü yönle karşılaştırılır. Öteki soru türlerinde çift şöyle yazılır:
| Soru türü | H₁ (sözel) ve H₀ |
|---|---|
| İki bağımsız grup, sürekli sonuç | Program ve bekleme listesi gruplarının uyku kalitesi puan ortalamaları farklıdır. H₀: |
| Üç ya da daha fazla bağımsız grup | Üç fakültenin öğrencilerinin kaygı puan ortalamalarından en az ikisi birbirinden farklıdır. H₀: |
| Aynı kişilerde önce ve sonra | Programa katılanların kaygı puanı programdan sonra öncekinden düşüktür; , sonra eksi önce puan farkıdır. H₀: |
| İki sürekli değişken | Programdan önceki kaygı puanı ile uyku kalitesi puanı arasında ilişki vardır. H₀: |
| Sıralı sonuç (tek Likert maddesi) | Programa katılanların “Sınavdan önceki gece rahat uyurum” maddesine verdiği yanıtlar, bekleme listesindekilerden yüksek olma eğilimindedir. H₀: |
Son satırdaki H₀ şunu söyler: iki gruptan rastgele seçilen birer öğrencinin yanıtları, ve , karşılaştırıldığında, programdakinin yanıtının daha yüksek olma olasılığı daha düşük olma olasılığını aşmaz.
Bazen araştırmacının öngörüsü bir farkın olmadığıdır: örneğin dört haftalık kısa bir programın sekiz haftalık programla aynı ölçüde etkili olduğu. Bu öngörü H₀’a yazılıp “H₀ reddedilemedi” sonucuyla desteklenemez, çünkü anlamlı olmayan bir sonuç etkinin yokluğunu göstermez. Bu durumda hipotez, önemsenecek en küçük etki büyüklüğüne göre kurulan bir eşdeğerlik hipotezi olarak yazılır ve eşdeğerlik testiyle sınanır (Lakens vd., 2018).
Sık hata: H₀ ile H₁’i farklı değişkenlerle ya da farklı ölçümlerle yazmak. Çiftin iki üyesi aynı kitleyi, aynı değişkeni ve aynı ölçümü anlatır; yalnız eşitlik ilişkisi değişir.
Hipotez analiz planına ve teze nasıl yerleşir?
Her hipotez veri toplanmadan önce test, α, etki büyüklüğü ve örneklem gerekçesiyle analiz planına bağlanır; tezde numaralanarak girişte listelenir ve yöntemden tartışmaya aynı numarayla izlenir.
Adım 6: Her hipotezi analiz planına bağlayın
Hipotez yazıldığında analizin büyük bölümü de belirlenmiş olur: değişkenlerin türü, grup sayısı ve grupların bağımsız olup olmadığı testi seçer (istatistiksel test seçimi). Örnekteki birincil hipotez iki bağımsız grubun sürekli bir puandaki ortalamalarını karşılaştırır; varsayılan test Welch t-testidir. Analiz planına her hipotez için şunları yazın: test ve hangi koşulda parametrik olmayan karşılığının birincil olacağı, testin yönü ve α, etki büyüklüğü ölçüsü (etki büyüklüğü yazısı hangi ölçünün ne zaman kullanılacağını anlatır) ve örneklem büyüklüğünün gerekçesi (örneklem büyüklüğü hesaplama).
| Plan öğesi | H1 (birincil) | H2 (ikincil) | H3 (ikincil) |
|---|---|---|---|
| Bağımlı değişken | Sınav kaygısı toplam puanı | Programın bitiminden bir hafta sonraki uyku kalitesi puanı | Programdan önceki uyku kalitesi puanı |
| Bağımsız değişken ya da yordayıcı | Grup (program, bekleme listesi) | Grup (program, bekleme listesi) | Programdan önceki kaygı puanı |
| Test | Welch t-testi | Welch t-testi | Pearson korelasyonu |
| Yön ve α | Çift yönlü, .05 | Çift yönlü, .05 | Çift yönlü, .05 |
| Etki büyüklüğü | Cohen’s d ve %95 GA | Cohen’s d ve %95 GA | r ve %95 GA |
Bu tablo, yöntem bölümündeki analiz planının çekirdeğidir; planın öteki öğeleri tezin yöntem bölümü yazısında anlatılır. Veri toplanmadan önce yazılmış ve tarihlenmiş bir plan, hangi analizin önceden öngörüldüğünü (doğrulayıcı) ve hangisinin veriden sonra akla geldiğini (keşif amaçlı) birbirinden ayırır (Nosek vd., 2018). Bu ayrım önemlidir: hangi gözlemin dışarıda bırakılacağı ya da hangi ölçümün raporlanacağı gibi analiz sırasında verilen küçük kararlar bile yanlış pozitif oranını belirgin biçimde artırabilir (Simmons vd., 2011). α, güç ve iki hata türü arasındaki ilişki bilimsel araştırma süreci ve hata türleri yazısındadır.
