Yapısal Eşitlik Modeli Analizi ve Raporlama
Son güncelleme:
Yapısal eşitlik modeli (YEM) analizi, doğrudan ölçülemeyen yapılar arasındaki ilişkilerin, bu yapıları ölçen maddelerle birlikte tek bir modelde sınanmasıdır; Basira’nın Uzmanla Çalış hizmetinde bu analizi bir uzman yapar. Önce ölçüm modeli, sonra yapısal model kurulur; uyum, aracılık ve gerekiyorsa gruplar arası ölçüm değişmezliği raporlanır. Teslim Türkçe, İngilizce ya da iki dilli çalışma raporu, danışan bilgi notu ve analiz planından oluşur. Teklifi onaylamadan ödeme yapmazsınız.
- Bir iş günü İlk yanıt: teklif ya da soru
- Onaydan sonra ödeme Teklif 14 gün geçerli
- Gizlilik sözleşmesi KVKK uyumlu, veriler AB'de
- 30 gün soru hakkı Teslimden sonra, ücretsiz
Kimler için
İstatistik bilgisi gerekmez. Araştırma modelinizi, ölçeklerinizi ve verinizi kendi cümlelerinizle anlatmanız yeterlidir; uzman kapsamı sizinle birlikte netleştirir.
Tez öğrencileri
Yüksek lisans ve doktora tezinde kuramdan gelen bir modeli sınayanlar. Model, ölçeklerin doğrulayıcı faktör analiziyle başlar; yapısal ilişkiler ancak ölçüm modeli yeterliyse yorumlanır.
Makale yazarları
Dergiye gönderilecek bir modelin kestirimini, uyum raporunu ve tablolarını alanın standartlarına göre hazırlatmak isteyenler.
Hakem ya da jüri eleştirisi alanlar
Uyum, değişiklik indeksleri, aracılık testi ya da gruplar arası karşılaştırma eleştirilmişse model yeniden kurulur ve değişen sonuç gerekçesiyle yazılır. Hakeme yazılı yanıt hazırlığı formda ayrı bir seçenektir: “Hakem Eleştirilerine Yanıt (Response)”.
Modeli yarım kalanlar
Kurduğu model yakınsamayan, uyum vermeyen ya da negatif varyans gibi uygunsuz bir çözüm üreten araştırmacılar. Sorunun kaynağı bulunur; model yalnız kuramsal gerekçesi olan bir değişiklikle düzeltilir.
Ölçeğin kendisi geliştiriliyor ya da uyarlanıyorsa ölçek geliştirme ve uyarlama sayfasına bakın. Kurum araştırmaları, hastane ve ilaç firmaları için biyoistatistik ve kurumsal veri analizi Tahliz İstatistik’in alanıdır: tahliz.com.
Bu hizmetin uzmanı
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Öğretim Üyesi
Uzmanla Çalış uzmanı · İstatistik danışmanı ve eğitmen
Basira blogundaki rehberlerin bilimsel gözden geçireni
Makine öğrenmesi ve biyoistatistik alanlarında çalışır; sağlık, fen ve sosyal bilimlerde disiplinlerarası araştırmalarda istatistik danışmanlığı yürütür.
Ne teslim edilir
Dosyalar analiz tamamlandığında talep sayfanıza yüklenir. Raporun dili talepte seçilir.
Çalışma raporu
Türkçe, İngilizce ya da iki dilli hazırlanır. Ölçüm modeli, yapısal model, uyum indeksleri, standartlaştırılmış katsayılar ve güven aralıkları APA 7’ye uygun tablo ve şekillerle verilir. Kestirim yöntemi, kullanılan yazılım ve sürümü yazılır; modelde yapılan her değişiklik gerekçesiyle belirtilir. Analiz kodu istenirse teklife eklenir.
Danışan bilgi notu
Modelin ve tabloların nasıl okunacağını açıklayan nottur. Danışmanınızla görüşmeye hazırlanırken başvurabileceğiniz bir kaynaktır; tez metni yerine geçmez.
Analiz planı ve yöntem gerekçesi
Hangi kestiricinin neden seçildiği, uyumun hangi ölçütlerle değerlendirildiği, aracılığın nasıl sınandığı ve varsayımlar sağlanmazsa hangi yolun izlendiği literatüre dayanarak yazılır.
Teslimden sonra soru hakkı
Çalışmanız tamamlandıktan sonra 30 gün boyunca açıklama sorularınızı talep sayfasından ücretsiz sorabilirsiniz. Yeni bir analiz ya da yeni bir hakem revizyonu ayrıca tekliflendirilir.
Teslim bu dört kalemden oluşur. Bulguların yorumu ve akademik metin teslime girmez; gerekçesi aşağıdaki “Akademik dürüstlük” bölümündedir.
Yöntem yaklaşımı
Temel istatistikten makine öğrenmesi ve yapay zekâ yöntemlerine kadar, çalışmanın gerektirdiği yöntem; araştırma sorusuna, veri yapısına ve alanın uluslararası literatürüne göre seçilir ve uygulanır. Seçimi uzman yapar; her kararın gerekçesi teslimdeki analiz planında yazılıdır.
- Araştırma sorusu ve desenHipotezler, ölçüm düzeyleri ve örneklem yapısı yöntemi belirler.
- Alanın literatürüTez, makale ya da proje hangi alandaysa o alanın uluslararası raporlama ve yöntem standartları izlenir.
- Varsayımlar ve duyarlılıkVarsayımlar denetlenir; sonuç bir varsayıma bağlıysa duyarlılık analizi raporlanır.
- Raporlamaİstatistik değeri, etki büyüklüğü ve güven aralığı APA 7’ye uygun biçimde birlikte verilir.
Yapısal eşitlik modelinde bu ilkeler şu anlama gelir: model veriden önce kuramdan kurulur; iyi uyum modelin doğru olduğunu göstermez, yalnız veriyle çelişmediğini gösterir; uyumu artırmak için yapılan her değişiklik gerekçesiyle raporlanır.
Ölçüm modeli
Doğrulayıcı faktör analizi, faktör yükleri, güvenirlik (ω ve α), yakınsak ve ayırt edici geçerlik (AVE, Fornell–Larcker, HTMT).
Yapısal model
Gizil değişkenler arasındaki yollar, açıklanan varyans, yerel uyumsuzluğun artıklarla ve değişiklik indeksleriyle incelenmesi.
Kestirim
Likert maddelerde ve normal dışı veride sağlam en çok olabilirlik (MLR) ya da sıralı veri için WLSMV; eksik veride tam bilgili en çok olabilirlik.
Aracılık ve düzenleyicilik
Dolaylı etkiler bootstrap güven aralıklarıyla; gizil etkileşimler ve çok gruplu modeller.
Ölçüm değişmezliği
Gruplar karşılaştırılmadan önce biçimsel, metrik ve ölçek değişmezliği; gerekiyorsa kısmi değişmezlik.
Model türü ve örneklem
Kovaryans temelli YEM ile PLS-YEM arasında seçim araştırma sorusuna göre yapılır. Örneklem büyüklüğü tek bir kuralla değil, modelin karmaşıklığına ve yük büyüklüklerine göre değerlendirilir; veri toplanmadan önce benzetimle hesaplanabilir.
Analizler R’de lavaan ve çalışmanın gerektirdiği öteki yazılımlarla yapılır. Modelinizi AMOS, Mplus, LISREL ya da SmartPLS’te kurduysanız çıktınızı ve model dosyanızı talebe ekleyebilirsiniz; model denetlenir.
Talep formunda “Veri Analizi” kartını seçip çalışmanızı anlatmanız yeterlidir. Veri dosyanızı, ölçeklerinizi ve varsa araştırma modelinizin şemasını ekleyin. Bir talebe en çok 15 dosya eklenir; her dosya en çok 50 MB olabilir. Hangi kartı seçeceğinizden emin değilseniz “Kararsızım / Yönlendirin” kartıyla durumunuzu anlatın.