Dikkat
Sık hata: Ölçeğin her alt boyutu ve her demografik değişken için ayrı hipotez yazıp hepsini α = .05 ile sınamak. Sınanan hipotez sayısı arttıkça en az birinin şans eseri anlamlı çıkma olasılığı artar; çoklu karşılaştırma kuralı planda önceden yazılır (tez istatistik analizi yol haritasının 9. adımı).
Adım 7: Tezdeki hipotez listesini düzenleyin
Hipotezler genellikle giriş bölümünün sonunda, araştırmanın amacından sonra ayrı bir alt başlık altında listelenir. Amerikan Psikoloji Derneği’nin nicel araştırmalar için raporlama standartları (JARS), hipotezlerin girişte açıkça belirtilmesini, birincil ve ikincil hipotezlerin ayrılmasını ve önceden planlanmamış analizlerin keşif amaçlı olarak işaretlenmesini önerir (Appelbaum vd., 2018). Örnek çalışmanın listesi şöyle olabilir:
H1 (birincil). Sekiz haftalık bilinçli farkındalık programına katılan lisans öğrencilerinin program bitiminden bir hafta sonra ölçülen sınav kaygısı puan ortalaması, bekleme listesindeki öğrencilerinkinden düşüktür.
H2 (ikincil). Programa katılan öğrencilerin uyku kalitesi puan ortalaması, bekleme listesindeki öğrencilerinkinden farklıdır.
H3 (ikincil). Programdan önce ölçülen sınav kaygısı puanı ile uyku kalitesi puanı arasında ilişki vardır.
Listeyi kurarken şunlara dikkat edin:
- Numara simgeyle karışmasın. H1, H2 gibi numaralar araştırma hipotezlerinin sırasını gösterir; alt simgeli H₁ ise bir hipotez çiftindeki araştırma hipotezidir. Karışıklık olacaksa “Hipotez 1” biçimi kullanılabilir. Bir hipotez bir ölçeğin iki alt boyutu için ayrı ayrı sınanıyorsa H2a ve H2b diye bölünür.
- Listede araştırma hipotezleri yer alır. H₀–H₁ çiftleri yöntem bölümündeki analiz planına konabilir. Enstitünüzün kılavuzu her hipotezin H₀’ıyla birlikte yazılmasını istiyorsa çiftler alt alta verilir.
- Numara bütün tezde aynı kalır. Yöntem bölümündeki analiz planı, bulgular ve tartışma aynı numarayı ve sırayı izler; okur her hipotezin sonucunu numarasıyla bulabilmelidir. Sonuçların biçimi APA 7’ye göre istatistik raporlama yazısındadır.
- Alt problem de aynı adımlardan geçer. Bazı tezlerde, özellikle eğitim bilimlerinde, hipotez yerine soru biçiminde “alt problemler” yazılır. Hangisinin istendiğini enstitünüzün tez yazım kılavuzu ve danışmanınız belirler; alt problem de yukarıdaki adımlarla daraltılır, yalnız soru cümlesiyle yazılır.
Sık hata: Veri analiz edildikten sonra listeye hipotez eklemek ya da hipotezi bulguya göre yeniden yazmak. Kerr (1998) bunu sonuçlar bilindikten sonra hipotez kurmak (HARKing) diye adlandırır: keşif amaçlı bir bulgu, önceden öngörülmüş gibi sunulur. Sonradan akla gelen bir analiz yapılabilir, ama keşif amaçlı olduğu yazılarak.
Zayıf bir hipotez nasıl güçlendirilir?