Örnek çıktı: üç alt ölçekten refaha yapısal model
Örnek çıktı Demo verisi
Aşağıdaki bölüm, Basira’nın demo verisiyle hazırlanmış bir çalışma raporu örneğidir. Gerçek bir teslimde model sizin kuramınıza ve verinize göre kurulur.
Üç alt ölçekli, 24 maddelik bir ölçeğin refah puanıyla ilişkisi yapısal eşitlik modeliyle sınandı (N = 400; 205 kadın, 195 erkek; eksik veri yok). Önce ölçüm modeli, sonra üç gizil faktörün refahı yordadığı yapısal model kuruldu. Çok değişkenli normallik sağlanmadığı için (Mardia basıklık z = −4.43, p < .001) kestirim sağlam en çok olabilirlikle (MLR) yapıldı; Yuan–Bentler ölçeklenmiş χ² ve sağlam uyum indeksleri raporlandı. Alt ölçek 2’nin refahla ilişkisinin alt ölçek 1 üzerinden olup olmadığı 2.000 yeniden örneklemli bootstrap ile, ölçüm modelinin kadın ve erkekte aynı işleyip işlemediği ölçüm değişmezliğiyle sınandı.
Uyum. Ölçüm modeli veriyle uyumluydu: χ²(249) = 274.21, p = .131, CFI = .993, TLI = .992, RMSEA = .016, %90 GA [.000, .026], SRMR = .037. Yapısal model de uyumluydu: χ²(270) = 294.06, p = .150, CFI = .994, TLI = .993, RMSEA = .015, %90 GA [.000, .025], SRMR = .037. Negatif varyans yoktu. En büyük değişiklik indeksi 8.35’ti; kuramsal gerekçesi olmadığı için modele eklenmedi.
Tablo 1
Yapısal Model: Refahın Yordayıcıları (Standartlaştırılmış Katsayılar)
| Yol | β [%95 GA] | z | p |
|---|---|---|---|
| Alt ölçek 1 → refah | .571 [.500, .642] | 15.74 | < .001 |
| Alt ölçek 2 → refah | −.036 [−.126, .054] | −0.78 | .434 |
| Alt ölçek 3 → refah | .383 [.302, .464] | 9.27 | < .001 |
Not. MLR kestirimi; güven aralıkları delta yöntemiyle. Refahta açıklanan varyans R² = .568. Aynı model ikinci bir uygulamayla (Python, semopy 2.3.11) çapraz denetlendi; 55 parametrenin kestirimleri yüz binde birden küçük farkla örtüştü.
Şekil 1
Yapısal Yolların ve Dolaylı Etkinin Standartlaştırılmış Katsayıları ve %95 Güven Aralıkları
Analizin öteki bulguları
Alt ölçek 2, alt ölçek 1’i yordadı (β = .413, %95 GA [.297, .521]). Dolaylı etki β = .236 (%95 bootstrap GA [.163, .318]), doğrudan etki β = −.036 ([−.132, .054]), toplam etki β = .200 ([.100, .293]) idi. Aracılık modeli yapısal modelle aynı uyumu verir; okların yönü veriden değil kuramdan gelir ve kesitsel veride nedensellik kanıtı değildir.
Faktör yükleri kadın ve erkekte eşitti (ΔCFI = −.002; ölçeklenmiş Δχ²(21) = 27.50, p = .155). Madde ortalamalarının eşitliği reddedildi (ΔCFI = −.025; Δχ²(21) = 108.36, p < .001). Puan testi iki maddeyi gösterdi: Q15 ve Q7. Bu iki maddenin kesişimi serbest bırakıldığında kısmi değişmezlik sağlandı (ΔCFI = .000; Δχ²(19) = 19.68, p = .414).
Kısmi değişmezlik modelinde üç alt ölçekte de cinsiyet farkı anlamlı değildi (d = .073, .016 ve .082). Madde ortalamasıyla hesaplanan puanlarda fark alt ölçek 1’de .144’e, alt ölçek 2’de .122’ye çıkıyordu; bu fazlalık Q7 ve Q15’in iki grupta farklı işlemesinden gelir.
Aynı model gizil faktörler yerine madde ortalamalarıyla kurulduğunda açıklanan varyans .497’ye düştü. Yapısal eşitlik modeli ölçme hatasını ayırdığı için ilişkileri daha az zayıflatır.
Q23’ün faktör yükü .112’ydi. Madde çıkarıldığında yapısal katsayılar en çok .001 değişti; maddenin ölçekte kalıp kalmayacağı içerik kararıdır.
Teknik sonuç. Üç faktörlü ölçüm modeli ve yapısal model veriyle uyumluydu. Refahı alt ölçek 1 (β = .571) ve alt ölçek 3 (β = .383) yordadı; alt ölçek 2’nin doğrudan yolu anlamlı değildi. Alt ölçek 2’nin refahla ilişkisi alt ölçek 1 üzerinden kurulan dolaylı yolla uyumluydu. Ölçek kadın ve erkekte iki madde dışında aynı işledi; iki grubun karşılaştırması kısmi değişmezlik modeliyle yapılmalıdır.
Veri: Basira örnek veri setlerinden psikometri ölçeği (400 katılımcı, tohumla üretilmiş demo verisi; gerçek bir araştırmanın verisi değildir). Veri setinin belgesine göre Q23’e düşük ayırt edicilik, Q7 ve Q15’e cinsiyete göre kayma bilerek konmuştur; analiz bunları belgeye bakmadan buldu. Bu bölüm teknik sonuçtur; bulguların yorumu ve akademik metin araştırmacıya aittir.
Süreç
Talepten teslime beş adım vardır.
- Talebinizi iletinAraştırma modelinizi anlatır, verinizi ve ölçeklerinizi eklersiniz. Jüri savunması ya da dergi revizyonu gibi yetişmesi gereken bir tarih varsa talepte belirtirsiniz.
- Teklifi alınUzman kapsamı değerlendirir. İlk yanıt bir iş günü içinde gelir; teklif 14 gün geçerlidir.
- OnaylayınÖdeme yalnız teklifi onayladıktan sonra istenir.
- İlerlemeyi izleyinTalebinizin durumunu talep sayfasından takip edersiniz.
- Teslim ve revizyonDosyalar talep sayfasına yüklenir. Revizyon hakkınız teklifte yazılıdır.
Süre ve ücret nasıl belirlenir
Ücret ve teslim süresi işin kapsamına göre belirlenir ve teklifte yazılır. Modeldeki gizil değişken ve yol sayısı, aracılık ya da çok gruplu karşılaştırma gerekip gerekmediği kapsamı belirler. Yetişmesi gereken bir tarihiniz varsa teklif buna göre hazırlanır.
Ödemeyi bölme
Bireysel ödemede tutarın yarısı işe başlarken, yarısı teslimde ödenebilir.
Kurumsal ödeme
BAP, TÜBİTAK ya da kurum bütçesiyle ödemede proforma fatura ve kurumun sipariş belgesiyle ilerlenir.
Kararsız mısınız
“Kararsızım / Yönlendirin” seçeneğiyle durumunuzu anlatın; ücretsiz ön değerlendirme ve net bir teklif alırsınız.
Sonuç anlatım oturumu
İsterseniz teslimden sonra uzmanla görüntülü bir oturumda modelin ve tabloların üzerinden geçebilirsiniz. Oturum ücretli bir ektir; talepte belirtirseniz teklife eklenir.
Gizlilik ve veri güvenliği
Veri dosyanız ve ölçekleriniz dahil yüklediğiniz dosyalar gizlilik sözleşmesi (NDA) kapsamında korunur, aktarımda ve depolamada şifrelenir ve KVKK’ya uygun işlenir. Gizlilik taahhüdü elektronik olarak onaylanır.