Zayıf bir hipotez, eksik öğesi (ölçüm, karşılaştırma, yön ya da desene uygun fiil) eklenerek ve her öngörü ayrı bir hipoteze ayrılarak güçlendirilir. Aşağıdaki tablo, tez önerilerinde sık görülen yazım sorunlarını ve düzeltilmiş hâllerini gösterir.
| Zayıf yazım | Sorun | Güçlendirilmiş yazım |
|---|---|---|
| Bilinçli farkındalık öğrenciler için faydalıdır. | Sonuç, ölçüm ve karşılaştırma yok | Programa katılan öğrencilerin sınav kaygısı puan ortalaması, bekleme listesindekilerden düşüktür. |
| Sosyal medya kullanımı uykuyu bozar. | Gözlemsel veride nedensel fiil | Günlük sosyal medya kullanım süresi ile uyku kalitesi puanı arasında negatif yönde ilişki vardır. |
| Programa katılan öğrenciler arasında fark vardır. | Neyin, neyle karşılaştırıldığı belli değil | Programa katılan öğrencilerin kaygı puanı, programdan sonra programdan öncekinden düşüktür. |
| Program kaygıyı azaltır ve not ortalamasını artırır. | İki öngörü tek hipotezde | İki ayrı hipotez olarak yazılır; her biri kendi ölçümüyle. |
| Gruplar arasında kaygı bakımından fark var mıdır? | Soru cümlesi; yön ve ölçüm yok | Bildirme cümlesiyle, ölçümü ve gerekçeli yönüyle yazılır. |
Hipotezlerinizi ve analiz planınızı veri toplanmadan önce bir uzmanla gözden geçirebilirsiniz. Uzmanla Çalış analiz ve yöntem desteğidir; tezi ya da bölümlerini yazmak, bulguları yorumlamak ve savunmak araştırmacının kendi işidir. Analiz planından teknik rapora uzanan sürecin nasıl işlediği tez istatistik analizi ve raporlama desteği sayfasında anlatılır.
Hipotez yazma kontrol listesi
Veri toplanmadan önce her hipotez aşağıdaki on maddeyle denetlenir; her madde yukarıdaki yedi adımdan birine karşılık gelir.
- Araştırma sorusu kitleyi, sonucu ve karşılaştırmayı (ya da ilişkiyi) adlandırıyor.
- Her değişkenin rolü (bağımlı, bağımsız, kontrol) yazıldı.
- Her değişkenin ölçme aracı, birimi ya da puan aralığı, puanın yönü ve ölçüm zamanı belli.
- Fiil desene uyuyor: gözlemsel bir çalışmada nedensel dil kullanılmadı.
- Yön, kuram ya da önceki bulgularla ve veri toplanmadan önce gerekçelendirildi; testin tek ya da çift yönlü olacağı yazıldı.
- Her H₁ tek bir öngörü içeriyor ve bildirme cümlesiyle yazıldı; her H₀ eşitliği içeriyor (yönlü çiftte ≥ ya da ≤); ikisi de kitle hakkında.
- “Fark yoktur” öngörüsü varsa eşdeğerlik testi ve önemsenecek en küçük etki büyüklüğü planlandı.
- Her hipotez test, α, etki büyüklüğü ve örneklem gerekçesiyle analiz planına bağlandı.
- Hipotezler numaralı; birincil ve ikincil ayrıldı; numaralar yöntem ve bulgular bölümünde aynı.
- Veriden sonra akla gelen analizler keşif amaçlı diye işaretlendi.
Sık sorulan sorular
Her tezde hipotez yazmak gerekir mi?
Hayır. Betimsel bir araştırma ya da nitel bir araştırma çoğunlukla hipotez yerine araştırma sorularıyla yürür. Karma desenli bir araştırmada nicel bölüm için hipotez, nitel bölüm için araştırma sorusu yazılabilir. Hipotez, bir fark ya da ilişki hakkında kuramdan ya da önceki bulgulardan bir öngörü çıkarılabildiğinde kurulur.
Araştırma sorusu ile hipotez arasındaki fark nedir?
Araştırma sorusu neyin araştırılacağını soru cümlesiyle söyler; hipotez o soruya önerilen, veriyle sınanabilir yanıttır ve bildirme cümlesiyle yazılır. Bir soru birden çok hipoteze ayrılabilir; her hipotez ise tek bir soruya bağlıdır.
Tezde H₀’ı da yazmak zorunda mıyım?