- Erişim
- Verinize yalnız talebinize atanan uzman ve hizmeti yürüten operatör erişir. Altyapı sağlayıcılarının rolü Gizlilik Taahhüdü’nün 4. maddesinde yazılıdır.
- Kullanım
- Veriniz başka bir amaçla işlenmez, yayımlanmaz, satılmaz ve başka bir müşterinin işinde kullanılmaz.
- Saklama yeri
- Yüklediğiniz veri ve dosyalar Avrupa Birliği’nde (Almanya, Frankfurt) saklanır.
- Silme
- Araştırma verileri iş tamamlandıktan ya da ödemesi alınmış talep iptal edildikten 30 gün sonra kalıcı olarak silinir; ödemesi yapılmadan bırakılan talepte bu süre son etkinlikten 90 gündür. Silmeden 7 gün önce bildirim yapılır.
- Kişisel veri
- Özel ya da gizli verileri kurumunuzun politikalarına göre maskeleyerek yükleyebilirsiniz. Talepte verinin anonim olduğunu ya da özel nitelikli kişisel veri içermediğini, içeriyorsa ilgililerin açık rızasının alındığını beyan edersiniz.
Akademik dürüstlük
Teslim tekniktir. Bulguların yorumu ve akademik metin araştırmacıya aittir; tez yazımı yapmıyoruz. Teklif kartı bu sınırı şöyle yazar: “Neler yapmıyoruz: tez ya da makale yazımı, veri üretme ya da sonuç uydurma.”
Yapısal eşitlik modelinde bu sınırın bir karşılığı daha vardır: model, uyum indekslerini eşiklerin üstüne çıkarmak ya da beklenen bir yolu anlamlı göstermek için değiştirilmez. Değişiklik indeksinin önerdiği bir ekleme ancak kuramsal gerekçesi varsa yapılır ve raporda yazılır; uyumsuzluk da bir bulgudur.
Teslim edilen
- Türkçe, İngilizce ya da iki dilli çalışma raporu
- Danışan bilgi notu
- Analiz planı ve yöntem gerekçesi
Yapılmayan
- Bulguların yorumu ve tartışma metni
- Uyumu artırmak için kuramsal gerekçesi olmayan model değişikliği
- Tez ya da makale yazımı
Her talepte şu iki beyan alınır:
Teslim edilecek analiz ve raporları kendi çalışmama kendi emeğimle bütünleştireceğimi; bağlı olduğum kurumun akademik dürüstlük kurallarına uyacağımı beyan ederim.
Teslim edilecek çıktıların teknik nitelikte olduğunu; bulguların yorumlanmasının ve akademik metnin yazımının bana ait olduğunu; teslim edilen içeriği olduğu gibi çalışmama aktarmayacağımı beyan ederim.
Teslimle birlikte yazılan açıklama metinleri sistemde taranır; çalışmaya özgü bir bulgu cümlesi yakalanırsa gönderim durur ve cümle teknik dille yeniden yazılır. Aldığınız desteği tez danışmanınıza bildirmenizi öneririz.
Basira blogundaki rehberlerin bilimsel gözden geçireni de bu hizmetin uzmanı Doç. Dr. Hasan Yıldırım’dır; akademik profillerine yazar sayfasından ulaşılır.
Sık sorulan sorular
Modelim uyum vermiyor; uyumlu hâle getirir misiniz?
Uyum garanti edilmez. Uyumsuzluğun kaynağı artıklar, değişiklik indeksleri ve ölçüm modeli üzerinden aranır; zayıf bir madde, yanlış belirlenmiş bir faktör ya da kestirime uymayan bir veri yapısı olabilir. Değişiklik yalnız kuramsal gerekçesi varsa yapılır ve raporda yazılır. Model gerekçeli değişikliklerle de uyum vermiyorsa bu açıkça raporlanır.
Modelimi AMOS’ta kurdum; kontrol edilir mi?
Evet. AMOS, Mplus, LISREL ya da SmartPLS çıktınızı ve model dosyanızı talebe ekleyin. Modelin belirlenmesi, kestirim yöntemi, uyum raporu ve tablolar denetlenir; veri ekliyse model bağımsız olarak yeniden kurulur ve sonuçlar karşılaştırılır.
Kaç katılımcı gerekir?
Tek bir sayı yoktur. Gereken örneklem, gizil değişken ve madde sayısına, faktör yüklerinin büyüklüğüne, kestiriciye ve sınanacak en küçük etkiye bağlıdır. Veri toplanmadan önce sizin modelinize göre benzetimle hesaplanabilir; bu iş etik kurul güç analizi sayfasında anlatılır.
Likert ölçekli maddelerle yapısal eşitlik modeli kurulabilir mi?
Evet. Beş ya da daha çok kategorili maddelerde sağlam en çok olabilirlik (MLR), daha az kategorili maddelerde maddeleri sıralı kabul eden WLSMV kullanılır. Seçim gerekçesiyle raporda yazılır; gerekirse iki kestirim karşılaştırılır.
Aracılık analizi nasıl yapılır?
Dolaylı etki, katsayıların çarpımı olarak kestirilir ve güven aralığı bootstrap ile hesaplanır. Aracılık modelinin uyumu çoğu zaman eşdeğer başka modellerinkiyle aynıdır; okların yönü kuramdan gelir. Kesitsel veride aracılık bulgusu nedensellik kanıtı olarak raporlanmaz.
PLS-YEM mi, kovaryans temelli YEM mi?
Araştırma sorusuna bağlıdır. Kuramdan gelen bir modeli sınamak ve uyumu değerlendirmek için kovaryans temelli YEM, açıklama ve tahmin odaklı çalışmalarda ya da biçimlendirici ölçüm modellerinde PLS-YEM düşünülebilir. Seçim analiz planında gerekçesiyle yazılır.
Rapor İngilizce hazırlanabilir mi?
Evet. Rapor Türkçe, İngilizce ya da iki dilli hazırlanır; dili talepte seçersiniz.
Talebime ne zaman yanıt verilir?
İlk yanıt, teklif ya da bir soru olarak, talebiniz ulaştıktan sonra bir iş günü içinde verilir. İş günü hafta içi 09:00–18:00 (İstanbul) arasıdır; resmî tatiller sayılmaz.
Teslimden sonra soru sorabilir miyim?
Evet, 30 gün boyunca talep sayfasından ücretsiz. Yeni bir analiz ya da yeni bir hakem revizyonu ayrıca tekliflendirilir.
Revizyon hakkım var mı?
Revizyon hakkınız teklifte belirtilir (genellikle bir tur). Teslim edilen işin kapsamı içindeki düzeltmeler bu hak içinde yapılır. Teslimden sonra 14 gün içinde revizyon istemez ya da itiraz bildirmezseniz teslim onaylanmış sayılır; parçalı ödemede bu süre bakiyenin ödendiği andan başlar.
Çalışmanızı anlatın, net bir teklif alın
Talep formunda çalışmanızı ve beklentinizi kısaca yazın. Uzman bir iş günü içinde teklif ya da soruyla döner.
+90 543 860 71 70 · Yalnızca WhatsApp · Hat saatleri: Pazartesi–Cumartesi 08:00–19:00
Rehberler
- Yapısal Eşitlik Modellemesi (YEM) Nedir? Model ve Uyum
- Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) Nedir? Uyum İndeksleri
- Aracı ve Düzenleyici Değişken: Fark ve Analiz
- Ayırt Edici Geçerlik: Fornell-Larcker ve HTMT
- Yapı Geçerliği Nedir? Kanıt Türleri ve Raporlama
- Örneklem Büyüklüğü Hesaplama: Güç Analizi ve Anket Formülü
- APA 7'ye Göre İstatistik Raporlama: Kurallar ve Örnekler