Bu, alanın ve enstitünün geleneğine bağlıdır. Sık kullanılan bir yol, giriş bölümünde araştırma hipotezlerini listelemek ve H₀–H₁ çiftlerini yöntem bölümündeki analiz planında vermektir. Hangi biçim seçilirse seçilsin, her H₀ kendi H₁’iyle aynı değişkeni ve aynı ölçümü kullanır.
Veri toplandıktan sonra hipotezimi değiştirebilir miyim?
Önceden yazılmış hipotez sonuca göre değiştirilmez. Veri yeni bir soru düşündürdüyse o soru keşif amaçlı bir analizle incelenebilir ve öyle raporlanır. Sorun yeni analizin kendisi değil, gizlenmesidir: sonradan kurulmuş bir hipotezi önceden öngörülmüş gibi sunmak, rastlantısal bir örüntüyü bulgu gibi gösterir (Kerr, 1998).
Kaç hipotez yazmalıyım?
Sabit bir sayı yoktur; hipotez sayısını araştırma soruları belirler. Birincil hipotezleri az tutmak hem örneklem hesabını hem de yorumu kolaylaştırır: örneklem büyüklüğü birincil hipoteze göre hesaplanır ve çok sayıda hipotez sınandığında çoklu karşılaştırma düzeltmesi gerekir.
- #akademik-yazim
- #yokluk-hipotezi
- #alternatif-hipotez
- #hipotez-testi
- #tez-istatistik-analizi
Bilimsel inceleme
Makine öğrenmesi ve biyoistatistik alanlarında çalışır; sağlık, fen ve sosyal bilimlerde disiplinlerarası araştırmalarda istatistik danışmanlığı yürütür.
Kaynakça
- Appelbaum, M., Cooper, H., Kline, R. B., Mayo-Wilson, E., Nezu, A. M., & Rao, S. M. (2018). Journal article reporting standards for quantitative research in psychology: The APA Publications and Communications Board task force report. American Psychologist, 73(1), 3–25.
- Kerr, N. L. (1998). HARKing: Hypothesizing after the results are known. Personality and Social Psychology Review, 2(3), 196–217.
- Lakens, D., Scheel, A. M., & Isager, P. M. (2018). Equivalence testing for psychological research: A tutorial. Advances in Methods and Practices in Psychological Science, 1(2), 259–269.
- Nosek, B. A., Ebersole, C. R., DeHaven, A. C., & Mellor, D. T. (2018). The preregistration revolution. Proceedings of the National Academy of Sciences, 115(11), 2600–2606.
- Ruxton, G. D., & Neuhäuser, M. (2010). When should we use one-tailed hypothesis testing? Methods in Ecology and Evolution, 1(2), 114–117.
- Simmons, J. P., Nelson, L. D., & Simonsohn, U. (2011). False-positive psychology: Undisclosed flexibility in data collection and analysis allows presenting anything as significant. Psychological Science, 22(11), 1359–1366.
Analizinizi şimdi yapın
Basira’da kendiniz yapın
Verinizi yükleyin; Basira doğru testi önerir, varsayımları denetler ve sonucu raporlar.
Ücretsiz deneyin Panele gitUzmanla çalışın
Tez ya da makaleniz için doktora düzeyinde uzmanlar analizinizi yapar veya denetler.
Nasıl çalışır?İlgili yazılar
Akademik Yazım
Bulgular Bölümü Nasıl Yazılır? Tezde Sıra, Tablo ve Örnek
Bulgular bölümü nasıl yazılır? Betimsel istatistikler, varsayım denetimi, hipotezlerin sırayla sınanması, tablo yerleşimi, tartışmadan ayrım ve bir örnek.
Basira ·
Akademik Yazım
Korelasyon Tablosu Nasıl Yapılır? APA 7 Örneği
APA 7 korelasyon tablosu adım adım: değişken sırası, ortalama ve standart sapma sütunları, alt üçgen, yıldızlar, eksik veri notu ve örnek bir tablonun okunuşu.
Basira ·
Akademik Yazım
Literatür Taraması Nasıl Yapılır? Adım Adım
Literatür taraması nasıl yapılır? Araştırma sorusundan arama dizgesine, TR Dizin, Scopus ve PubMed'de aramaya, Zotero ile kaynak yönetimine ve PRISMA akışına.
Basira ·